ویرگول
ورودثبت نام
ژرانیوم
ژرانیوماین صفحه برای موضوعات سرگرم‌کننده و جالب است.
ژرانیوم
ژرانیوم
خواندن ۳ دقیقه·۳ سال پیش

نقد فیلم مادر علی‌حاتمی، ایده غیر ایرانی در فضایی ایرانی

نویسنده: سعیده ملایی
نویسنده: سعیده ملایی

این متن نتیجه تحلیل و دیدگاه نویسنده است و ممکن است مخالفان و موافقانی داشته باشد. به هر حال هر اثری که خلق میشود به فراخور تعداد مخاطبان، نظر و دیدگاه درباره آن وجود دارد.

اما بعد:

✍️فیلم «مادر» و الهام از یک ایده‌ی خارجی درباره مرگ

«ایرانی‌ترین فیلم تاریخ سینمای ایران»، «تصویر اسطور‌ه‌ای حاتمی از مادری ایرانی»، اینها القابی است که برخی به فیلم مادر علی حاتمی داده‌اند. اما شاید بتوان گفت ایده فیلم مادر علی‌حاتمی از یک فرهنگ غربی تحت عنوان living wake یا living funeral گرفته شده‌است. ترجمه معنایی‌اش «گرفتن مراسم ترحیم قبل از مردن» است. افراد کهنسال یا افراد مبتلا به بیماری‌های صعب‌العلاج یا حتی برخی برای سرگرمی، پیش از مرگ، مراسم ترحیم خود را با حضور دوستان و نزدیکان برگزار می‌کنند تا ناگفته‌های احتمالی یا خاطرات خود را با یکدیگر در میان بگذارند و در صلح و آرامش از دنیا بروند. در این مراسم آنها باهم غذا میخورند، با موسیقی مورد علاقه سوژه، می‌رقصند و درباره طعم غذایی که قرار است در روز مرگ واقعی "متوفی"بخورند با او حرف میزنند، به همه‌ی اینها یک موسیقی هم‌آوایی انجیلی، نیز اضافه کنید.

البته این مراسم در برخی کشورهای شرقی از جمله ژاپن هم صورت می‌گیرد. در ژاپنی به آن seizensō (生前葬) گفته می‌شود، و از دهه ۱۹۹۰ به تأثیر از فرهنگ غربی در این کشور شروع شد. افراد مسن ژاپنی گمان می‌کردند که با افزایش سن بار سنگینی را بر دوش فرزندان خود می‌گذارند، بنابراین با برگزاری مراسم ترحیم قبل از مرگ می‌خواستند تا به فرزندان خود خدمت کرده و استرس آنها را کم کنند.


نویسنده و کارگردان سعی داشته تا این ایده غیرایرانی را با عجین کردن فیلم در تصاویر پرتره‌ای از زیست مادی، ایرانیان "ایرانیزه" نموده و جبران کند. گفتنی است سکانس‌های پایانی فیلم که با مرگ مادر همراه است از نظر نگارنده این متن، به تابلوی Mira qué bonita (ببین چقدر دوست داشتنی بود) اثر خولیو رومرو دی تورس ۱۸۹۵، شباهت زیادی دارد، بخصوص تخت مادر و لحاف سفید و هاله‌نور هنگام مرگ و فرزندانی که از جسد مادر دیدن می‌کنند.

ایده‌برداری از فرهنگ دیگری، باعث شده تا حتی رنگ آبی و لاجوردی در روسری زنان فیلم که _تاکید زیادی هم روی این رنگ می‌شود_، بیش از آنکه فرهنگ ایرانی را نشان دهد، تداعی کننده پرتره‌های حضرت مریم (س) بشود؛ عذرا در مسیحیت با رنگ آبی‌ پیوند خورده‌است و مریم (س) در اغلب پرتره‌های مسیحیان با روسری و ردایی آبی به چشم میخورد که نمادی از روحانیت آسمانی و پاکی است و از قرن هجدهم به بعد به رنگ توافقی (consensual validity) بین عامه‌ی مردم و نخبگان اروپایی تبدیل شد که بر تعادل، عدم افراط، ملایمت و ... دلالت می‌کند، خاصه اینکه اکرم محمدی در این فیلم باردار است و نماهای او به پرتره باردار منسوب به مریم مقدس شباهت داده شده.

القصه اینکه میتوان درباره این فیلم و "تنافر" مبنا و معنایش هزاران خط نوشت، اما خلاصه اینکه ایده‌برداری از فرهنگ خارجی، اغلب عناصر ایرانی فیلم را مسخ کرده، و باعث رمیدگی فرم و محتوای فیلم شده، تا جایی که کاری از هندوانه و کاهو سکنجبین و آبدوغ‌خیار بحث‌برانگیز فیلم، یا آن حوض قلبی‌شکل احاطه‌شده با گلدان و...، ساخته نیست. در کمترین حالت، احساس همذات‌پنداری من نوعی را با فیلم کاهش داده است.


فیلم
۲
۰
ژرانیوم
ژرانیوم
این صفحه برای موضوعات سرگرم‌کننده و جالب است.
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید