به دوستی که از روز چهارم یا پنجم جنگ شروع کرده به نوشتن روزانه، میگویم کارت خیلی خوب است. باید چاپشان کنی. یک ناشر پیدا کن و چاپشان کن. میشود چیزی شبیه به یادداشتهای بغداد یا چراغها را من خاموش میکنم.
هیچ کدام را نخواندهام؛ ولی همیشه یک عالمه چیز دارم که تشبیهشان میکنم به آنها. زندگی زنی که فقط خانهدار و شاهد اتفاقات است. همه چیز را میبیند. شریک همه حادثهها هست؛ اما فقط از دور. بچههایش از مدرسه تعریف میکنند. شوهرش از سر کار که برمیگردد یا لبخند میزند یا عبوس است و بدون غذا میخوابد. از همه اینها چیزی دستگیرش میشود. از صبح تا شب، فقط با اتصالاتش و با اخباری که دریافت میکند، شاهد اتفاقات بیرون از خانه است. شب، بعد از اینکه شام تمام شد و ظرفهای شام شستهشد، وقتی شوهر سر شب و بچهها بعد از سریال آخر شب، میروند بخوابند؛ او تازه جدول روزنامه امروز را حل میکند و مال دیروزش را با کلید چک میکند. بعد، کوسن مبلها را مرتب میکند. گلدان روی میز را تنظیم میکند وسط. در اتاقها را میبندد. هوک در خانه را میاندازد. چراغها را خاموش میکند و میخوابد.
چهل روز جنگ را اول رفتم قم خانه همسرم اینها و بعدش رفتم اهواز. این بار یک ترکش قد کف دست صاف افتاده بود میان خانهای که در آن ساکن بودم، اما صداها خیلی کمتر ترسناک بودند. تصور کن، از خانهات همه چیز را جمع میکنی و میروی هزار کیلومتر آن طرفتر، چون گمان میکنی باید امن تر باشد، چهل روز رنگ وسایلی که مال خود خودت هستند را نمیبینی که شاید روانت ارام بماند (انگار اصلا امکان دارد) بعد یک ترکش پنجرهها را بشکند و بیافتد وسط اتاق، درحالی که خانه خودت حتی آخ هم نگفته باشد در این چهل روز. به نظر میرسد کسی نشسته یک طبقه بالاتر از آسمان و تخمه میشکند و مسخره مان میکند که «هه، بچه تو هنوز شاشت کف نکرده، بعد فک میکنی دو قدم بری اون ور تر چیزیت نمیشه؟ حالا میومدی به خودم میگفتی یه فکری به حالت میکردم شاید، الان ولی بخور که خوشم میاد ضایع میشی» از این توکلها ندارم من که بروم به کسی رو بزنم مراقبم باشد ، به نظرم همه دو ها وقتی با همه سه ها جمع بشوند یک پنج معمولی، شبیه همه پنج های دیگر نتیجه میشود. پنجی که شبیه به قلب برعکس است و میان اعداد از همه چاق تر است و انگلیسیش شبیه یک دو برعکس است. در خطهای دیگر پنج را نمیشناسم و گرنه باز هم نشانه میدادم تا دقیقا متوجه منظورم بشوید.
مامان ورد زبانش است که «خدا حافظ همه باشه، من نگران نیستم که بابا بره تهران چیزیش بشه، نگرانم تنهاست غذا چی بخوره». حرفش را باور میکنم، خوب این رفتار را میشناسم، میدانم وقتی میگوید نگران نیستم، یعن همه مسئولیتها و همه عواقب و همه اتفاقات را واگذار کرده به خواست باری تعالی، و حالا ارام و امن است.
این چهل روز که تهران نبودم خجالت میکشیدم به آدمها بگویم که نیستم، انگار ترسو ترین، جان دوست ترین و منفعت طلب ترینم. تهران ماندن، زیر سقفی با احتمال ریزش حداکثری ترازویی است که آدمها را تقسیم میکند.
فلانی نمانده بود تهران، نمانده بود که هیچ، استوری هم نمیگذاشت، استوری که هیچ، حتی نمیپرسید کجا را زدند و شما که تهرانید پولی چیزی کم ندارید؟ یا فلانی نه تنها مانده تهران بلکه از خیابان هم نمیشود جمعش کرد، صبحها غذا درست میکند برای رزمندگان و شبها پرچم میگرداند و شبترها استغاثه میخواند و دم صبح چله همزمان یاسین را انجام میدهد. پرچمش زمین نمیماند، یا دارد در هوا با صدای شعارها و لبیکها تابش میدهد یا دارد اتو میکشدش، میگوید پرچم زمین باشد بهتر است تا چروک و کثیف.
من همان فلانی اول بودم، البته نه با افتخار، بدون هیچی، نه افتخار نه شرمساری. میدانستم چیزی نمیشود، یکی دو ماه قبل ترش هم یک جنگ کوتاهتر بود و در آن هم چیزی نشده بود، چند نفری رفته بودند پیش خدا با کمال عزت و احترام، (گاهی آرزو میکردم من هم بروم، نه با تعابیر عرفانی، با ذهنی خسته و ناامید) معلوم نبود اگر بیشتر میماندند با چه مقدار از شرافت خاک میشدند (بالاخره همه که خاک میشوند) چند عروسی جابهجا شده بود و حقوق ها عقب افتاده بود و همینها.
باز هم همین شد، صداها را اگر میشنوی به تو آسیبی نمیرسد، صدای آنکه به تو میخورد را نمیشنوی، پس نترس. همین شده بود سرلوحهام، صدای انفجار طوری میآمد انگار موشک صاف خورده توی حیاط و اگر از پنجره بیرون را نگاه کنی فقط یک دیوار طوسی میبینی چون موشکی که افتاده آنقدر بزرگ است که مماس پنجره شده؛ اما من فقط نیمخیز میشدم، نگاهی به اطراف میکردم، سمت خنکتر بالش را مرتب میکردم و میخوابیدم.
امسال اولین عید بعد از عروسیام بود و منتظر هفتسین و عیدی و پاگشاها بودم. فقط پاگشا ها سالم ماندند. صدای جنگنده میآمد و سکه را توی بشقاب پذیرایی با یکی دو گل شببو از باغچه میگذاشتند مقابل من و همسرم، بعد من صاحبخانه را در آغوش میگرفتم به تشکر و این که شما این همه زحمت کشیدید من اصلا انتظارش را نداشتم و خیلی به زحمت افتادید انشالله برای بچهها جبران کنیم. دروغ بود. کاملا انتظارش را داشتم. میدانستم وقتی عمو یک سکه فلان گرمی داده، عمه هم عین همین را میدهد؛ چه بسا با هم و از یک جا هم خریده باشندشان.
چیزی از عید ما کم نشد، کمتر فلافلی نرفتم، یا کمتر باقلوا نگرفتیم محض شیرین کردن دهان به این بهانه و آن بهانه، کمتر علی تگری نرفتیم (البته فقط ما کمتر نرفتیم، او کاملا کمتر باز بود و اصلا قسمتان نشد از بهنوشهای تلخ و وحشتناک سردش بخوریم)
این بار جنگ برای من شبیه تعطیلات عید خیلی طولانی بود، خیلی طولانی و خیلی کسل کننده، نه چیزی بیشتر یا ترسناکتر.