به زمان قدیم بازگشتم، چهارصد سال پیش، به حوالی میدان نقش جهان، آن زمان که هوا بوی نان تازه میداد و مردم بازار با لباسهای سنتی در جنبوجوش بودند. در میان آن جماعت با شور و هیجان گفتم:
ای مردم! بشنوید از سخنی غریب. در آیندهای که شما آن را نتوانید تصور کنید، چیزی خواهد آمد به نام «پرداخت مستقیم» که هیچ پول نقدی نخواهد خواست و همه بدهیها خود به خود ادا خواهند شد.
مردی که در کنار گوسفندی به خرید و فروش مشغول بود، با چهرهای متعجب گفت:
خود به خود؟ مگر باد و جنّیان پولمان را خواهند برد؟
دیگری که کوزهای در دست داشت، پرسید:
قبض دیگر چیست که میگویی؟ ما هیچ قبضی نداریم. مگر آب و آتش را هم میفروشند؟
با شوق گفتم:
چنین پندارید که برای هزینه آب یا برق…
که ناگهان یکی از جمع فریاد زد:
برق؟! آهای مردم! این جوان میگوید نور را میفروشند! آیا نور را در دکانها میبندند و به خریدار میفروشند؟
خندهای بلند از جمع برخاست و یکی دیگر گفت:
این سخن بیهوده است! ما سکه و طلا را در کیسه میگذاریم و زیر بالش نهان میکنیم، چه نیازی به این سخنان؟
هر چه بیشتر توضیح میدادم، خندهها بیشتر میشد. یکی از بزرگان جمع با صدایی محکم گفت:
ای جوان! این سخنان تو بوی تب میدهد. در این دنیا که همهچیز با گفتوگو و چانهزدن پیش میرود، چه میگویی از چیزی که خود به خود شود؟
با خود گفتم که شاید اگر زمانی دیگر و مردمی دیگر بود، سخنم را بهتر میفهمیدند. آخر سر، ناامیدانه گفتم:
باشد، روزی که فراموش کنید بدهیتان را بپردازید و کارتان به خسران افتد، خواهید دانست این پرداخت مستقیم چه موهبتی است!
پیرمردی از گوشه جمع گفت:
ای جوان! اگر کسی فراموش کند، این قصور جزایش تنبلی است، و تنبل را جزا باید!
همانجا دانستم که هر سخنی زمانی دارد و هر ایدهای مردمانی که پذیرای آن باشند. شاید اگر قرنی دیگر صبر کنم و بازگردم، این بار به جای خنده و تمسخر، کلامم را خواهند ستود!