به نام خدا
مدتی است چیزی شبیه عقاید طوطیوار ذهنم را مشغول کرده است. چیزی شبیه این جمله که «میفهمیم، اما متوجه نمیشویم!»🤔
گاهی به خاطرات گذشتهام فکر میکنم.بهخصوص تجربهای که در یکی از تئاترهایی که رفته بودم داشتم نمایشی که قرار بود برای جامعه ناشنوایان هم قابلدسترس باشد، اما در نهایت متوجه شدم هیچ فرد ناشنوایی در سالن حضور ندارد. با خودم فکر کردم چطور ممکن است اینهمه درباره دسترسپذیری صحبت کنیم، اما در عمل متوجه نباشیم که اصلاً مخاطبی از آن جامعه در جمع ما حضور ندارد؟
نمیدانم این اتفاق را باید به ضعف در درک موقعیت دیگران نسبت بدهم، به چیزی که در روانشناسی با عنوان «نظریه ذهن» دربارهاش صحبت میشود، یا به همان عقاید طوطیواری که بیآنکه آنها را بررسی کنیم، در ذهنمان نگه میداریم و مدام تکرارشان میکنیم
چقدر به فلسفه نیچه علاقه دارم.همان فیلسوفی که به «پدر چکشی» معروف است. شاید چون دوست دارم باورهای تثبیتشده را با پرسشهای جدی به صدا دربیاورم. شاید همین علاقه باعث شده به فکر برگزاری کارگاهی درباره موضوعی بیفتم که یک سال ، ذهنم را به خودش مشغول کرده است: فلسفه عقاید
این روزها کمتر از قبل به حواشی اطرافم توجه میکنم. ذهنم پر از ایدهها و فکرهای جورواجور است. البته بخش زیادی از تمرکزم روی دانشآموزان ابتدایی ناشنوا و معلمانشان قرار گرفته است. نمیدانم چرا، اما حالم در کنار بچهها خیلی خوب است. انگار کودک درونم دوباره فرصت پیدا میکند با آنها همراه شود.بازی کند، سؤال بپرسد و از زاویه دیگری به دنیا نگاه کند🫠
هرچه بیشتر به محیط آموزش فکر میکنم، بیشتر به این فرضیه میرسم که بعضی عقاید، درست مثل یک ویروس، در فرایند آموزش منتشر میشوند. یک نفر چیزی را میگوید، نفر بعدی آن را میپذیرد و به دیگری منتقل میکند؛ بدون اینکه کسی لزوماً لحظهای بایستد و بپرسد: «اصلاً چرا؟»
البته این فقط یک فرضیه ذهنی است و هنوز نمیتوانم با اطمینان درباره منشأ آن صحبت کنم. اما بگذارید بگویم از کجا به این فکر افتادم✋️
مدتی پیش درباره کودکان ناشنوا و استفاده از واژه «استثنایی» با یکی از افراد مسئول صحبت میکردم. توضیح دادم که این واژه ممکن است بار معنایی منفی داشته باشد و بهتر است در انتخاب اصطلاحات، به جایگاه و شأن افرادی که دربارهشان صحبت میکنیم توجه کنیم. پیشنهاد کردم از تعابیر دیگری مانند «کودکان با نیازهای ویژه» استفاده شود
بعدها دیدم همین موضوع در صحبتهای آن مسئول و در پلتفرمهای اطلاعرسانی بازتاب پیدا کرده است🌷
نه، مسئلهام این نیست که چرا حرف من را مطرح کرده یا چرا نامی از من برده نشده است! اصلاً بحث مالکیت یک ایده نیست. مسئله برای من جای دیگری است
از خودم میپرسم این باور که یک واژه حتماً باید جایگزین واژه دیگری شود، از کجا آمده است؟ چه کسی آن را مطرح کرده؟ بر چه مبنایی پذیرفته شده؟ آیا درباره معنای اجتماعی و تأثیر آن بر افراد مورد اشاره فکر کردهایم؟
من وقتی درباره موضوعی صحبت میکنم، دوست دارم پشت حرفم یک فکر، تجربه یا مطالعه وجود داشته باشد. مثلاً یکی از باورهایم درباره آموزش کودکان، اهمیت صبوری معلم است. اما همین باور هم نباید صرفاً به یک جمله زیبا تبدیل شود که همه آن را تکرار کنند. باید دربارهاش فکر کنیم، تجربهها را ببینیم، اطلاعات جمع کنیم و حتی با متخصصان آن حوزه گفتوگو کنیم
به نظرم تفاوت بزرگی وجود دارد بین کسی که یک جمله را تکرار میکند و کسی که آن جمله را فهمیده، بررسی کرده و با آگاهی پذیرفته است
طوطی صداهای اطرافش را تقلید میکند. ما هم این ویژگی را از او میشناسیم و انتظاری نداریم که درباره معنای جملهای که تکرار میکند، استدلال داشته باشد. اما ما انسانها چطور؟ آیا قرار است هر چیزی را که میشنویم، بدون پرسش و بررسی به بخشی از باورهایمان تبدیل کنیم؟
شاید خطرناکترین شکل یک باور، باوری باشد که آنقدر تکرار شده که دیگر کسی به خودش زحمت نمیدهد دربارهاش سؤال کند. باوری که از بس در ذهنها چرخیده، دیگر کسی منشأ آن را به یاد نمیآورد؛ انگار بهمرور فسیل شده است🫣
گاهی فکر میکنم چقدر از آنچه امروز در زندگی روزمره انجام میدهیم، حاصل انتخاب آگاهانه خودمان است و چقدرش فقط تکرار چیزهایی است که از خانواده، مدرسه، جامعه و اطرافیانمان یاد گرفتهایم🧐
شاید بد نباشد هر از گاهی از خودمان بپرسیم:
امروز چند بار چیزی را تکرار کردم، بدون اینکه واقعاً دربارهاش فکر کرده باشم؟
چند بار یک باور را پذیرفتم، فقط چون همه اطرافیانم آن را درست میدانستند؟
و مهمتر از همه، آخرین باری که یکی از باورهایم را به چالش کشیدم، چه زمانی بود؟
شاید لازم باشد گاهی با چکش پرسشگری به سراغ باورهایمان برویم. نه برای اینکه همهچیز را خراب کنیم، بلکه برای اینکه بفهمیم کدام باورها واقعاً ارزش نگهداشتن دارند
از امشب، یا هر وقت که این نوشته را میخوانی، کمی بیشتر به ذهن خودت اعتماد کن. اجازه بده سؤال بپرسد، شک کند، مقایسه کند و حتی گاهی باورهای قدیمیات را کنار بزند😊
شاید درست از همان لحظهای که دیگر به شنیدههایمان اکتفا نمیکنیم و شروع به فکر کردن میکنیم، زندگی معنای تازهای پیدا کند
شاید زندگی، از جایی شروع میشود که جرئت میکنیم به آنچه همیشه درست میدانستیم، دوباره نگاه کنیم.