اسرار
دمدمهای صبح بود، هوا نمناک بود. هنوز خورشید در آسمان بالا نیامده بود. حس عجیبی بود؛ گمان میکنم تا صبح بهدرستی نخوابیده بودم. هنوز هم اسرار دارم که تقصیر هیچکس نبوده است، اما وجدانم نمیگذارد که بخوابم.
در یک بعدازظهر آفتابی و گرم، در جزیرهای به نام قشم، در پادگانی نظامی، شش سرباز کنار هم نشسته بودیم. چهار نفر از سربازان همشهری و همدیار یکدیگر بودند و دو نفر ما از بیابانهای ایران آمده بودیم و خدمتمان رو به پایان بود؛ اما نمیدانستیم تراژدی زیبایی در انتظار ماست. اسحاق و ابراهیم و موسی و محمد، این چهار فرد دوستان من بودند. نام یهودا و نام دوستم دانیال است. یهودا و دانیال نسبی یکسان داشتند و از دیار فارس میآمدیم، اما چهار نفر دیگر فرزندان سرزمین قشم بودند. البته که ما توجهی نمیکردیم و دوستیمان پایدار بود.
گرم حرف زدن بودیم که صدای در را شنیدیم. به دانیال گفتم: «در را باز کن.» اما او با بیادبی گفت: «چرا خودت نمیروی؟» گفتم: «باشد، عالیجناب.» درِ سالن آشپزخانه را باز کردم؛ زیرا دانیال و یهودا – یعنی ما دو نفر – مسئول آشپزخانهٔ پادگان بودیم. هم پختوپز، هم شستوشو، هم نظافت در دستان ما بود. امپراتوریای برای خودمان در پادگان داشتیم.
در را باز کردم. عیسی بود. دانیال گفت: «کیست، یهودا؟» گفتم: «این عیسیِ تنبل و بیدرخور است.» عیسی خندید و دست روی شانهٔ من انداخت. من گفتم: «بیا برویم کنار بقیهٔ بچهها بنشینیم و گپوگفتی بزنیم، شاید هم توانستی شِکَری بگویی، عیسی، تا ما را بخندانی.» عیسی گفت: «برویم.»
به پای میز رسیدند. عیسی به همه سلام کرد. طولی نکشید که شروع به مسخره کردن لهجهٔ یهودا و دانیال کرد. دانیال و یهودا خندیدند؛ اما یهودا بهظاهر میخندید و به دل کینه داشت. دوست نداشت مورد تمسخر واقع شود. دانیال چای دم کرد و هفت لیوان آورد. دانهبهدانه برای سربازان و خودش چای ریخت. در هنگام چای خوردن هم عیسی دست از خنداندن سربازان برنداشت.
عیسی گفت: «خدا را شکر ما که راحتیم. در اسلحهخانهای که من کار میکنم مثل آشپزخانه کثیف نیست و اساساً کاری برای انجام دادن ندارم و همیشه در حال چرت زدن هستم.» بقیهٔ سربازان که دژبان بودند شروع به غر زدن کردند که همیشه سرپا هستند و مواظب سربازانی که تازه آمدهاند و تازه دارند پست نگهبانی میدهند.
دمدمهای غروب بود. همه بلند شدند که بروند، اما یهودا چیز دیگری گفت: «برای پنجشنبه برنامهای بچینیم. آخر شنیدهام همه به مرخصی میروند و پادگان خالی میشود و فقط من و شما میمانیم.» همه موافق بودند. عیسی گفت: «چه برنامهای داری؟» یهودا و دانیال به وسط حرف پریدند و گفتند: «کمی شراب آوردهایم و گل داریم و میخواهیم همه را در خیک خودمان بریزیم.» یهودا گفت: «خفه شو. میخواهم به شما نیز بدهم.» یعنی همین هفت نفر در شب پنجشنبه جمع میشویم و آی میخوریم، آی چرتوپرت میگوییم. همه قبول کردند.
داشتند از در بیرون میرفتند که ناگهان عیسی گفت: «در روز پنجشنبه برای همهٔ شما غافلگیری بزرگی دارم.» همه نگاهی به او انداختند و گفتند: «دقیقاً چه غافلگیریای داری، عیسی؟» عیسی گفت: «پرسوجو نکنید، که من اصلاً دوست ندارم جوابتان را بدهم.» یهودا گفت: «عیسی، میشود بروی و چرتوپرتهایت را جای دیگری بگویی؟» عیسی خندید و گفت: «باشد.» همه به بیرون رفتند. یهودا در را بست و سراغ کارهای خودش رفت.
غروب روز چهارشنبه
غروب بود. امشب شام را زودتر پخش میکردیم، زیرا میخواستیم زودتر به برنامهٔ خودمان بپردازیم؛ اما انگار آن انرژی همیشگی را نداشتم. انگار که خستگی بر ما غلبه کرده بود. محمد گفت: «امشب سوروسات به پا نکنیم.» دانیال هم گفت: «راست میگویی، امشب خستهایم.» اما یهودا و بقیه میخواستند برنامه را ادامه دهند. همه وارد اتاق مخصوص آشپزخانه شدند؛ تنها اتاقی که دوربین نداشت و پنجرهای هم نداشت و کسی هم به آن سر نمیزد. با اینکه پادگان خالی بود، ولی باز هم سربازان ترس داشتند. البته که سربازان دیگری هم بودند که هرکدامشان به کار خودشان مشغول بودند.
دانیال و یهودا جوجه پخته بودند، بقیهٔ سربازان هم میوه آورده بودند و از جمله تنقلاتی هم با خود آورده بودند. سفره را به کمک یکدیگر چیدند. یهودا شراب را آورد و شروع به ریختن و خوردن کردند. پیک اول را داد و همه خوردند. عیسی میخندید و میگفت: «یهودا، امشب پرکار شدهای. از همه بیشتر تو خوردهای.» یهودا گفت: «دوباره تو نچسب شروع کردی.» بقیه بیشتر خندیدند. ناگهان یهودا دید که شرابها تمام شد و فقط یک پیک مانده است. خواست خودش بخورد، اما دید توانی ندارد. پیک را بهزور به عیسی داد. عیسی هم که اسرار دوستانش را دید، پیک آخر را نوشید.
دانیال ناگهان گفت: «نگفتی برنامهات برای فردا چیست و چگونه میخواهی ما را غافلگیر کنی؟» عیسی هم گفت: «اگر بگویم، دیگر غافلگیری به حساب نمیآید.» یهودا گفت: «این حرفها را کنار بگذارید. آیا هیچکدام از شما گل میکشید؟» همه گفتند: «بله.» جز عیسی و دانیال. یهودا گفت: «این دو ترسو هستند و میترسند حالشان بد بشود و ما آنها را به مسخره بگیریم.» دانیال جواب داد: «اصلاً اینگونه نیست.» و گفت: «من میکشم.» و فقط عیسی مانده بود که حاضر نبود بکشد. یهودا شروع به کشیدن کرد، همه هم کشیدند. داشت گلها به پایان میرسید که یک رول دیگر مانده بود. یهودا لبخندی زد و گفت: «عیسی، بهراستی که این گل میتواند تو را بکشد، چون تو خیلی ترسویی. میترسی که نتوانی خودت را کنترل کنی و به کسی آسیب برسانی.» عیسی که از طعنههای یهودا خسته شده بود، رول آخر را گرفت و کشید، از همه هم بیشتر کشید. و به یهودا گفت: «خیالت راحت شد؟» گفت: «آری.» همه در اتاق در حالت مستی و گیجی به خواب رفتند.
صبح پنجشنبه
اولین فردی که بیدار شد یهودا بود. صبح عجیبی بود و هوا نمناک. یهودا به دستشویی رفت و شروع به بالا آوردن کرد. همه بیدار شدند و بعضیها هم او را به سخره گرفتند؛ اما یهودا توجهی نکرد و گفت: «به سالن بروید تا صبحانه را بیاورم و با هم بخوریم.» یهودا و دانیال صبحانه را آماده کردند، عیسی هم کمکشان میکرد. دانیال صبحانه را تقسیم کرد. در هنگام تقسیم صبحانه عیسی گفت که گردوی بیشتری میخواهم. دانیال از یهودا پرسید: «به او گردو بدهم؟» یهودا گفت: «قانون میگوید چند گردو برای هر نفر است؟» دانیال گفت: «سه گردو، اما عیسی پنج گردو میخواهد.» یهودا گفت: «نه، عدالت باید شامل حال دوستان ما هم بشود.»
عیسی پشت یک میز تنها نشست. چند دقیقهای بود که با صبحانهاش بازی میکرد. همه صبحانه خوردند و رفتند، اما عیسی مانده بود. یهودا ظرف صبحانهٔ خودش را برداشت و رفت و کنار عیسی نشست و به عیسی گفت: «چه شده دوست من؟» عیسی گفت: «نمیدانم.» یهودا گفت: «نمیدانی یا نمیخواهی بدانی؟» عیسی گفت: «میخواهم یک راز به تو بگویم: تا یک ساعت دیگر غافلگیری مرا مشاهده میکنی.» یهودا گفت: «امروز در اسلحهخانه کار نداری؟» عیسی گفت: «چرا.» یهودا گفت: «پس بلند شو و برو.» عیسی گفت: «اگر من خودم را بکشم یا به هر دلیلی بمیرم، آیا ناراحت خواهی شد؟» یهودا گفت: «اگر همینطور به مفتخرفگویی ادامه دهی، تو را خواهم زد.» عیسی گفت: «جواب بده.» یهودا گفت: «انسانهای ضعیفالنفس زود میمیرند؛ اول از درون و دوم از بیرون. گاهی هم از قدرت زیاد میمیرند؛ گاه این قدرت از بیرون میآید و گاه از درون آدمی سرچشمه میگیرد. گاه مردن نشان ضعف است و گاه نشان قدرت آدمی. حال به تو میگویم که عیسی، مرده و زندهٔ تو نه به درد من میخورد نه به درد این جهان. فقط و فقط مربوط به خودت است. میتوانی جام شوکران را بنوشی، یا میتوانی همهچیز را، چه درست چه غلط، بپذیری.» عیسی بلند شد و گفت: «خداحافظ.» و یهودا را بغل کرد. یهودا گفت: «چه میکنی؟ دیوانه شدهای یا بازیات میآید؟» عیسی گفت: «فقط میخواهم گرمای وجود دوستم را بار دیگر حس کنم.»
عیسی رفت. یهودا در را بست و به اتاقش رفت که استراحت کند. دراز کشیده بود که یاد موضوعی افتاد. انگار مغزش تازه داشت این پازل را حل میکرد. یک ساعت گذشت. به فکر فرو رفته بود که غافلگیری عیسی چه بود که امروز نتوانسته بود شاهدش باشد. ناگهان صدای شلیک گلوله آمد. یهودا صدا را از اسلحهخانه شنید. خدا خدا میکرد که آن اتفاقی که فکرش را میکند نیفتاده باشد. به اسلحهخانه رسید. دید که سربازان ساکت در یک گوشه ایستادهاند و گریه میکنند. یهودا پرسید: «چه شده؟» کسی جواب نداد. به طرف اتاق اسلحهخانه رفت. از پنجره به داخل نگاه کرد. دوستش عیسی را غرق در خون دید. تیر را دقیقاً بر وسط پیشانیاش شلیک کرده بود. درجا مرده بود. حداقل خیالش راحت بود که دردی را دیگر دوستش تحمل نمیکند.
ناگهان دید که کاغذی از جیب عیسی بیرون زده است. یهودا کاغذ را برداشت و دید که یک نامه است به خودش، و بهگونهای وصیتنامهٔ عیسی به حساب میآمد و الآن در دستان خودش آن را میبیند. یهودا شروع به خواندن کرد:
«درود به تمام دوستانم. میدانم زمانی که این نامه را میخوانید غمگینید، اما غمگین نباشید. من روزها به فکر چنین کاری بودم و اگر امروز این اتفاق نمیافتاد، فردا یا پسفردا اتفاق میافتاد. بر من نالان و گریان نباشید که بیشتر روح و روانتان را آزار میدهد. اما ای دوست حقیقی من که این نامه را میخوانی و میدانم تو اولین نفری هستی که دست بر خواندن این نامه خواهی زد: تو راست میگفتی. مرده و زندهٔ من فرقی برای این جهان ندارد. همانطور که آدمی میتواند بین زنده ماندن و نماندن انتخاب کند، من هم انتخابم را کردم. خودت را گنهکار نبین و خودت را رنج مده؛ چون من روزها قبل سرنوشت خود را نوشته بودم. اما صبح که با تو حرف میزدم، دوست داشتم فقط یک بار بگویی که من برایت ارزشمندم. میدانم که در دلت مرا دوست داشتی و داری، اما چه کنم که نتوانستم آن را بیرون بکشم. اگر یک بار این مهر و مهربانی را در تو و دیگران میدیدم، شاید امروز این سرنوشت من و تو نبود. دوست من، اشکهایت را پاک کن. اشکهایت به هیچدرد دنیا نمیخورد. میدانم که این نامه را میخوانی. دوستت خواهم داشت. و ایکاش کمی بر دوست داشتن یکدیگر هم اسرار میورزیدیم. دوستدار ابدیات، عیسی.»
یهودا نامه را کامل خواند. اشک در چشمانش حلقه زد و شروع به گریستن کرد. دوستانش به او نگاهی انداختند و گفتند: «گریهٔ تو هیچچیز را درست نمیکند. کار از کار گذشته است. دنیا برای گریهٔ تو اهمیتی قائل نیست. بلند شو، رخت عزا بر تن کن.» یهودا برخاست. فریاد زد: «قاتل تو منم. باشد که در آخرت عذاب هولناکی نصیب امثال من شود.»
پایان
سهیل راد مهر
نویسنده: سهیل راد مهر