
🔸گل اروانه (سیو تالک)؛ گنجینهای خوشعطر از کوهستانهای خراسان در معرض نابودی
در کوهستانهای خراسان شمالی و خراسان رضوی، گیاهی خودرو و خوشعطر میروید که کرمانجهای منطقه آن را «سیو تالک» و در زبان فارسی «گل اروانه» مینامند. این گیاه از گذشته در میان مردم محلی شناخته شده و به دلیل عطر دلانگیز، میوه خوراکی و جایگاهش در فرهنگ بومی، از ارزش فراوانی برخوردار بوده است.
بر اساس مشاهدات مردم محلی، سیو تالک به دو شکل دیده میشود. یک نوع آن در اردیبهشتماه گلهای صورتیرنگ و خوشعطر میدهد، اما میوهای روی آن دیده نمیشود. نوع دیگر از نظر برگ، ساقه، بو و شکل ظاهری بسیار شبیه نوع اول است، ولی گلهای آن کمتر دیده میشود و در عوض میوههایی گرد و گوشتی در زیر برگهایش تشکیل میشود. این میوهها تقریباً به اندازه یک تیله یا توشله هستند، دانه ندارند و طعم مطبوعی دارند. با فرا رسیدن تیرماه، میوهها خشک و توخالی میشوند و گاهی چند میوه به طور همزمان در زیر یک برگ تشکیل میشود. این تفاوت، موضوعی است که میتواند در آینده از سوی گیاهشناسان بررسی و مطالعه شود.
گل اروانه بیشتر در دامنهها و ارتفاعات کوهستانی میروید و به دلیل عطر خوش، از گیاهان معطر منطقه به شمار میرود. مردم محلی از گذشته این گیاه را میشناختهاند و آن را گیاهی ارزشمند میدانستهاند. همچنین در طب سنتی، از این گیاه نام برده شده است، هرچند برای تأیید علمی همه خواص درمانی آن، پژوهشهای بیشتری لازم است.
متأسفانه در سالهای اخیر، برداشت بیرویه این گیاه افزایش یافته است. بنا بر گزارشهای محلی، برخی افراد برگ و گل آن را با تنباکو یا سیگار مخلوط کرده و دود میکنند. این نوع مصرف، ارتباطی با استفاده سنتی مردم از این گیاه ندارد و موجب شده است که برداشت آن از طبیعت بیش از گذشته شود.
امروزه سیو تالک در برخی از رویشگاههای طبیعی خود رو به کاهش است. اگر این روند ادامه پیدا کند، ممکن است این گیاه خوشعطر و ارزشمند به تدریج از طبیعت خراسان ناپدید شود. سزاوار نیست گیاهی که بخشی از میراث طبیعی و فرهنگی این سرزمین است، به دلیل استفاده نادرست عدهای، با نگاه منفی شناخته شود.
شناسایی علمی، حفاظت از رویشگاهها، جلوگیری از برداشت بیرویه و ثبت نام بومی «سیو تالک»، میتواند گامی مهم در حفظ این گیاه ارزشمند باشد. همچنین ثبت دانش بومی کرمانجهای خراسان درباره این گیاه، بخشی از میراث فرهنگی منطقه را برای نسلهای آینده حفظ خواهد کرد.
🖊 نویسنده: خداداد امیری
شاعر و نویسنده کرمانج
«این نوشته بر اساس شناخت و تجربه مردم محلی کرمانجهای خراسان درباره گیاه سیو تالک تهیه شده است.»
#کانال_خداداد_امیری_شاعر_و_نویسنده_کرمانج
🔸کانال خداداد امیری شاعر و نویسنده کرمانج
🆔 @khodadad_amiri 📖