
🔸چرا اصالت کرمانجی خراسانی خود را زیر پا میگذارید؟
وحدت قومی، آری؛ فراموشی هویت و فرهنگ نیاکان، هرگز!
ای کرمانجهای خراسان! چرا برخی از شما بهجای شناخت، حفظ و معرفی فرهنگ اصیل نیاکان خود، چشم به پوشش، پوشاک، رقص و آدابورسوم مناطق دیگر دوختهاید؟ چرا گاهی چنان رفتار میکنید که گویی فرهنگ خودتان برای معرفی شدن کافی نیست و باید برای نشان دادن هویت کرمانجی، به سراغ فرهنگ مردم کردستان بروید؟
مگر ما گذشته، تاریخ، زبان، موسیقی، پوشاک، رقص و آدابورسوم خودمان را نداریم؟ مگر نیاکان ما بدون آنکه فرهنگ خود را از جای دیگری وام بگیرند، زندگی نکردند، شادی نکردند، سوگواری نکردند و سنتهایشان را نسل به نسل به فرزندان خود نسپردند؟
پس چرا امروز برخی از ما بهجای پاسداری از این میراث ارزشمند، به دنبال جایگزین کردن آن با جلوههایی از فرهنگ مناطق دیگر هستیم؟
وحدت قومی به معنای یکسان شدن فرهنگها نیست
ما کرمانجهای خراسان، پیوندهای زبانی و قومی خود را با دیگر جوامع کرمانج انکار نمیکنیم. برعکس، این پیوندها میتوانند زمینهساز دوستی، همدلی و شناخت متقابل باشند. ما برای مردم کردستان و فرهنگ غنی آنان احترام قائلیم و حق آنان را برای حفظ و معرفی سنتهایشان به رسمیت میشناسیم.
اما یک پرسش اساسی وجود دارد: آیا وحدت قومی به این معناست که همه باید پوشش یکسان داشته باشیم، به یک شیوه برقصیم، موسیقی یکسان بنوازیم و آدابورسوم مناطق مختلف را با یکدیگر اشتباه بگیریم؟
قطعاً نه!
وحدت واقعی زمانی شکل میگیرد که هر جامعهای با حفظ هویت تاریخی و فرهنگی خود، در کنار دیگر جوامع قرار بگیرد؛ نه آنکه برای اثبات تعلق قومی، هویت ویژه خود را کنار بگذارد.
کرمانجهای خراسان بخشی از جهان فرهنگی کرمانج هستند، اما تاریخ زندگی، شرایط جغرافیایی، تجربههای اجتماعی و سنتهای آنان ویژگیهای خاص خود را پدید آورده است. این ویژگیها شایسته شناخت، ثبت و معرفیاند؛ نه فراموشی و جایگزینی.
فرهنگ نیاکانمان را با دست خودمان به حاشیه نبریم
پوشاک سنتی، شیوه رقص، موسیقی محلی، سازها، آیینهای عروسی و دیگر رسمهای هر جامعه، تنها مجموعهای از عادتهای قدیمی نیستند؛ بلکه بخشی از حافظه تاریخی آن جامعه به شمار میروند.
وقتی پوشش و رقص سنتی کرمانجهای خراسان بهدرستی معرفی نشود و بهجای آن، نمونههایی از مناطق دیگر به نام فرهنگ ما نمایش داده شود، نسل جوان چگونه میتواند میراث واقعی نیاکان خود را بشناسد؟
وقتی جوان کرمانج خراسانی تفاوت میان موسیقی و رقص بومی منطقه خود و دیگر مناطق را نداند، چگونه میتواند در آینده از اصالت فرهنگی خویش دفاع کند؟
و هنگامی که خودمان در معرفی فرهنگمان کوتاهی کنیم، چه انتظاری داریم که دیگران آن را بشناسند و به رسمیت بشناسند؟
دردناکتر از همه آن است که گاهی این فراموشی نه از روی اجبار، بلکه از روی ناآگاهی و بیتوجهی اتفاق میافتد. میراثی که نسلهای پیشین با زندگی و تجربه خود حفظ کردهاند، ممکن است در چند نسل به حاشیه رانده شود؛ تنها به این دلیل که ما ارزش آن را بهموقع نشناختهایم.
موسیقی کرمانجی خراسان، تنها یک ساز نیست
موسیقی کرمانجی خراسان نیز دنیایی از صداها، نغمهها و شیوههای اجرایی ویژه خود را دارد. دوتار در این موسیقی جایگاهی مهم دارد، اما تمام هویت موسیقایی ما در دوتار خلاصه نمیشود.
قوشمه، دایره، کمانچه و دیگر سازهایی که در دورهها و مناطق مختلف در کنار یکدیگر نواخته شدهاند، بخشی از خاطره موسیقایی مردم ما هستند. بسیاری از این شیوههای قدیمی نیازمند پژوهش، ثبت و بازشناسیاند تا آنچه از گذشته باقی مانده، به دست فراموشی سپرده نشود.
پس چرا باید چنان رفتار کنیم که گویی برای معرفی موسیقی و رقص کرمانجی، ناچاریم از نمونههای مناطق دیگر استفاده کنیم؟
ما میتوانیم از هنر دیگران بیاموزیم، با موسیقی آنان آشنا شویم و از زیباییهای فرهنگشان لذت ببریم؛ اما آموختن با جایگزین کردن تفاوت دارد. احترام گذاشتن به هنر دیگران نیز به معنای نادیده گرفتن هنر نیاکان خودمان نیست.
احترام به فرهنگ کردستان، در کنار پاسداری از فرهنگ خراسان
این سخن به معنای مخالفت با مردم کردستان یا کمارزش دانستن فرهنگ آنان نیست. فرهنگ کردستان، مانند فرهنگ کرمانجهای خراسان، شایسته احترام و معرفی است.
سخن بر سر مرزبندی خصمانه میان مردم نیست؛ سخن بر سر شناخت دقیق تفاوتهای فرهنگی است.
اگر لباسی متعلق به یک منطقه است، باید با نام و پیشینه همان منطقه معرفی شود. اگر رقصی در میان مردمان یک ناحیه رواج دارد، نباید بدون بررسی تاریخی آن را به همه مناطق دیگر نسبت داد. اگر موسیقی یا آیینی ویژگیهای محلی مشخصی دارد، بهتر است با دقت و امانتداری درباره آن سخن بگوییم.
همانگونه که دوست نداریم فرهنگ کرمانجی خراسان به نام منطقهای دیگر معرفی شود، شایسته نیست فرهنگ دیگران را نیز بدون شناخت و بررسی،
به نام خودمان عرضه کنیم.
حفظ اصالت، به معنای دشمنی با دیگران نیست؛ به معنای شناختن خود و احترام گذاشتن به هویت دیگران است.
پیش از آنکه دیر شود، به فرهنگ خود بازگردیم
کرمانجهای خراسان در سه استان خراسان شمالی، خراسان رضوی و خراسان جنوبی حضور دارند و در طول تاریخ، میراثی از زبان، موسیقی، پوشاک، رقص، روایتها و آیینهای محلی را با خود حفظ کردهاند.
اکنون وظیفه نسل امروز چیست؟
آیا باید فقط به نام کرمانج بودن افتخار کنیم، اما از شناخت فرهنگ نیاکانمان غافل بمانیم؟ آیا کافی است نام قوم خود را بر زبان بیاوریم، درحالیکه از سنتها، نغمهها و شیوههای زندگی گذشته خود اطلاع کافی نداریم؟
افتخار به هویت، بدون شناخت آن، کافی نیست.
باید از سالمندان درباره رسمهای گذشته پرسید، پوشاک سنتی را مستند کرد، رقصها و موسیقیهای بومی را با نام درستشان ثبت کرد، واژههای اصیل زبان را به نسل جوان آموخت و درباره تفاوتهای فرهنگی مناطق مختلف پژوهش کرد.
اگر در میان ما آیینی رو به فراموشی است، باید آن را ثبت کنیم. اگر سازی از مجموعه موسیقی قدیمی ما کنار رفته است، باید درباره پیشینه و شیوه نواختن آن تحقیق کنیم. اگر پوشاک یا رقصی کمتر شناخته شده است، باید از کسانی که آن را به یاد دارند، بیاموزیم و با امانتداری معرفیاش کنیم.
این کارها وظیفه همه کسانی است که به فرهنگ کرمانجی خراسان علاقه دارند؛ از شاعران و نویسندگان گرفته تا هنرمندان، پژوهشگران و خانوادهها.
سخن پایانی: ریشه خود را فراموش نکنیم
ای همزبانان و همتباران کرمانج خراسانی!
ما مجبور نیستیم برای اثبات پیوند قومی خود با دیگر کرمانجها، پوشاک، رقص و آدابورسوم مناطق دیگر را جایگزین سنتهای خود کنیم. میتوانیم با دیگر جوامع کرمانج پیوند داشته باشیم، از فرهنگ یکدیگر بیاموزیم و در عین حال، ویژگیهای فرهنگی خویش را حفظ کنیم.
بیایید بهجای آنکه از خود بپرسیم چگونه شبیه دیگران شویم، از خود بپرسیم: نیاکان ما چگونه زندگی میکردند؟ چه میپوشیدند؟ چگونه شادی میکردند؟ چه مینواختند؟ چه میخواندند؟ و چه میراثی برای ما به یادگار گذاشتند؟
فرهنگ ما نباید قربانی ناآگاهی، تقلید یا بیتوجهی خودمان شود. هر رسم فراموششده، هر واژه از یادرفته و هر نغمه خاموششده، بخشی از حافظه تاریخی ماست که ممکن است دیگر بهسادگی بازنگردد.
پس نه با فرهنگ دیگران دشمنی کنیم و نه فرهنگ خود را دستکم بگیریم.
وحدت قومی را پاس بداریم، به فرهنگ کردستان احترام بگذاریم، اما اصالت کرمانجی خراسانی خود را نیز حفظ کنیم.
فرهنگ نیاکان ما امانتی است که به دست ما رسیده است؛ امانتی که باید آن را بشناسیم، پاس بداریم و سالم به نسلهای آینده بسپاریم.
اگر ما خودمان ریشههایمان را فراموش کنیم، چه کسی آنها را برای فرزندانمان زنده نگه خواهد داشت؟
✍خداداد امیری شاعر و نویسنده کرمانج