
پرونده پژوهشی «ملواری پریزاد»
بخش سوم: اگر ملواری پریزاد بود، پس شاهسیار چه شد؟
✍ خداداد امیری، شاعر و نویسنده کرمانج
در بخشهای پیشین این پژوهش، به این نکته اشاره شد که در دیوان جعفرقلی زنگلی، ملواری با تعبیر «پریزاد» معرفی شده است؛ تعبیری که جایگاه او را از یک شخصیت عادی فراتر میبرد و به مرتبهای نمادین ارتقا میدهد.
اما در ادامه بررسی روایتها، پرسشی منطقی مطرح میشود:
اگر ملواری پریزاد بود و بهگونهای رازآلود ناپدید شد،
پس شاهسیار چه شد؟
در منظومه «شاهسیارو کا گل من»، مردی که همسرش را در باغ یا زمین میگذارد و بازمیگردد، با غیبت ناگهانی او روبهرو میشود. نه نشانی از قتل در روایت هست، نه تصریحی به اسارت؛ تنها ناپدیدی و اندوهی عمیق.
پرسش شاهسیار از سوار روبهرو — «یار من کجاست؟» — نشان میدهد که داستان در بستر انسانی شکل گرفته است. اگر با یک اسطوره کاملاً ماورایی روبهرو بودیم، انتظار میرفت روایت به بازگشت موجودی آسمانی به عالم خویش اشاره کند؛ اما آنچه برجسته میشود، سرگردانی یک انسان است.
در بسیاری از روایتهای گردآوریشده توسط استاد کلیمالله توحدی نیز ناپدید شدن زنان بیشتر در زمینه حوادث اجتماعی تفسیر میشود؛ مانند یورشها، کوچهای اجباری یا اسارت. در این روایتها عنصر ماورایی برجسته نیست، بلکه بازتاب واقعیت تاریخی دیده میشود.
از این منظر میتوان گفت که تعبیر «پریزاد» درباره ملواری، بیش از آنکه گزارشی از ماهیت او باشد، یک تصویر شاعرانه است؛ تصویری که شاعر برای نشان دادن زیبایی دستنیافتنی و رازآلود به کار برده است.
شاهسیار اما در زمین میماند؛
با اندوهی زمینی.
و همین حضور اندوه انسانی، ما را به تمایزی مهم در ادبیات کرمانج خراسان میرساند:
میان تخیل شاعرانه و روایت تاریخی باید تفاوت قائل شد.
هر ناپدید شدنی، پریزاد بودن نیست.
🖊 نویسنده:خداداد امیری شاعر و نویسنده کرمانج
#کانال_خداداد_امیری_شاعر_و_نویسنده_کرمانج
🔸کانال خداداد امیری شاعر و نویسنده کرمانج
🆔 @khodadad_amiri 📖