میراث کرمانج‌های خراسان؛ میان انتساب‌های ترکی و تقلید از فرهنگ کردستان

🔸 میراث کرمانج‌های خراسان؛ میان انتساب‌های ترکی و تقلید از فرهنگ کردستان

چه بر سر هویت فرهنگی کرمانج‌های خراسان آمده است؟

این روزها با گسترش فضای مجازی، به‌ویژه اینستاگرام، شاهد پدیده‌ای هستیم که نگرانی‌های زیادی درباره هویت فرهنگی و تاریخی کرمانج‌های خراسان به وجود آورده است. گویی هر گروهی تلاش می‌کند بخشی از آداب‌ورسوم، پوشاک، موسیقی و میراث فرهنگی دیگران را به نام خود ثبت کند.

در این میان، بخشی از میراث فرهنگی کرمانج‌های خراسان نیز با انتساب‌های گوناگون روبه‌رو شده است.

برخی افراد، واژه «بخشی» و نوازندگی دوتار را متعلق به فرهنگ ترکی می‌دانند. قوشمه را ترکی معرفی می‌کنند. نام ایل‌های بزرگ کرمانج خراسان، مانند زعفرانلو و شادلو، نیز گاهی با تفسیرهای مختلف به فرهنگ ترک نسبت داده می‌شود.

حتی پوشاک سنتی زنان کرمانج خراسان، رقص‌ها، موسیقی و دیگر جلوه‌های فرهنگی این مردم نیز از این انتساب‌ها در امان نمانده‌اند.

اما پرسش اساسی اینجاست:

اگر این پوشاک و آداب‌ورسوم از گذشته متعلق به فرهنگ ترک بوده است، چرا تا پیش از گسترش فضای مجازی چنین ادعاهایی کمتر مطرح می‌شد؟ چرا این لباس‌ها در گذشته به‌عنوان پوشاک سنتی کرمانج‌های خراسان شناخته می‌شدند و اکنون برخی تلاش می‌کنند هویت دیگری برای آن‌ها تعریف کنند؟

البته زندگی مشترک اقوام در خراسان، دادوستدهای فرهنگی و تأثیرپذیری متقابل میان مردم، موضوعی طبیعی و تاریخی است. اما تأثیرپذیری فرهنگی با مالکیت تاریخی یکسان نیست.

هیچ‌کس نباید صرفاً به دلیل شباهت یک ساز، لباس، رقص یا واژه، آن را بدون بررسی پیشینه تاریخی به نام قوم دیگری ثبت کند.

🔸 از یک سو انتساب به فرهنگ ترکی، از سوی دیگر فاصله گرفتن از هویت خراسانی

موضوع دیگری که به همان اندازه اهمیت دارد، تغییر مسیر فرهنگی بخشی از کرمانج‌های خراسان است.

در حالی که برخی افراد بیرون از جامعه کرمانج، میراث این مردم را به فرهنگ ترکی نسبت می‌دهند، متأسفانه عده‌ای از خود کرمانج‌های خراسان نیز به‌جای شناخت و معرفی داشته‌های فرهنگی خویش، به تقلید از آداب‌ورسوم کردستان روی آورده‌اند.

کرمانج‌های خراسان دارای تاریخ، پوشاک، موسیقی، رقص، ادبیات، گویش و سنت‌های ویژه خود هستند.

فرهنگ کرمانج خراسان را نباید با فرهنگ کرمانج‌های دیگر مناطق یکسان دانست. اشتراک زبانی و ریشه‌های تاریخی به معنای یکسان بودن تمام سنت‌ها و شیوه‌های زندگی نیست.

لباس زنان کرمانج خراسان، با دامن‌های بلند و چین‌دار، نوارها و تزئینات رنگارنگ، هویت و پیشینه خاص خود را دارد. موسیقی این سرزمین نیز تنها به دوتار محدود نمی‌شود؛ قوشمه، دهل، کمانچه و دیگر سازهای محلی در کنار دوتار، بخشی از میراث موسیقایی این مردم بوده‌اند.

رقص‌ها، ترانه‌ها، داستان‌ها، منظومه‌های عاشقانه و شیوه‌های سنتی زندگی نیز هرکدام بخشی از شناسنامه فرهنگی کرمانج‌های خراسان هستند.

پس چرا باید برای معرفی فرهنگ خود، حتماً از پوشاک، موسیقی و نمادهای فرهنگی مناطق دیگر الگوبرداری کنیم؟

🔸 ضرورت بازشناسی هویت فرهنگی کرمانج‌های خراسان

هدف از این سخنان، ایجاد اختلاف میان ترک‌ها، کرمانج‌ها یا دیگر اقوام نیست. همه این مردم دارای تاریخ و فرهنگ ارزشمند هستند و شایسته احترام‌اند.

اما احترام به فرهنگ دیگران نباید به معنای نادیده گرفتن هویت فرهنگی خودمان باشد.

اگر امروز درباره مالکیت و پیشینه لباس، موسیقی، قوشمه، دوتار، رقص و نام ایل‌های کرمانج خراسان سکوت کنیم، ممکن است نسل‌های آینده نتوانند به‌درستی تشخیص دهند که این میراث از چه مسیری به آن‌ها رسیده است.

ما به‌جای جدال در فضای مجازی، به پژوهش، گردآوری اسناد، ثبت تصاویر قدیمی، ضبط موسیقی استادان و بخشی‌های پیشکسوت، معرفی پوشاک اصیل و حفظ روایت‌های شفاهی بزرگان خود نیاز داریم.

فرهنگی که شناخته و ثبت نشود، ممکن است روزی با نام دیگری معرفی شود.

کرمانج‌های خراسان نه برای اثبات هویت خود به تقلید از دیگران نیاز دارند و نه برای حفظ میراثشان باید با اقوام دیگر دشمنی کنند.

آنچه ضرورت دارد، شناخت تاریخ خود، معرفی درست داشته‌های فرهنگی و پاسداری از میراثی است که نسل‌های گذشته برای ما به یادگار گذاشته‌اند.

فرهنگ کرمانج خراسان بخشی از تاریخ و هویت این سرزمین است؛ نه باید آن را به نام دیگران ثبت کرد و نه باید خودمان آن را فراموش کنیم.

هویت فرهنگی را نمی‌توان با ادعا ساخت؛ هویت را باید با تاریخ، اسناد، آثار و حافظه نسل‌ها شناخت و حفظ کرد.

✍️ خداداد امیری

شاعر و نویسنده کرمانج

#کانال_خداداد_امیری_شاعر_و_نویسنده_کرمانج

#خداداد_امیری_شاعر_و_نویسنده_کرمانج

#خداداد_امیری

#میراث_فرهنگی

#ادبیات_کرمانج_خراسان

#شاعر_کرمانج

🔸کانال خداداد امیری شاعر و نویسنده کرمانج

🆔 @khodadad_amiri 📖