اگر هزاران نفر شعرهای خود را به سونو بسپارند، سرنوشت این آثار چه میشود؟
نویسنده: خداداد امیری، شاعر و نویسنده کرمانج
امروزه بسیاری از شاعران، نویسندگان و علاقهمندان موسیقی از هوش مصنوعی برای تبدیل شعر و متن به آهنگ استفاده میکنند. یکی از این سرویسها Suno است؛ سامانهای تجاری که کاربران میتوانند شعر و متن خود را در آن وارد کنند و یک قطعه موسیقی دریافت کنند.
اما پرسشی وجود دارد که شاید بسیاری از کاربران به آن توجه نکرده باشند:
اگر هزار نفر، ده هزار نفر، صد هزار نفر یا میلیونها نفر شعر و متن خود را وارد چنین سامانهای کنند، سرنوشت این حجم عظیم از آثار چه خواهد شد؟
این پرسش فقط درباره یک شعر یا یک کاربر نیست؛ درباره مجموعه بسیار بزرگی از آثار انسانهاست.
شعر مردم پس از ورود به سونو کجا میرود؟
وقتی یک شاعر شعر خود را وارد یک سرویس اینترنتی میکند، متن دیگر فقط روی تلفن همراه یا رایانه شخصی او نیست؛ بلکه برای پردازش در اختیار زیرساخت آن شرکت قرار میگیرد.
طبق شرایط استفاده فعلی سونو، مالکیت محتوایی که کاربر ارسال میکند لزوماً به سونو منتقل نمیشود. اما کاربر با استفاده از سرویس، مجوز بسیار گستردهای برای استفاده از محتوای خود به شرکت میدهد. این مجوز در شرایط استفاده سونو شامل مواردی مانند ذخیره، تکثیر، تغییر، ایجاد آثار مشتق و استفاده در ارتباط با توسعه و بهبود سرویسها و مدلهای هوش مصنوعی و یادگیری ماشین است.
اینجاست که پرسش اصلی مطرح میشود:
اگر این اتفاق برای یک میلیون شعر رخ دهد، با مجموعه این یک میلیون شعر چه اتفاقی میافتد؟
یک شعر شاید کوچک باشد؛ میلیونها شعر نه
ممکن است یک کاربر بگوید:
«من فقط یک شعر وارد کردم؛ چه اهمیتی دارد؟»
اما مسئله زمانی بزرگ میشود که تعداد کاربران بسیار زیاد باشد.
یک شعر، یک داستان یا یک ترانه بهتنهایی ممکن است داده کوچکی به نظر برسد؛ اما هزاران و میلیونها اثر میتوانند مجموعهای بسیار بزرگ از زبان، واژگان، سبکهای نوشتاری، موضوعات، قافیهها و شیوههای بیان انسانها را تشکیل دهند.
در چنین شرایطی، دیگر سؤال فقط این نیست که مالک شعر چه کسی است؟
باید پرسید:
این حجم عظیم از آثار در چه سامانههایی ذخیره میشود؟
چه مدت نگهداری میشود؟
برای چه اهدافی پردازش میشود؟
آیا ممکن است برای توسعه یا بهبود مدلهای هوش مصنوعی استفاده شود؟
کاربر پس از ارسال اثر، چه میزان کنترل واقعی بر آن دارد؟
این پرسشها برای شاعران و نویسندگان اهمیت ویژهای دارد.
مسئله فقط شعرهای معروف نیست
ممکن است تصور کنیم شرکتهای هوش مصنوعی فقط به آثار معروف علاقه دارند.
اما ارزش یک مجموعه بزرگ داده فقط در مشهور بودن تکتک آثار آن نیست.
متنهای کاربران میتوانند زبانها و گویشهایی را در خود داشته باشند که در منابع عمومی کمتر وجود دارند.
برای مثال، شعرهای کرمانجی خراسانی دارای واژگان، تلفظها و شیوه بیان خاص خود هستند. اگر هزاران شاعر از زبانها و گویشهای مختلف آثار خود را وارد سامانههای هوش مصنوعی کنند، این سامانهها با مجموعه بزرگی از زبان و فرهنگ انسانی روبهرو خواهند شد.
بنابراین پرسش درباره سرنوشت این اطلاعات، پرسشی مربوط به میراث زبانی و فرهنگی مردم نیز هست.
آیا این به معنی مالک شدن سونو بر شعرهاست؟
نه لزوماً.
این نکته باید دقیق گفته شود.
شرایط استفاده سونو تصریح میکند که مالکیت حقوق مربوط به محتوای ارسالی کاربر صرفاً به دلیل ارسال آن محتوا به سونو به شرکت منتقل نمیشود.
اما مالکیت با مجوز استفاده تفاوت دارد.
اگر شرکتی طبق قرارداد خود مجوز گستردهای برای ذخیره، پردازش، تغییر یا استفاده از محتوا داشته باشد، صاحب اثر باید بداند که چه حقوقی را هنگام استفاده از آن سرویس در اختیار شرکت قرار داده است.
بنابراین مسئله اصلی این مقاله ادعای «سرقت همه شعرهای مردم» نیست.
مسئله این است:
آیا مردم از میزان حقوقی که هنگام وارد کردن آثار خود به سرویسهای هوش مصنوعی در اختیار شرکتها قرار میدهند، اطلاع کافی دارند؟
یک پرسش مهم برای آینده
امروز شاید تعداد آثار کاربران بسیار زیاد باشد؛ اما در آینده حجم این اطلاعات میتواند بسیار بزرگتر شود.
اگر میلیونها نفر شعر، داستان، ترانه، صدای خود، تصویر خود و دیگر محتواها را وارد سامانههای هوش مصنوعی کنند، مجموعهای عظیم از محتوای انسانی در اختیار شرکتهای فناوری قرار خواهد گرفت.
در چنین شرایطی، شفافیت اهمیت بسیار زیادی پیدا میکند.
کاربر باید بتواند به زبان ساده بداند:
اثر من کجا ذخیره میشود؟
چه مدت نگهداری میشود؟
آیا برای آموزش یا بهبود مدلهای هوش مصنوعی استفاده میشود؟
آیا امکان حذف آن وجود دارد؟
بعد از حذف حساب، چه اتفاقی برای نسخههای قبلی محتوا میافتد؟
آیا محتوای من میتواند در ایجاد محصولات یا مدلهای آینده شرکت نقش داشته باشد؟
اینها
پرسشهای طبیعی صاحبان آثار است.
درخواست از شرکتهای هوش مصنوعی
شرکتهای هوش مصنوعی اگر میخواهند اعتماد شاعران، نویسندگان، موسیقیدانان و دیگر صاحبان آثار را جلب کنند، باید درباره نحوه استفاده از محتوای کاربران شفافتر عمل کنند.
بهتر است هنگام ورود متن، کاربر با یک توضیح ساده و روشن بداند که:
چه چیزی را وارد میکند، چه مجوزی میدهد و سرنوشت داده او چه خواهد بود.
شرایط حقوقی نباید آنقدر پیچیده باشد که کاربر بدون اینکه متوجه شود، حقوق گستردهای درباره اثر خود در اختیار یک شرکت قرار دهد.
سخن پایانی
من بهعنوان یک شاعر، شعر را فقط چند کلمه کنار هم نمیدانم.
پشت هر شعر ممکن است سالها تجربه، خاطره، فرهنگ، زبان و زحمت وجود داشته باشد.
هوش مصنوعی میتواند ابزار خوبی برای تبدیل شعر به موسیقی باشد؛ اما استفاده از این فناوری نباید باعث شود صاحب اثر بدون اطلاع از شرایط، کنترل آثار خود را از دست بدهد.
اگر امروز هزاران نفر شعرهای خود را وارد یک سامانه کنند و فردا این تعداد به میلیونها نفر برسد، دیگر نمیتوان این موضوع را یک مسئله کوچک و شخصی دانست.
پرسش مهم این است:
وقتی میلیونها اثر انسانی در اختیار شرکتهای هوش مصنوعی قرار میگیرد، سرنوشت این گنجینه عظیم چه خواهد شد و صاحبان واقعی این آثار تا چه اندازه بر استفاده از آنها کنترل خواهند داشت؟
این پرسشی است که شاعران، نویسندگان، موسیقیدانان، پژوهشگران و قانونگذاران باید جدی بگیرند.
فناوری باید در خدمت انسان باشد؛ اما انسان نیز باید بداند هنگام استفاده از فناوری، چه چیزی را در اختیار آن قرار میدهد.
🖊نویسنده: خداداد امیری، شاعر و نویسنده کرمانج