بررسی پنج واج فراموششده در نوشتار کرمانجی خراسان
🔸الفبایی که پنج صدای اصیل کرمانجی خراسان را حذف کند، رسمالخط نیست!

🖊 نویسنده: خداداد امیری، شاعر و نویسنده کرمانج
در نگارش زبان کرمانجی خراسان، یکی از چالشهای اساسی، نبود نشانههای دقیق برای ثبت برخی صداهای بومی است. متأسفانه الفباهای رایج کردی ـ چه لاتین و چه آرامی ـ پنج صدای بنیادین لهجهی کرمانجی خراسان را نادیده گرفتهاند.
در حالیکه این صداها در گفتار روزمرهی مردم زندهاند، در نوشتار حذف شدهاند. نتیجه چه میشود؟
گفتار یک چیز است، نوشتار چیز دیگر؛ شعر میلغزد و هویت آوایی زبان آسیب میبیند.
پنج صدای اصیل کرمانجی خراسانی که در الفباهای رایج جایگاهی ندارند:
صدای بومی
نمونه
معنی
تْ (میان ت و د)
تْال
تلخ
پْ (میان پ و ب)
پَْز
گوسفند
چْ (میان چ و ج)
چْاوّ
چشم
کْ (میان ک و گ)
کْانی
چشمه
خْ (میان خ و غ)
خْهزور
پدرزن
این صداها را هر کودک کرمانج خراسانی از مادر خود میآموزد.
اما چرا در نوشتار، نشانی از آنها نیست؟
روش پیشنهادی من برای حفظ این صداها
من نه الفبای تازهای ساختهام و نه ادعای نوآوری بیپایه دارم.
تنها کوشیدهام زبان مادریام را همانگونه که هست، ثبت کنم.
▫️ برای صدای «تْ» از حرف «ط» استفاده میکنم،
چرا که در برخی واژههای فارسی مانند «حیاط» و «خیاط» نیز تلفظی نزدیک به این آوا شنیده میشود.
▫️ برای چهار صدای دیگر از علامت سکون بهره میبرم:
پْ ، چْ ، کْ ، خْ
هدف من تغییر زبان نیست؛
هدفم جلوگیری از تحریف آن است.
پاسخ به منتقدان
برخی میگویند: «چرا رسمالخط مندرآوردی استفاده میکنید؟»
پاسخ من روشن است:
من چیزی اختراع نکردهام؛
فقط آنچه در گفتار زنده است، در نوشتار ثبت کردهام.
اگر امروز ما ـ اهل زبان ـ این صداها را ننویسیم،
فردا چه کسی آنها را به یاد خواهد آورد؟
سخن پایانی
این پنج آوا، بخشی از هویت کرمانجی خراسان است.
شعر کرمانجی بدون آنها ناقص میشود.
من در کنار این صداها میمانم،
تا زبانمان نه در گفتار و نه در نوشتار، دچار فراموشی و تحریف نشود.
🖊 نویسنده:خداداد امیری
شاعر و نویسنده کرمانج
#کانال_خداداد_امیری_شاعر_و_نویسنده_کرمانج
🔸کانال خداداد امیری شاعر و نویسنده کرمانج
🆔 @khodadad_amiri 📖