"بنال بلبل اگر با منت سر یاریست
که ما دو عاشق زاریم و کار ما زاریست
در آن زمین که نسیمی وزد ز طره دوست
چه جای دم زدن نافههای تاتاریست
بیار باده که رنگین کنیم جامه زرق
که مست جام غروریم و نام هشیاریست
خیال زلف تو پختن نه کار هر خامیست
که زیر سلسله رفتن طریق عیاریست
لطیفهایست نهانی که عشق از او خیزد
که نام آن نه لب لعل و خط زنگاریست
جمال شخص نه چشم است و زلف و عارض و خال
هزار نکته در این کار و بار دلداریست
قلندران حقیقت به نیم جو نخرند
قبای اطلس آن کس که از هنر عاریست
بر آستان تو مشکل توان رسید آری
عروج بر فلک سروری به دشواریست
سحر کرشمه چشمت به خواب میدیدم
زهی مراتب خوابی که به ز بیداریست
دلش به ناله میازار و ختم کن حافظ
که رستگاری جاوید در کم آزاریست
????????????
در بیت شماره 7 از این غزل (شماره 66 از دیوان حضرت حافظ )که به ضرب المثل تبدیل شده اصطلاحاتی به کار رفته که دانستن اندکی از معانی آنها به فهم بهتر هزارتوی غزلیات حافظ کمک میکند ?
واژه قلندر در اصل (کلاندر )به معنی بزرگتر بوده و به فرقه ای از صوفیه اشاره دارد
جماعتی از صوفیه ملامتی که ملامت نفس و عدم تظاهر به آداب و رسوم اجتماعی و مذهبی را تا مرز بی قیدی و تخریب عادات کشاندند.قلندریه در حدود قرن هفتم هجری در خراسان، هند، شام و بعضی مناطق دیگر شهرت و فعالیت داشته اند. البته سابقهٔ قلندریه از قرن هفتم فراتر می رود؛ اما اوج شهرت آنان در این زمان بوده است.
قلندران معمولاً دلقی سبزرنگ از جنس پشم می پوشیده و موی سر و ریش و سبیل (و حتی بعضی از آنان ابروی) خود را می تراشیده اند. ابن بطوطه (جهانگرد معروف )سبب مبادرت قلندران به تراشیدن ابرو را به شیخ جمال الدین ساوجی نسبت می دهد که برای رهایی از دام گناهی که زنی برایش گسترده بود، چنین کرد. از این رو مریدانش نیز این کار را مرسوم کردند.و اما قلندران حقیقت یک اصطلاح ترکیبی مخصوص این بیت است که در بعضی از نسخ قلندران طریقت هم آورده شده و در هرصورت به نظر میرسد جناب حافظ اشاره ای دارد به منازل سه گانه عرفان (شریعت -طریقت -حقیقت )که همواره مورد بحث و گفتگو بوده و بنابه قولی این سه گانه نوعی راه و روش سیر و سلوک و رسیدن به مطلوب است بوده اند افرادی که سعی کرده اند میان پیروان طریقت و شریعت آشتی برقرار کنند .
میتوان چنین گفت :
شریعت علم است، طریقت بهکارگیری علم، و حقیقت احوال و مقامات باطنی است که سالک در سلوک صوفیانة خویش از آن برخوردار میگردد. این سادهترین راهنمای سالک است. سالک باید که اوّل علم شریعت بیاموزد و یاد بگیرد و آنگاه به آن عمل کند و به جای آورد تا از انوار حقیقت به اندازه سعی و کوشش خود دریافت کند ؛ بهعبارت دیگر، شریعت گفتِ انبیاست و طریقت کردِ انبیاست، و حقیقت دیدِ انبیاست
عرفا برای اثبات این دیدگاه خود معمولاً به این حدیث رسولالله (ص) استناد میکنند: «عَنِ النَّبیِّ صلّی اللهُ علیه و آله و سلّم. قال: الشَّریعَةُ اَقْوَالی و الطَّریقَةُ أفعالی و الحقیقَةُ أحوَالِی و المَعْرِفَةُ رَأسُ مالِی وَ العَقْلُ أصْلُ دینی وَ الحُبُّ أسَاسِی وَ الشَّوْقُ مَرکَبِی و الخَوْفُ رَفیقی و العِلْمُ سِلاحِی و الحِلْمُ صاحِبی و التَّوکُّلُ زادی و القناعةُ کَنْزِی وَ الصِّدْقُ مَنْزِلی و الیَقینُ مَأوایَ والفَقْر فَخْرِی وَ بِهِ أفتَخِرُ علی سائِرِ الأنبیاءِ وَ المُرْسَلِین: شریعت گفتار من است، طریقت افعال من است و حقیقت احوال من است (و یا گفتار من شریعت، افعال من طریقت و احوال من حقیقت است). سرمایة من شناخت حق است. عقل، اصل دین من و محبّت به خداوند پایة من، اشتیاق به حق، مرکب من و خوف از خداوند همراه و رفیق من است. دانش اسلحة من و شکیبایی همنشین من است. توکّل بر خداوند توشة من و قناعت گنج من و صداقت منزل من و یقین به خداوند مأوای من است. فقر موجب افتخار من است و با آن بر سایر پیامبران و رسولان مباهات میکنم.»
?????
یک نکته باریک تر از مو :(نیم جو) به معنی نصف یک دانه جو کنایه از بی ارزش بودن و کم بها بودن
