
قنادی از نیشکر ، قند سپید بیرون آورد ، پس از آن قندِ سپید ،اول بار که بجوشاند، نباتِ سپیده بیرون آورد .
و دوم بار بجوشاند، شکرِ سپید بیرون گیرد .
سِیُم( سوم ) کَرَت( مرتبه ) بجوشاند شکر سرخ بیرون گیرد ،چهارم کرت بجوشاند ، طَبَر زد( شکر سرخ ) بیرون گیرد .
پنجم کرت بجوشاند ، قوالب سیاه بیرون گیرد .
ششم کرت بجوشاند دُردی مانَد، که آن را قَطاره ( چکیده ) گویند ، بِغایت سیاه و کدر بُود.
از اول مرتبت قندی تا این قطاره، صفا و سپیدی کم میشود تا سیاهی و تیرگی بماند.
آن کس که بر تصرف قناد وقوفی ندارد ، نداند که قناد این اجناس مختلفِ متنوعِ متعدد، از یک قند بیرون آورد .انکار کند و گویا هرگز قطارهِ سیاهِ تیره، از قندِ سپیدِ صافی نبوده است. نداند که این سیاهی و تیرگی دراجزای وجودقند سپید صافی تعبیه بوده است.
و به حقیقت میبایست که آن کدورت و ظلمت در اجزای وجود قند تعبیه باشد، تا قند در مقام قندی از آن صفت بردارد به قدر احتیاج و چون به مقام نباتی رسد ،نبات از آن نصیبه خویش بردارد و چون به مقام شکری رسد، شکر از آن نصیبه خویش بردارد و همچنین هریک در مقام خویش به حد استعداد خویش از سپیدی و صفا و ظلمت و کدورت که در اجزای قند تعبیه بود برمیدارند و باقی رها میکنند.
تا به آخر در قطاره ، اندکی از سپیدی و صفا ماند و باقی جمله ظلمت و کدورت باشد و در نبات اندکی ظلمت و کدورت باشد باقی سپیدی و صفا بود. چنانکه در نبات آن ظلمت و کدورت به نظر حس نتوان دید، اما باشد( وجود دارد ) . در قطاره سپیدی و صفا نتوان دید، اما باشد.
و این تفاوت و مراتب در صفا و تیرگی و سپیدی و سیاهی در هر یک از این اجناس نبات و شکر و غیر آن میباید و هر یک درمقام خویش کمالی دارد .
واما بدان که بر این مناسبت چنانک در قند ،هفت صفت تعبیه است از (سپیدی و سیاهی و صفا و کدورت و لطافت و کثافت و حلاوت) همچنین در روح ، هفت صفت تعبیه است از( نورانیت و محبت و علم و حلم وانس و بقا و حیات )و صفات دیگر ،از این صفات تولد کند .
چنانک از نورانیت (سمیعی و بصیری و متکلمی) و از محبت (شوق و طلب و صدق) و از علم ( ارادت و معرفت) و از حلم (وقار و حیا و تحمل و سکون ) و از انس( شفقت و رحمت) و از بقا( ثبات و دوام) و از حیات( عقل و فهم و دیگر ادراکات) و جزاین صفاتِ دیگر تولد کند، چه پیش از تعلق روح به قالب و چه بعد از تعلق روح به قالب که شرح آن اطنابی دارد.
و هر صفتی از صفات روح به مثابت صفتی از صفات قند است .واگر خواهند که آن صفت بکمال در وی ظاهر شود او را به معدنی باید بُرد که کمال آن صفت در وی باشد. مثلا اگر خواهند که نبات را صفت سیاهی که در وی اندک ظاهرست به کمال رسانند، در قطاره باید آمیخت که معدن سیاهی است تا نبات هم به نسبت سیاه شود.
پس چون در روح صفت محبت اندک بود که بمثابت سیاهی است در نبات و خواستند که محبت در وی به کمال رسد او را با قالب (جسم ) که معدن ظلمت بود تعلق دادند تا به پرورش صفت محبت در وی به کمال رسد. یکی از اسرار تعلق روح به قالب این است .چون ملایکه این تعلق با قالب جسمانی ظلمانی نداشتند تخم محبت ایشان هرگز به کمال تربیت نیافت که مثمر «یحیهم و یحبونه» گردد.
✅با اندکی تصرف برگرفته از مرصادالعباد نجم الدین رازی .

پ ن : ستارهشناسان با نگاه به قلب کهکشان راه شیری، ردپای قندی به نام «اریترولوز» (Erythrulose) را در یک ابر گازی غولپیکر کشف کردهاند؛ این همان نوع قندی است که در تمشک، کیوی و سایر میوهها یافت میشود. این کشف احتمال شکلگیری حیات در سیارات دیگر را به روشی مشابه زمین افزایش می دهد .
پ ن : هندیها برای اولین بار کشف کردند که چگونه تکههای شکر را که در زبان سانسکریت به آن Khanda میگفتند، از نیشکر استخراج کنند. این نام هندی در زبان فارسی تبدیل به «کند» و بعدها «قند» شد و از طریق زبان عربی به زبانهای اروپایی رفت و در نهایت تبدیل به واژه Candy در انگلیسی شد که به «آبنبات» میگویند.