شاید شما هم کسانی را دیده باشید که به محض مطرح شدن بحث رانندگی خانمها تاکید میکنند که «زنها هرگز نمیتوانند رانندگان خوبی شوند» و یا اینکه «اگر به خانمها اجازهی رانندگی نمیدادند، ما در شهرها ترافیک روان و تصادفهای کمتری را شاهد بودیم.» همچنین شاید کسانی را دیده باشید که از سیاهپوستها میترسند و آنها را کاملاً متفاوت از سفیدپوستها میدانند. این افرد ممکن است از قدم زدن در بخشهایی از یک شهر توریستی که سیاهپوستان در آن تردد میکنند، بترسند و نگران شوند. مثال دیگر میتواند در مورد مردم عرب باشد. احتمالاً کسانی را دیدهاید که آمادهاند با هر رویداد و اتفاقی، مجموعهی گستردهای از صفتها و قضاوتها را به این گروه از انسانها اطلاق کنند. البته قضاوتهای کلیشهای و تفکر قالبی صرفاً به این موارد محدود نیست. جملاتی از این دست را بسیار میشنویم: شیرازیها / شمالیها / تهرانیها … هستند. یا اینکه خارجیها این ویژگیها را دارند. عدهای هم به شخصیت شناسی بر اساس ماه تولد اعتقاد دارند و بر این اساس، دربارهی متولدین ماههای مختلف قضاوت میکنند به این گونه خطای شناختی استریوتایپ می گویند استریوتایپ، یعنی پیشداوری در مورد افراد بر اساس گروه یا جامعهای که به آن تعلق دارند زنان به خاطر زن بودن و مردان به علت مرد بودن، مورد چنین پیشداوریهایی قرار میگیرند. همچنانکه تهرانیها به علت تهرانی بودن و ساکنان شهرهای دیگر به دلیل اینکه پایتختنشین نیستند، در معرض پیشداوری قرار دارند. همینطور میدانیم که مسلمانها به علت مسلمان بودن و غیرمسلمانها به علت مسلمان نبودن، معمولاً مورد پیشداوری قرار میگیرند ریشه های استریوتایپ: تمایل مغز ما به طبقهبندی همانطور که در درس معرفی خطاهای شناختی گفتیم، مغز ما در لحظه با حجم زیادی از اطلاعات روبهروست و باید بتواند آنها را به سرعت و با کمترین مصرف انرژی، درک و تحلیل کند. عملاً غیرممکن است که مغز بتواند تکتک انسانها را جداگانه و بر اساس اطلاعاتی که از آنها دریافت میکند، تحلیل کند. میانبُری که مغز در اینجا استفاده میکند، طبقهبندی است. ما انسانها را به شیوههای مختلف طبقهبندی میکنیم و پس از اینکه متوجه شدیم هر فردی به کدام گروهها و دستهها تعلق دارد، پیشداوریهایی را که دربارهی آن گروهها داریم به آن فرد نسبت میدهیم. احتمالاً میدانید که در هوش مصنوعی هم یکی از نخستین کارهایی که از یک سیستم هوشمند انتظار میرود، همین طبقهبندی است. اغراق نیست اگر بگوییم یکی از کارکردهای اصلی مغز، همین طبقهبندی است و اگر آن را از مغز بگیریم، از پردازش سادهترین تصمیمهای روزانه هم ناتوان میشود خاستگاه تفکر قالبی تفکر قالبی اغلب معلول نادانی، گاه معلول تنبلی ذهن، زمانی نتیجه خود خواهی یا کینه و حسد و یا عصبیتهای آشکار و ناپیدایی است که درباره یک گروه، یک طبقه اجتماعی، یک فرد و یا یک شی ساخته میشود و حاصل تجربه مستقیم با واقعیت نیست. مثلاً اعتقاد به خرافات نوعی تفکر قالبی است که بی چون و چرا پذیرفته ایم. هر چه ذهن ما بسته تر و دانش ما از جهانی که در آن زیست می کنیم کمتر باشد، پذیرایی ذهن ما از خرافات بیشتر است. تفکر قالبی که ذهن انسان را اشغال میکند، قضاوتهای نابه جایی را موجب میشود که از نظر روانی و اجتماعی در رابطه بین گروههای یک جامعه با هم یا ملتی با ملت دیگر دارای اهمیت خاصی است. تفکر قالبی در ادراک مربوط به رفتار تغییر شکل ایجاد میکند؛ همان گونه که اتوکلاین برگ در تجربه معروفش این مساله را آشکار ساخته است. او به سفید پوستان آمریکایی عکسی را نشان داد که در آن یک سیاه پوست و یک سفید پوست در حالی که تیغی در دست داشتند دیده می شدند. از سفید پوستان خواست آنچه را که در عکس میبینند، بیان کنند. آنها تیغ را در دست سیاه پوست میدیدند؛ این تجربه نشان میدهد که بر اثر تفکر قالبی تغییر شکل یافته است نظرتون چیه شما چه تجربه ای دارید