تعاریف درمورد یادگیری بسیار متفاوت میباشد؛ اما به صورت کلی یادگیری، به عنوان یک تغییر نسبتا دائمی در رفتار ناشی از تجربه است که تحت تاثیر متغیرهای زیستی، فرهنگی، اجتماعی و عاطفی قرار دارد. درواقع یادگیری یک فرآیند شناختی است که تحت تاثیر عوامل متعددی میباشد. نظریههای یادگیری در روانشناسی در ادامه شرح داده خواهند شد:
نظریه رفتاری
یکی از مهمترین نظریههای یادگیری، نظریه رفتارگرایی است. در اوایل قرن بیستم بسیاری از روانشناسان برای تبدیل روانشناسی به یک تلاش علمی علاقهمند شدند. این روانشناسان براین باور بودند برای درک نحوه عملکرد یادگیری، نیازی به در نظر گرفتن فرآیندهای شناختی درونی نداریم. در عوض باید تعامل فرد با محیط را ارزیابی نماییم. در نظریه های یادگیری رفتاری شرطی سازی کلاسیک و شرطی سازی عامل، فرآیندهای مهم یادگیری هستند. بعدها فرآیند ایجاد رفتار نیز مطرح شد که در ادامه به توضیح آنها خواهیم پرداخت:
شرطی سازی کلاسیک
در این شیوه، یادگیری از طریق ارائه محرک خنثی همراه با محرک معنادار، باعث فرخوانی پاسخ مشابه میشود. نمونه بارز شرطی سازی کلاسیک در کودکان این است که افراد با لباس سفید را به عنوان پزشکی که قرار است به آنها آمپول بزند در نظر میگیرند. یا مثلا زمانی که شما میخواهید قرص بخورید، آن را با یک لیوان آبمیوه مورد علاقهتان مصرف میکنید تا تلخی آن را کمتر حس کنید.
شرطی سازی عامل
شرطی سازی عامل یا کنشگر امروزه در نظریه های یادگیری جایگاه ویژهای دارد و برای حل بسیاری از مشکلات نوجوان یا کودکان و حتی بزرگسالان توصیه میشود. در شرطی سازی عامل یادگیری از طریق تقویت و تنبیه صورت میپذیرد. انواع تقویت و تنبیه به شرح زیر است:
تقویت مثبت: ارائه یک محرک دلخواه است.
تقویت منفی: حذف یک محرک ناخوشایند است.
تنبیه مثبت: ارائه یک محرک آزار دهنده است.
تنبیه منفی: حذف یک محرک دلخواه است.
تقویت و تنبیه ممکن است با رفتارهای بیرونی آغاز شود و به مرور درونی گردد. به عنوان مثال ممکن است شما به دلیل کسب نمره دلخواهتان برای خودتان گل بخرید و به خودتان پاداش دهید.
نظریه شناختی
براساس نظریه پیاژه، رشد شناختی با انطباق ذهنی فرد با تقاضاهای محیط تحقق مییابد. از نظر پیاژه، کودک شخصا باید دنیای اطراف خود را تجربه کند و معلمان به جای شتاب بخشیدن به یادگیری، باید به دنبال افزایش قدرت ذهنی کودک برای یادگیری عمیق باشند. به طور کلی نظریه شناختی تاثیر تفکر بر یادگیری را مورد بررسی قرار میدهد.
عوامل متعدد داخلی و بیرونی بر تفکر و یادگیری تاثیر میگذارند. در نظریه های یادگیری مبتنی بر شناخت، این عوامل و نحوه تاثیرگذاری آنها اهمیت به سزایی دارد. عوامل درونی موثر بر تفکر شامل تمرکز، حواسپرتی و احساسات است. لذا یکی از مهارت هایی که باید یاد بگیریم، مدیریت افکار و احساسات است. عوامل خارجی همچون محیط فیزیکی ما و ارزشهای جامعه ما درمورد یادگیری، برنحوه تفکر ما تاثیر میگذارند.
نظریه یادگیری گشتالت
بر اساس نظریه های یادگیری گشتالت، یادگیری حاصل بینش ناشی از درک موقعیت یادگیری به عنوان یک کل یکپارچه، از طریق کشف روابط میان اجزای تشکیل دهنده موقعیت یادگیری است؛ بنابراین عنصر اصلی یادگیری در رویکرد گشتالت، کسب بینش است. زیرا یادگیری به معنای یافتن بینشهای جدید یا تغییر در بینشهای گذشته است. بینش هنگامی حاصل میشود که فرد در جهت دستیابی به اهدافش نه تنها راه جدیدی برای استفاده از عوامل محیطی خود بیابد؛ بلکه در کاربرد امکانات بدنی خود نیز راه جدیدی در پیش بگیرد.
در اینجا منظور از گشتالت، شکل، انگاره یا طرح است و بدین منظور است که یک کل چیزی بیش از اجزای تشکیل دهنده خود میباشد. یعنی کل از خواص و ویژگیهایی برخوردار است که در اجزای تشکیل دهنده یافت نمیشود. برخی به دنبال این هستند که توسعه فردی چیست؟ براساس نظریه های یادگیری مبتنی بر گشتالت، در توسعه فردی شما گشتالتهای ناتمام خود را کامل میکنید و به بینشی دست مییابید که با رشد شخصی و اجتماعی همراه است.