ویرگول
ورودثبت نام
نیلوفر هنرکار
نیلوفر هنرکارروان‌درمانگر تحلیلی
نیلوفر هنرکار
نیلوفر هنرکار
خواندن ۱۹ دقیقه·۲ ماه پیش

آیا سکس یک موضوع سیاسی است؟

شیر هایت
شیر هایت

آنچه در ادامه می‌خوانید، ترجمه‌ای است از یادداشت مفصلی با عنوان A second sexual revolution که یازدهم اوت 2026 در Aeon منتشر شد.


در سال ۱۹۷۲، شیر هایت (Shere Hite)، مدل پلی‌بوی که بعدها به پژوهشگری فمینیست در حوزه‌ی رابطه‌ی جنسی مشغول شد، سوار موتورش شد و  به سوی منهتن رفت. موجی از موهای فر و بلوندش از زیر کلاه کاسکت‌اش بیرون زده بود و مثل یک لباسِ توری پشت سرش در باد می‌رقصید. هایت، پرسش‌نامه‌هایی را بین زنان پخش می‌کرد که سوالاتش درباره سکس و رابطه بود. 

۵۸ سوال مطرح شده بود:

  • می‌توانید توضیح دهید ارگاسم برای شما چه حسی دارد؟

  • آیا احساس می‌کنید آزادید که هرکاری را که دوست دارید در جریان سکس انجام دهید، یا فکر می‌کنید طرف (طرف‌های) مقابل شوکه خواهند شد؟

  • فکر می‌کنید رابطه‌ی جنسی را می‌توان موضوعی سیاسی در نظر گرفت؟

پاسخ‌ها پایه و اساس کتاب پرفروش «گزارش هایت: پژوهشی سراسری درباره‌ی تمایلات جنسی زنان» (۱۹۷۶) را تشکیل دادند. کتابی‌که پنجاه میلیون نسخه از آن فروش رفت. این کتاب از نخستین آثاری بود که از زنان می‌پرسید درباره‌ی رابطه‌ی جنسی چه احساسی دارند؛ نه اینکه به آنها بگوید چه احساسی باید داشته باشند. مسئله‌ی تحریک‌آمیز اصلی کتاب این بود که بیشتر زنان آمریکایی از نظر جنسی ناراضی بودند: ۷۰ درصد آنها نمی‌توانستند از رابطه‌ی جنسی همراه با دخول به ارگاسم برسند و به تحریک کلیتوریس نیاز داشتند؛ درصد قابل توجهی از زنان نیز وانمود می‌کردند به ارگاسم رسیده‌اند. «گزارش هایت» همچنان سی‌امین کتاب پرفروش تمام دوران و یکی از پرخواننده‌ترین کتاب‌های قرن بیستم است. با این حال، امروز هم خود کتاب و هم نویسنده‌اش تا حد زیادی ناپدید شده‌اند.

تا اوایل دهه ۱۹۷۰، حدود ۶۲ درصد از زنان جوان در آمریکا اعلام می‌داشتند که رابطه‌ی جنسی پیش از ازدواج داشته‌اند؛ این رقم در میان متولدین پیش از سال ۱۹۰۰ تنها هفت درصد بود. قرص‌های ضدبارداری به‌طور گسترده در دسترس قرار گرفته بود و ده میلیون زن از آن استفاده می‌کردند؛ اتفاقی که برای نخستین بار در تاریخ، سکس را از تولیدمثل جدا می‌کرد. در کالیفرنیا سال ۱۹۶۹ درخواست طلاق بدون نیاز به اثبات تقصیر تصویب شد، و به سرعت در ایالت‌های دیگر نیز قانونی شد، به این معنا بود که زنان می‌توانستند آسان‌تر خود را از ازدواج‌های بدون عشق رها کنند. هایت در اوج این انقلاب جنسیِ، کتاب خود را منتشر کرد.

جنبش فهنیستی دهه شصت
جنبش فهنیستی دهه شصت

او دریافت که انقلاب جنسی به معنای رابطه‌ی جنسی بیشتر برای زنان بود، اما منجر به رابطه‌ی جنسی بهتری نشده است. برای بسیاری از زنانی که او مورد بررسی قرار داد، رابطه‌ی جنسی همچنان از الگوهای قدیمی و خالی از لذت پیروی می‌کرد؛ الگویی که یک زن آن را این‌گونه توصیف کرد: «یک بوسه کوچک، کمی لمس، یک انگشت برای تحریک، لمس سینه و او روی من است، ضربه و تمام.» تقریباً همیشه، ارگاسم مرد پایان رابطه‌ی جنسی را تعیین می‌کرد. زنی که در روند انقلاب جنسی آزاد شده بود تا شریک‌های جنسی متعددی داشته باشد، گفت: «دارم فکر می‌کنم باید چیزی شبیه یک آیین‌نامه وجود داشته باشد که همه مردها از آن پیروی می‌کنند.» حتی کتاب مشهور «لذتِ سکس» که در دهه‌ی هفتاد توسط الکس کامفورت منتشر شد نیز نتوانست از این سناریوی جنسی‌ فاصله بگیرد که آلت در واژن را شاهکار نهایی می‌دانست. زنان همچنین احساس می‌کردند که در جریان انقلاب جنسی «حق نه گفتن خود را از دست داده‌اند». زنی به هایت گفت: «بیشتر مردها ذره‌ای اهمیت نمی‌دادند که می‌خواهم با آنها رابطه‌ی جنسی داشته باشم یا نه؛ اگر نمی‌خواستم، سعی می‌کردند در یک سخنرانی برایم توضیح دهند که باید آزاد باشم.» نابرابری جنسی در سراسر این انقلاب نفوذ کرده بود.

مسیرِ هایت به سوی فمینیسم، مسیر عجیبی بود. او در حالی‌که در دانشگاه کلمبیای نیویورک در مقطع دکتری مشغول تحصیل بود، به عنوان مدل هم فعالیت داشت؛ گاهی در پروژه‌های مدلینگ و گاهی در پورنوگرافی که درآمد بیشتری داشت. شرکت ماشین‌ تحریر «اولیوتی» نیز او را برای بازی در یک آگهی تبلیغاتی  استخدام کرد، اما وقتی آگهی منتشر شد، تصویر او با این عنوان جنسیت‌زده همراه شده بود: «ماشین تحریر آن‌قدر باهوش است که این زن لازم نیست باهوش باشد.» این موضوع باعث اعتراض سازمان ملی زنان در نیویورک شد. آنها با پلاکاردهایی که رویشان نوشته شده بود «در استخر تایپیست‌های اولیوتی غرق نشوید»، در منهتن راهپیمایی کردند. هایت از این حمایت بسیار خوشحال شد. او با NOW تماس گرفت و خیلی زود در کارزارهای سیاسی و انجمن‌های افزایش آگاهی، که تاکتیک اصلی جنبش آزادی زنان بود، مشارکت کرد.

گروه‌های افزایش آگاهی
گروه‌های افزایش آگاهی

در گروه‌های آگاهی‌بخشی، زنان در محافل کوچک دور هم جمع می‌شدند تا از چگونگی شکل‌گیری هویتشان در یک جامعه‌ی جنسیت‌زده صحبت کنند؛ جامعه‌ای که آن‌ها را برخلاف میلِ واقعیشان تربیت کرده بود. آنها به نوبت به پرسش‌هایی مانند «درباره‌ی کارهای خانه چه احساسی دارید؟» یا «درباره‌ی پیر شدن چه احساسی دارید؟» پاسخ می‌دادند. زنان به این درک رسیده بودند  که احساساتشان، که اغلب احساسات ناخوشایندی بود، ماهیتی سیاسی دارد و نتیجه‌ی جهانی مملو از نابرابری است، نه فقط حاصلِ شکست‌های فردی. احساسات آنها، به راهی برای تحلیل و شناخت ساختاری تبدیل شده بود. زنان با تکیه بر تجربه و احساساتشان می‌توانستند تصویری جمعی از این زیستِ زنانه ترسیم کنند؛ تصویری که نشان می‌داد چه چیزی باید تغییر کند و این تغییر چگونه ممکن می‌شود. با این حال، هایت در گروه‌های افزایش آگاهی متوجه چیز دیگری شد. زنان درباره هر جنبه‌ای از احساسات و روابط خود صحبت می‌کردند، به جز رابطه‌ی جنسی؛ یعنی حتی در این گروه‌ها هم رابطه‌ی جنسی همچنان مسئله‌ای خصوصی، شخصی و حتی شرم‌آور تلقی می‌شد.

پیش از آن نیز نوشته‌های فمینیستی درباره رابطه‌ی جنسی وجود داشت. آن کوئدت (Anne Koedt) در «افسانه ارگاسم واژینال» (۱۹۷۰) با صراحت استدلال کرد که همه‌ی ارگاسم‌ها کلیتوریسی هستند. اریکا جونگ (Erica Jong) در رمان «ترس از پرواز» (۱۹۷۳)، لذت‌های «رابطه‌ی جنسی بدون تعهد» را ستایش می‌کرد. نانسی فرایدی (Nancy Friday) در «باغ مخفی من» (۱۹۷۳)، صریح‌ترین خیال‌پردازی‌های جنسی زنانه را توصیف کرد. آثار فرایدی و جونگ هر دو به کتاب‌های پرفروش تبدیل شدند و بسیاری از زنانی که پرسش‌نامه‌ی هایت را پر کردند، آنها را خوانده‌ بودند. اما این توصیف‌ها، رمان‌ها و خواسته‌های جسورانه تا چه اندازه با زندگیِ واقعیِ جنسیِ زنان مطابقت داشتند؟ هایت برای فهمیدن این موضوع پیشنهاد برگزاری یک کنفرانس افزایش آگاهی را مطرح کرد تا بدون سانسور درباره‌ی روابط جنسی صحبت کنند. اما همکارانش متعجب و حتی وحشت‌زده شدند؛ زنی اعتراض کرد: «فکر می‌کنی من قرار است بایستم و برای همه تعریف کنم که چگونه به ارگاسم می‌رسم؟» هایت در راستای غلبه بر این احساس خجالت و شرمِ زنانه،  پرسش‌نامه‌ی ناشناس خود را طراحی کرد.

پرسش‌نامه‌ی هایت بسیار فراتر از جنبش زنان گسترش پیدا کرد. ابتدا آن را در نیویورک پخش کرد و خیلی زود هزاران نسخه از آن در شهرهای دیگر فراگیر شد. مجلات حوزه‌ی زنان و پورنوگرافی، آن را «در جهت ارتباط بهتر با زنان» منتشر کردند؛ حتی در یک مجله، پرسش‌نامه در کنار تصویری عریان از «دختر منتخبِ ماه گذشته» منتشر شد. مردها آن را به همسران و دوست‌دخترهایشان می‌دادند و زنان با چشمانی متعجب آن را به دوستانشان نشان می‌دادند؛ مادران آن را به خواهرانشان می‌دادند و استادها به دانشجویان.

پاسخ‌های پرسش‌نامه شگفت‌انگیز بود. یکی از تأثیرگذارترین نقش‌هایی که بر زندگی جنسی بسیاری از زنان داشت نه تنها در فمینیسم، بلکه در روانکاوی بود. زیگموند فروید در «سه رساله درباره نظریه جنسی، ۱۹۰۵» (و بعدها به شکلی کامل‌تر در مقاله زنانگی، ۱۹۳۱ - مترجم)، معتقد بود رشد جنسی زنان دو مرحله دارد: فاز کودکی ( کلیتوریس) و فاز بلوغ (واژینال).

او معتقد بود یک زنِ بالغ باید حساسیت جنسی را از فاز اول به فاز دوم ببرد. ناتوانی در تجربه‌ی ارگاسم واژینال از نظر فروید ناشی از «تثبیت در مرحله‌ی کودکانه یا فالیک» بود. نوعی نوعی رشدنیافتگی یا بازداری روانی که نیاز به روانکاوی داشت. فروید درباره‌ی زنانِ بالغ و دگرجنس‌گرا، امر اروتیک و تولیدمثل را در یک ناحیه قرار داد: واژن.

از نگاه فروید، کلیتوریس به‌ عنوان ابژه‌ای انتقال دهنده تلقی می‌شود که وظیفه دارد تحریک پذیری جنسی را به اندام مجاور (واژن) منتقل می‌کند، همان‌طور که «بُراده‌ی چوب» کمک می‌کند «کُنده‌ای از چوب بهتر آتش بگیرد». کنده‌ای که او به آن اشاره داشت واژن بود؛ اما این تشبیه، یک لغزش فرویدی در گفتمان روانکاوی کلاسیک بود؛ لغرشی که ماهیت مردسالارانه و «فالوس محور» ساختار لذت را آشکار می‌کرد. ارگاسم واژینال برای چه کسی است؟ لذتِ چه کسی را افزایش می‌دهد؟ محدودیت‌های گفتمانِ جنسی خودِ فروید چه بود؟

بر این اساس عدم تحقق ارگاسم واژینال و بی‌حسی دهانه‌ی واژن، نه یک تمایز آناتومیک یا زیستی، بلکه به‌عنوان نشانه‌ای از تثبیت در مرحله‌ای کودکانه و سردمزاجی نوروتیک مفهوم‌پردازی می‌شد. وضعیتی که روانکاوی کلاسیک ادعا می‌کرد توانایی درمان و برطرف‌ساختن آن را از طریق رفع مقاومت‌های روانی دارد.

به عبارت دیگر، ناتوانی در رسیدن به ارگاسم واژینال نوعی اختلال روانی تلقی می‌شد. (برگلر و دویچ از روانشناسان محافظه کاری بودند که در دهه‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ این موضوع را به عنوان بیماری معرفی کردند؛ زنان به درمان طولانی‌مدت فرستاده می‌شدند تا انفعالِ زنانه را بپذیرند - مترجم)

تا دهه ۱۹۷۰، هنوز چنین مشکلی با روانشناسان محافظه کار وجود داشت. بسیاری از زنانی که نمی‌توانستند به ارگاسم واژینال برسند، به روان‌درمانی فرستاده شده بودند؛ رویکردی که از دهه ۱۹۴۰ به بعد، به‌طور کامل در ضدیت با فمینیسم بود. همان‌طور که مورخی به اسم جین گرهارد (Jane Gerhard)، در کتاب «خواستن انقلاب» (۲۰۰۱) نشان داده است، روان‌کاوان معتقد بودند رابطه‌ی جنسی دگرجنس‌گرایانه و تولیدمثلی تنها الگوی «زنانگی بالغ» است. در جلسات درمان، به زنان گفته می‌شد که نداشتن ارگاسم واژینال نتیجه دفاع‌های روان‌رنجورانه (نوروتیک) و ترس است و آنها نیز این حرف را باور می‌کردند. زنی به هایت گفت: «من می‌توانم با تحریک کلیتوریس به ارگاسم برسم، اما هرگز با رابطه‌ی جنسی به ارگاسم نرسیده‌ام. این کاملاً به ترس مربوط می‌شود. درمانگرم کمک کرد این موضوع را ببینم.» زن دیگری توضیح داد که چگونه به این نتیجه رسیده بود که ارگاسم کلیتوریسی «خودخواهانه یا کودکانه است.»

روانشناسان محافظه‌کار به زنان تحمیل می‌کردند که ناتوانی آنها در رسیدن به ارگاسم واژینال، نشانه‌ای جسمانی از امتناع روانی آنها از سازگار شدن با نقش خود به عنوان زن است. این تاوانی بود که برای پس‌زدن جایگاه متمایل به انفعال و مادرانه‌ی خود در خانه و اتاق‌خواب می‌دادند. این ایده بسیار فراتر از اتاق درمان گسترش پیدا کرد. حتی زنانی هم که تحت درمان نبودند، از اثرات این نظریه‌ها در امان نبودند. هایت - مثل بتی فریدان (Betty Friedan) که پیش از او درگیر این موضوع بود - اشاره می‌کرد که تأثیر این دیدگاه‌های روانشناسانه بسیار قوی و فراگیر بوده؛ نظریاتی بی‌پایه و ضد زن که دائماً در مجلات زنانه، فیلم‌ها و کتاب‌های راهنمای ازدواج بازگو و تکرار می‌شدند. زنان در این نظرسنجی بارها و بارها از زبان درمانگران، برای سرزنش خود استفاده کردند: «باید رها کنم، آرام شوم و اعتماد کنم، تابوها و دفاع‌های خود را فراموش کنم.» (برخی از فمنیست‌های میانه‌رو، تلاش کردند فروید را به قول خودشان از دست پدرسالاری نجات دهند. از جمله جولیت میچل که در کتاب مهم خود «روانکاوی و فمینیسم» استدلال کرد فروید توصیف‌کننده‌ی جامعه پدرسالار بود، نه توصیه‌کننده‌ی آن - مترجم)

به همین دلیل بود که متفکران بزرگ فمینیست علیه روان‌کاوی فعالیت کردند. از نظر آنها، درمان به زنان کمک می‌کرد امر غیرقابل‌قبول را بپذیرند و خود را با شرایط موجود وفق دهند، به جای اینکه آن شرایط را تغییر دهند. هایت نوشت: «کاش می‌توانستیم تمام زمان و انرژی‌ای را که صرف سرزنش خودمان کرده‌ایم، پس بگیریم. ما دسته‌دسته به مطب روان‌پزشکانی هجوم می‌بردیم (گروهی که آن دوره مجوز روانکاوی بالینی داشتند). وقتی به تمام پولی فکر می‌کنم که صرف آن‌ها کردیم... دوست دارم بدانم با آن انرژی چه چیزهایی می‌توانستیم بسازیم.»

او در پرسش‌نامه خود درباره سکسولوژی جدید نیز پرسید: «آیا پژوهش‌های علمی اخیر مسترز و جانسون درباره واکنش جنسی انسان را خوانده‌اید؟ درباره آن فکر کردید؟ درباره کینزی چطور؟ نویسنده دیگری؟» او می‌خواست بداند آیا این آثار جدیدتر به زنان کمک خواهند کرد سناریوی جنسی را تغییر دهند یا نه؟ زیست‌شناسی به اسم آلفرد کینزی که در دهه‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ فعالیت می‌کرد، به این علاقه داشت که مردم در عمل چگونه رابطه‌ی جنسی برقرار می‌کنند. او با مصاحبه‌های عمیق و طولانی با ۱۸ هزار نفر، تلاش کرد بفهمد آدم‌ها چگونه، با چه کسانی و چند وقت یک‌بار رابطه‌ی جنسی دارند. او بدون ترس می‌پرسید: آیا افراد  خارج از ازدواج رابطه‌ی جنسی دارند؟ با افراد هم‌جنس خود؟ در ملأعام؟ با حیوانات؟ او «گزارش‌های کینزی» را در سال ۱۹۴۸ درباره مردان و در سال ۱۹۵۳ درباره زنان منتشر کرد. هایت در سال ۱۹۸۲ در برنامه «مایک داگلاس شو» توضیح داد: «کینزی با نشان دادن اینکه مردم چند وقت یک‌بار چه کاری را با چه کسی انجام می‌دادند، خدمت بزرگی کرد. اما حوزه‌ی من کمی متفاوت بود؛ من از مردم پرسیدم چرا سکس می‌کنید؟ چه احساسی نسبت به سکس دارید؟ و آیا دوست دارید متفاوت باشد؟ دوست دارید چیزهای متفاوتی را تجربه کنید؟ بنابراین من واقعاً تلاش می‌کنم تصویر بزرگ‌تری از جامعه و احساس مردمِ آن جامعه ترسیم کنم.»

متخصص زنان، ویلیام مسترز، و سکسولوژیست، ویرجینیا جانسون، به واکنش‌های جسمانی افراد در رابطه‌ی جنسی علاقه‌مند بودند. آنها نزدیک به ده هزار رابطه‌ی جنسی را در آزمایشگاه مشاهده کردند. داوطلبان، که در ابتدا کارگران جنسی بودند، دعوت شدند، به آنها سیم‌هایی متصل شد که امکان اندازه‌گیری ضربان قلب هنگام رابطه‌ی جنسی و انقباضات هنگام ارگاسم را فراهم می‌کرد. آنها زنانی را بررسی کردند که با یک دیلدوی شیشه‌ای - که نام آن را «اولیس» گذاشته بودند - خودارضایی کنند. یک چراغ و دوربین درون اولیس بود که به آنها اجازه می‌داد داخل واژن را ببینند و لحظه ارگاسم را مشاهده کنند. این کار به نتیجه‌ای منجر شد که برای «گزارش هایت» اهمیت داشت: اینکه تمام ارگاسم‌های زنان ارگاسم کلیتوریسی هستند و زنانی که از رابطه‌ی جنسی همراه با دخول به ارگاسم می‌رسند، به این دلیل است که کلیتوریس به‌طور غیرمستقیم توسط آلتِ مردانه تحریک می‌شود. یافته‌های پژوهشیِ مسترز و جانسون این فرصت را فراهم کرده بود تا سلطه و محوریتِ دخول در رابطه‌ی جنسی فروپاشیده شود و اشکال دیگری چون خودارضایی، تحریک کلیتوریس و روابط همجنس‌خواهانه زنانه اعتبار یابند؛ اما افسوس که چنین نکردند. آن‌ها فقط به این ادعا بسنده کردند که بیشتر زنان از طریق تحریک غیرمستقیم کلیتوریس هنگام دخول ارضا می‌شوند و این را امری خودکار و بخشی از روال طبیعی سکس دانستند.

کتاب گزارش هایت
کتاب گزارش هایت

هایت به این نتیجه رسید که مسترز و جانسون هرگز تحریک مستقیم کلیتوریس را برای زنان تایید نکردند، زیرا «آنها همچنان رابطه‌ی جنسی را از پشت برخی عینک‌های فرهنگی و سنتی خاص می‌دیدند». این دو پژوهشگر عمیقاً به ازدواج تک‌همسری و دگرجنس‌گرایانه به عنوان بالاترین شکل رابطه، متعهد بودند. آنها از سال ۱۹۶۸ برنامه‌ای درمانی برای «مردان همجنس‌گرای ناراضی» اجرا کردند و به آنها کمک می‌کردند تا به مردانی دگرجنس‌گرا «تبدیل» شوند؛ برنامه‌ای که مدت‌ها پس از حذف همجنس‌گرایی از «راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی، DSM» به عنوان یک اختلال روان‌شناختی در سال ۱۹۷۳ نیز ادامه یافت. دیدگاه‌های مسترز و جانسون درباره زنان نیز بازتاب‌دهنده ارزش‌های جنسی این دو بود. اگر ارگاسم برای زنان امری عادی و مورد انتظار بود، به این معنا بود که مردان نیازی نداشتند شیوه متفاوتی برای رابطه‌ی جنسی را بیاموزند؛ آنها می‌توانستند همان رابطه‌ی جنسی قابل پیش‌بینی‌ای را که برایشان بسیار خوب بود اما برای بسیاری از زنان نه، ادامه دهند.

مسترز و جانسون
مسترز و جانسون

هایت، دلیل صحبت نکردن زنان درباره‌ی رابطه‌ی جنسی را، ناآگاهی نمی‌دانست، بلکه نشانه‌ی بی‌قدرتی می‌دانست. نوآوری بزرگ او در وارد کردن فمینیسم به سکس بود. هایت با نگاه کردن به رابطه‌ی جنسی از دریچه فمینیسم، دریافت که قدرت و نابرابری در تمام ابعاد آن نفوذ کرده است. جامعه اصرار داشت که زنان، مانند مردان، باید بیشترین لذت خود را از رابطه‌ی جنسی همراه با دخول ببرند: «دخول به بدن زن توسط مرد». هایت در مصاحبه‌ای اعلام کرد: «رابطه‌ی جنسی، جنسیت‌زده است. زندگی جنسی زنان به‌وضوح درجه‌ی دوم آنها را در جامعه بازتاب می‌دهد. زنان هنوز در سال ۱۹۷۶، تنها ۶۰ درصد مبلغی را که مردان برای همان شغل دریافت می‌کنند، به دست می‌آورند: مردان حق دریافت پاداش‌های بیشتری را نسبت به زنان دارند. در رابطه‌ی جنسی نیز همین‌طور است.»

مانند بسیاری از زنان سفیدپوستی که در جنبش آزادی زنان حضور داشتند، هایت جنسیت را اصلی‌ترین شکل سرکوب در زندگی زنان می‌دانست؛ سرکوبی که تمام اشکال دیگر آن، مانند طبقه و نژاد، از آن سرچشمه می‌گرفت. به باور فمینیست‌های سیاه‌پوست، مرادِ جنبش زنان از عبارت «زنان»، در واقع زنان سفیدپوست بود، اما این رنگِ پوست هیچ‌گاه صراحتاً بیان نمی‌شد؛ چرا که این ویژگی در سایه‌ی تعریفِ عام و کلیِ «زن» از چشم‌ها دور مانده بود.

نژاد در پژوهش هایت مورد تحلیل قرار نگرفت؛ اما زنان سیاه‌پوست این کتاب را خواندند و پاسخ دادند. آنها پرسش‌نامه را پر کردند و پس از خواندن کتاب، نامه‌هایی نوشتند و پروژه‌ی او را یک گام جلوتر بردند. یک زن سیاه‌پوست چنین پاسخی را ضبط کرده بود: «وقتی بزرگ می‌شدم، زنان سیاه‌پوست هیچ زیبایی‌ای نداشتند». یک دانشجوی جوانِ حقوق که سیاهپوست بود، نوشته بود که نمی‌تواند فراتر از مرزهای نژادی رابطه‌ی جنسی داشته باشد، چرا که مردان سفیدپوست تمایلی به او نشان نمی‌دادند. یک زن چینی‌-آمریکایی هم اشاره کرد که هویت نژادی‌اش چقدر در زندگی جنسی او تفاوت ایجاد کرده. او با طعنه گفت: «چینی، امسال مد شده است.» این پاسخ‌ها نشان دادند که نژاد و نژادپرستی، مانند نابرابری جنسیتی، در روابط جنسی تنیده شده‌ و بینشی درباره‌ی نحوه‌ی مواجهه‌ی زنان رنگین‌پوست با این تبعیض ارائه کردند.

جنبش زنان سیاهپوست
جنبش زنان سیاهپوست

انقلاب جنسی چه سرنوشتی پیدا کرده است؟ آثار هایت هنوز چیزی برای ارائه دارند؟ امروز تا حدی به لطف فمینیست‌هایی مانند هایت، لذتِ جنسیِ زنان اهمیت بیشتری پیدا کرده است. بیشتر زنانی که هایت مورد بررسی قرار داد، مرتباً تا رسیدن به ارگاسم خودارضایی می‌کردند، اما در نتیجه احساس «تنهایی، گناه، نخواستنی بودن، خودخواهی، حماقت و به‌طور کلی بد بودن» داشتند. این شرم دیگر به اندازه گذشته گسترده نیست: یک پژوهش درباره زنان آمریکایی در سال ۲۰۱۴ نشان داد که اکثریت آنها پس از خودارضایی «احساس قدرت» داشتند. در بریتانیا، سامانتا نیبلت (نماینده‌ی حزب کارگر)، کارزاری با عنوان «بله به رابطه‌ی جنسی، لطفاً، ما بریتانیایی هستیم!» راه‌اندازی کرده است؛ عنوانی که بازی با نام یک فیلم کمدی محصول سال ۱۹۷۳ است. او قصد داشت به عنوان بخشی از کارزار خود برای ترویج آموزش جنسی، نمایشگاهی از اسباب‌بازی‌های جنسی را در کاخ وست‌مینستر برگزار کند.

قوانین مربوط به تجاوز و رضایت نیز در نتیجه فشار فمینیست‌ها تغییر کرده‌ است. همان‌طور که پژوهشگران حقوق نوشته‌اند، تجاوز دیگر مانند گذشته جرمی مبتنی بر اعمال زور نیست که در واقع به عنوان آسیب به دارایی یک مرد، یعنی همسر یا دختر باکره او تعریف می‌شد. تجاوز بر اساس رضایت جنسی بازتعریف شده است. حالا دادگاه‌ها در پرونده‌های تجاوز بررسی می‌کنند رضایت چگونه داده شده یا داده نشده است: بازمانده چه گفت، متهم چه پرسید؟ رضایت همچنین بسیار فراتر از دادگاه‌ها وارد سیاست جنسی شده است. رضایت فقط معیار تعیین اینکه رابطه‌ی جنسی تجاوز بوده یا نه نیست، بلکه روشی است که از طریق آن می‌توان به رابطه‌ی جنسی لذت‌بخش دست یافت. 

از ابتدای قرن بیست‌ویکم، زنان تشویق شده‌اند بفهمند چه می‌خواهند و با قاطعیت برای رسیدن به آن تلاش کنند. رشد سیاست رضایت با عصر فمینیسمِ استقلال و قدرتمند بودن (Girl Boss Feminism) هم‌زمان شد؛ رویکردی که زنان را تشویق می‌کرد در زندگی شخصی و حرفه‌ای خود، جسارت داشته باشند (lean in). هایت به ایجاد این تغییر کمک کرد. او در کتابش زنان را تشویق کرد: «باید به خودتان اهمیت بدهید و احساس کنید که این حق شماست. اگر کاری هست که احساس می‌کنید باید انجامش دهید، انجامش دهید؛ هرچه باشد. یا آن را روشن و واضح درخواست کنید.»

با این حال، از نظر هایت، شناخت خود و صحبت کردن تنها آغاز کار بود. شروع بدی نبود، اما او می‌دانست که نابرابری ساختاری را نمی‌توان صرفاً در ارتباطِ یک زوج دگرجنس‌گرا در تخت‌خواب حل کرد؛ مهم نیست ارتباط میان آنها چقدر صادقانه باشد. او می‌دانست نابرابری خیلی پیش از آنکه پا به اتاق خواب بگذاریم، پیش از آنکه «بله» یا «نه» بگوییم، در انتخاب‌ها و احساسات ما نفوذ کرده است.

تمرکز امروزی بر رضایت، هنوز نتوانسته نابرابری جنسیتی را فراتر از اتاق خواب به چالش بکشد. شکاف تفاوت دستمزد، حمله به حق سقط جنین، خشونت جنسی فراگیر و نگاه متفاوت به ارگاسم مردان و زنان، بی‌وقفه ادامه دارند و خیلی پیش از رابطه‌ی جنسی، خواسته‌های ما را شکل می‌دهند. عصر رضایت همچنین جلوی موج راست افراطی (آلت-رایت) را نگرفته است. چهره‌های تأثیرگذار منوسفیر (جنبشی مردانه و در ضدیت با فمنیسم) موعظه می‌کنند که قاطعیت جنسی زنان نشانه این است که فمینیسم بیش از حد پیش رفته و اکنون جهان علیه مردان تنظیم شده است. ادعا می‌کنند که زنان برای رابطه‌ی جنسی بدون تعهد «ساخته نشده‌اند» و فقط برای تک‌همسری، فرزندآوری و تسلیم در نقش همسر ساخته شده‌اند.

هایت دو کتاب دیگر نیز منتشر کرد: «گزارش هایت درباره تمایلات جنسی مردان» (۱۹۸۱) و «زنان و عشق» (۱۹۸۷). واکنش‌ها به این دو کتاب با واکنش به اثر نخست او بسیار متفاوت بود. کتاب‌های بعدی از نظر روش‌شناختی مورد تردید هستند و آمارهایش باورکردنی به نظر می‌رسد: ادعا کرد ۸۴ درصد زنان از نظر عاطفی از روابط خود راضی نیستند و ۷۰ درصد زنان و مردان متاهل، رابطه خارج از ازدواج داشته‌اند. این آمارها هرگز تأیید نشد؛ پژوهش‌های دیگر میزان خیانت در زنان را ۱۵ تا ۲۰ درصد اعلام کرده بودند. 

علاوه بر این، هایت بسیار سرسخت بود و اگر احساس می‌کرد با رفتاری زن‌ستیزانه  مواجه شده، به‌سرعت مصاحبه‌ها را ترک می‌کرد. در سال ۱۹۸۷، وقتی مصاحبه‌کننده‌ی یک برنامه تلویزیونی در استرالیا، مصاحبه را با این جمله آغاز کرد: «متهم شده‌اید که به مردان حمله می‌کنید...» هایت حرف او را قطع کرد و گفت: «بله و همین‌جا هم قرار است همین کار را بکنم» و سپس با عصبانیت از برنامه خارج شد. رسانه‌ها روایت‌های خود را پیدا کرده بودند و آن روایت، مربوط به کارهای جدی او نبود.

در جریان واکنش ضد فمینیستی اواخر دهه ۱۹۸۰ و دهه ۱۹۹۰ که راست‌گرایی دوباره در حال رشد بود، هایت در میان موجی از حملات رسانه‌ای ناپدید شد. بسیاری از محافظه‌کاران احساس می‌کردند تحولات دهه ۱۹۶۰، یعنی فمینیسم و جنبش حقوق مدنی، جهان آنها را درهم شکسته است. راست‌گراهای جدید، که رهبرانشان چه زن و چه مرد، مسیحیانی معتقد بودند، به شدت به ایده‌های هایت حمله کردند. آنها استدلال می‌کردند که فمینیسم «غیرطبیعی» است و تفاوت‌های زیستی میان مردان و زنان، نابرابری را توجیه می‌کند. آن‌ها این فکر را با نوعی مظلوم‌نماییِ سیاسی گره زدند؛ به این صورت که می‌گفتند سیاست‌های چپ‌گرایانه و پیشروی دهه‌های ۶۰ و ۷۰ زمام امور دولت را به دست گرفته و مردم عادی آمریکا را فراموش کرده است.

رسانه‌ها در اروپا و امریکا علیه او متحد شدند. مجله تایم نوشت که «زنان و عشق» حمله‌ی نویسنده علیه مردان است و کل کتاب مملو از دیدگاه‌های افراطی درباره‌ی  زنان ناراضی است. مجله نیویورک مدعی شد که او مسائل زیستی را کاملاً نادیده می‌گیرد و ادعا می‌کند مردان ذاتاً بی‌بندوبار هستند. اگر موفقیت نخستین «گزارش هایت» روایت‌گرِ اوج‌گیریِ فمینیسم بود، تخریب هایت در سال‌های بعد نشان می‌داد که ایده‌های او تا چه اندازه محافظه‌کاران را عصبانی کرده است. هایت در اواسط دهه ۱۹۹۰ از آمریکا رفت و سال‌های پایانی زندگی‌اش را به‌صورت دوره‌‌ای در نقاط مختلف اروپا گذراند. سرانجام او سال ۲۰۲۰ در لندن درگذشت.

در «گزارش هایت»، او از چند زن درباره اینکه جنبش زنان چگونه زندگی جنسی آنها را تغییر داده است، نقل قول کرد. یکی گفته بود: «با آغاز جنبش زنان و تأثیر شخصی آن بر من، دیگر به چیزی که نیستم وانمود نمی‌کنم.» زن دیگری گفت: «فکر نمی‌کنم هیچ‌وقت چیزی را که می‌خواستم درخواست کرده باشم، حالا جنبش زنان به من کمک کرده تا صریح باشم. من در انواع موقعیت‌ها، در کلیسا، محل کار، سوپرمارکت، دفاتر دولتی و در تخت‌خواب، چیزی را که می‌خواهم درخواست می‌کنم.» این رهایی زنان بود که نوع جدیدی از روابطِ بدن‌مند را در کنار جامعه‌ای جدید، انسانی‌تر و حامی زنان ایجاد می‌کرد. در بلندمدت، جهانی عادلانه از نظر جنسیتی می‌توانست دیده شود اما هایت باور داشت که مبارزه فمینیستی، وضع زنان را در زمان حال نیز تغییر خواهد داد. وقتی زنان یاد می‌گرفتند خود و دیگران را نه به عنوان ابژه، بلکه به عنوان سوژه ببینند، سرانجام آزاد می‌شدند. هایت در سراسر زندگی‌اش تسلیم‌ناپذیر بود: «برای بهتر کردن رابطه‌ی جنسی، زنان باید فمینیست باشند».


رابطه جنسیفمنیسمآمریکاحقوق مدنی
۳
۱
نیلوفر هنرکار
نیلوفر هنرکار
روان‌درمانگر تحلیلی
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید