ویرگول
ورودثبت نام
نویسنده
نویسنده
نویسنده
نویسنده
خواندن ۱۴ دقیقه·۲ ماه پیش

ضرب و جرح عمدی

1-ضرب و جرح عمدی چیست؟

ضرب و جرح عمدی به وارد کردن آسیب جسمانی به فرد دیگر با قصد و آگاهی گفته می ‌شود. برای درک بهتر این عنوان ابتدا باید معنای ضرب و جرح را به صورت جدا گانه بررسی کرد. در اصطلاح حقوقی ضرب و جرح به صدماتی گفته می ‌شود که در نتیجه رفتار شخصی به بدن فرد دیگری وارد می ‌شود. شدت این آسیب می‌ تواند متفاوت باشد و با توجه به نوع صدمه آثار ایجاد شده و نظر پزشکی قانونی پیامد های حقوقی متفاوتی خواهد داشت. ضرب به آسیب‌ هایی گفته می ‌شود که معمولا بدون ایجاد پارگی در پوست و خونریزی خارجی به بدن وارد می ‌شوند.

کبودی، تورم، سرخی، کوفتگی و برخی آسیب‌ های مشابه می ‌توانند از نمونه ‌های ضرب باشند. برای مثال اگر شخصی در جریان درگیری با دست یا وسیله‌ ای به بدن فرد دیگری ضربه بزند و در نتیجه آن بدن فرد دچار کبودی یا تورم شود، رفتار انجام ‌شده می‌ تواند در قالب ایراد ضرب مورد بررسی قرار گیرد. در مقابل جرح به صدماتی گفته می ‌شود که موجب ایجاد زخم یا آسیب همراه با پارگی بافت بدن می ‌شوند. بریدگی، خراش عمیق، پارگی پوست و برخی آسیب ‌های ناشی از برخورد با اشیای برنده یا سخت می‌ توانند در این دسته قرار بگیرند. جراحت ممکن است سطحی یا عمیق باشد و میزان و نوع آن در تعیین آثار قانونی و میزان دیه اهمیت دارد.

تشخیص دقیق نوع آسیب نیز معمولا با بررسی پزشکی قانونی انجام می ‌شود. بنابراین، ضرب و جرح عمدی زمانی مطرح می ‌شود که فرد به صورت آگاهانه و عامدانه به بدن شخص دیگری صدمه وارد کند. برای نمونه وارد کردن ضربه در جریان یک درگیری با هدف آسیب زدن به طرف مقابل یا ایجاد جراحت عمدی می ‌تواند از مواردی باشد که موضوع آن در مراجع قضایی بررسی می ‌شود. البته صرف وقوع یک درگیری به معنای تحقق تمام شرایط قانونی جرم ضرب و جرح عمدی نیست و شرایط حادثه و نحوه وارد شدن صدمه باید بررسی شود. در قوانین کیفری ایران صدمات بدنی عمدی می‌ توانند با توجه به نوع و شدت آسیب، آثار متفاوتی داشته باشند.

یکی از مقررات مهم در این زمینه ماده ۶۱۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات ‌های باز دارنده) است. این ماده درباره وارد کردن عمدی جرح یا ضربی که موجب نتایجی مانند نقصان یا شکستن عضو، از کار افتادن آن، از بین رفتن یکی از حواس یا توانایی ‌های فرد، ایجاد بیماری دائمی، فقدان یا نقص عقل و موارد مشابه شود، مقررات کیفری خاصی را پیش ‌بینی کرده است. البته رسیدگی به پرونده ‌های ضرب و جرح عمدی فقط به مجازات تعزیری محدود نمی ‌شود.

در بسیاری از موارد موضوع دیه نیز مطرح است و میزان آن با توجه به نوع آسیب محل صدمه و آثار ایجاد شده تعیین می ‌شود. به همین دلیل، مراجعه به پزشکی قانونی یکی از مراحل مهم در بسیاری از پرونده‌ های مربوط به صدمات بدنی است.

2-انواع مجازات ضرب و جرح

مجازات ضرب و جرح با توجه به عمدی یا غیر عمدی بودن رفتار، نوع و شدت آسیب، نتیجه ایجاد شده و شرایط قانونی پرونده تعیین می ‌شود. بنابراین نمی ‌توان برای تمام پرونده ‌های ضرب و جرح یک مجازات مشخص در نظر گرفت. در مواردی که فرد عمدا به دیگری آسیب جسمانی وارد می ‌کند، موضوع می ‌تواند از نظر قصاص عضو، دیه و مجازات تعزیری مانند حبس مورد بررسی قرار گیرد. نوع مجازات نیز به شرایطی بستگی دارد که قانون برای هر یک از این موارد تعیین کرده است.

در جنایت عمدی بر اعضای بدن مطابق ماده ۳۸۶ قانون مجازات اسلامی اگر مجنی‌ علیه یا ولی او یا وکیل کیفری ایشان درخواست قصاص داشته باشد و سایر شرایط قانونی نیز فراهم باشد، اصل بر اعمال قصاص عضو است. قصاص به این معنا است که تا حد امکان همان جنایتی که مرتکب نسبت به بزه ‌دیده انجام داده است با رعایت ضوابط قانونی نسبت به خود او اعمال شود. برای مثال در صورتی که فردی عمدا موجب قطع عضو دیگری شود و تمام شرایط قانونی قصاص وجود داشته باشد، امکان درخواست قصاص همان عضو وجود خواهد داشت.

با این حال قصاص در همه پرونده ‌های ضرب و جرح عمدی قابل اجرا نیست. قانون برای اجرای قصاص عضو شرایط مختلفی در نظر گرفته است. از جمله اینکه میزان جنایت باید با میزان قصاص قابل تطبیق باشد و اجرای آن نباید موجب ایجاد آسیب شدید تر یا سرایت جنایت به سایر قسمت‌ های بدن مرتکب شود. همچنین در مواردی که تفاوت میان عضو مورد جنایت و عضو مورد قصاص وجود داشته باشد یا شرایط مقرر قانونی رعایت نشود، قصاص اجرا نخواهد شد. یکی دیگر از موارد مهم شرایط مربوط به شخص مرتکب و بزه‌ دیده است. برای مثال مطابق ماده ۳۰۱ قانون مجازات اسلامی قصاص در صورتی اجرا می ‌شود که مرتکب، پدر یا از اجداد پدری مجنی ‌علیه نباشد و سایر شرایط قانونی نیز وجود داشته باشد.

همچنین وضعیت عقلانی مجنی‌ علیه و سایر شرایطی که قانون مشخص کرده است، می ‌تواند در امکان اجرای قصاص موثر باشد. دیه ضرب و جرح یکی دیگر از مهم‌ ترین ضمانت اجرا های قانونی برای صدمات جسمانی است. دیه مبلغ یا مالی است که در برابر جنایت یا آسیب وارد شده به بدن پرداخت می‌ شود و میزان آن بر اساس نوع و شدت صدمه تعیین خواهد شد. برای تمام آسیب ‌ها مبلغ یکسانی وجود ندارد. برای نمونه دیه شکستگی استخوان، قطع عضو، از بین رفتن منفعت یک عضو، جراحت و تغییر رنگ پوست می‌ تواند متفاوت باشد. در برخی پرونده‌ های ضرب و جرح عمدی، بزه‌ دیده می‌ تواند به جای قصاص دریافت دیه را بپذیرد و درباره میزان و نحوه پرداخت آن با مرتکب توافق کند.

همچنین هرگاه شرایط قانونی قصاص وجود نداشته باشد با توجه به نوع جنایت مقررات مربوط به دیه و تعزیر اجرا می ‌شود. تشخیص نوع آسیب نیز معمولا با توجه به نظریه پزشکی قانونی انجام می‌ گیرد. به همین دلیل مراجعه به پزشکی قانونی و ثبت دقیق صدمات می ‌تواند در تعیین میزان دیه اهمیت زیادی داشته باشد. موضوع حبس در جرم ضرب و جرح نیز باید جدا از دیه و قصاص بررسی شود. حبس در همه پرونده‌ های ضرب و جرح به صورت خودکار اعمال نمی ‌شود و تحقق شرایط قانونی آن اهمیت دارد. یکی از مقررات مهم در این زمینه ماده ۶۱۴ قانون مجازات اسلامی در بخش تعزیرات است.

مطابق این ماده هرگاه فردی عمدا به دیگری جرح یا ضربی وارد کند که موجب نقصان، شکستن یا از کار افتادن عضو، ایجاد بیماری دائمی، از بین رفتن یا نقص یکی از حواس یا منافع، یا زوال عقل مجنی‌علیه شود و قصاص امکان ‌پذیر نباشد، در صورت وجود شرایط مقرر قانونی، مرتکب به حبس محکوم می‌ شود. در متن ماده، مجازات حبس دو تا پنج سال تعیین شده است. همچنین در صورت درخواست مجنی ‌علیه، پرداخت دیه نیز مطرح خواهد بود.

بنابراین نمی‌ توان گفت هر نوع کبودی یا آسیب سطحی حتما موجب حبس دو تا پنج سال می‌ شود. ماده ۶۱۴ شرایط و نتایج مشخصی را برای اعمال مجازات حبس بیان کرده است. نوع صدمه، آثار آن، امکان یا عدم امکان قصاص و همچنین شرایطی مانند اخلال در نظم و امنیت جامعه یا بیم تجری مرتکب یا دیگران در اجرای این مقرره اهمیت دارد. از سوی دیگر برخی جراحات و صدمات مطابق قانون شرایط خاصی برای قصاص دارند. برای نمونه در مواردی مانند جراحات مامومه، دامغه، جائفه، هاشمه و منقله و همچنین برخی صدماتی که موجب تغییر رنگ پوست یا تورم می ‌شوند، قصاص عضو اجرا نمی‌ شود و مقررات مربوط به دیه و تعزیر اعمال خواهد شد.

3-نحوه پرداخت دیه ضرب و جرح عمدی

نحوه پرداخت دیه ضرب و جرح عمدی به شرایط پرونده، میزان دیه تعیین ‌شده و توافق میان مرتکب و مجنی ‌علیه بستگی دارد. در مواردی که ضرب و جرح عمدی رخ داده و مطابق قانون به جای قصاص، دیه مورد مطالبه قرار می ‌گیرد، میزان دیه یا ارش با توجه به نوع آسیب و نظر پزشکی قانونی مشخص می‌ شود. پس از تعیین میزان دیه پرداخت آن باید مطابق مهلت قانونی یا توافق انجام ‌شده میان طرفین صورت گیرد.

بر اساس ماده ۴۸۸ قانون مجازات اسلامی، مهلت پرداخت دیه از زمان وقوع جنایت محاسبه می ‌شود. در جنایت عمدی که موجب پرداخت دیه است اصل بر این است که دیه ظرف یک سال قمری پرداخت شود. البته این مهلت قطعی و غیر قابل تغییر نیست و طرفین می ‌توانند درباره زمان دیگری برای پرداخت توافق کنند. در نتیجه اگر ضارب و مجنی ‌علیه درباره زمان پرداخت به توافق مشخصی برسند، نحوه اجرای تعهد بر اساس همان توافق خواهد بود.

پرداخت دیه می ‌تواند به صورت یکجا یا در چارچوب شرایط قانونی به شکل اقساطی انجام شود. در صورتی که پرداخت‌ کننده و دریافت ‌کننده درباره مبلغ مشخصی توافق کنند همان مبلغ مورد توافق می‌ تواند مبنای پرداخت قرار گیرد. با این حال طبق ماده ۴۹۰ قانون مجازات اسلامی در پرداخت دیه یا اقساط آن اصل بر محاسبه بر مبنای قیمت زمان پرداخت است؛ مگر اینکه طرفین بر مبلغ قطعی دیگری توافق کرده باشند. بنابراین بهتر است شرایط پرداخت، مبلغ مورد توافق و تعداد یا زمان‌ بندی اقساط به صورت روشن مشخص شود تا در آینده اختلافی ایجاد نشود.

یکی از نکات مهم درباره نحوه پرداخت دیه ضرب و جرح عمدی زمانی است که مرتکب و مجنی ‌علیه درباره دریافت دیه توافق می ‌کنند، اما زمان پرداخت را تعیین نمی ‌کنند. ماده ۴۹۱ قانون مجازات اسلامی برای این وضعیت حکم مشخصی دارد. بر اساس این ماده اگر درباره دریافت دیه توافق شده باشد اما مهلت پرداخت مشخص نشده باشد دیه باید ظرف یک سال از زمان توافق پرداخت شود. در صورت احراز شرایط قانونی دادگاه می ‌تواند پرداخت دیه را متناسب با توان مالی محکوم ‌علیه به صورت اقساط تعیین کند. همچنین در مقررات اجرای احکام دیات، برای مواردی که محکوم توان پرداخت در مهلت مقرر را ندارد و داد خواست اعسار ارائه کرده است، روند رسیدگی به اعسار و تقسیط پیش‌ بینی شده است. بنابراین برخلاف تصور رایج، پرداخت دیه ضرب و جرح عمدی همیشه به معنای پرداخت فوری و یکجای کل مبلغ نیست.

مهلت قانونی، توافق طرفین، مبلغ دیه و وضعیت مالی محکوم ‌علیه می‌ تواند در شیوه پرداخت تاثیر گذار باشد. همچنین اگر پرداخت‌ کننده در مهلت قانونی بخشی از دیه را پرداخت کند، مطابق تبصره ماده ۴۸۸، محکوم ‌له مکلف به پذیرش آن است. در نتیجه برای جلوگیری از اختلاف درباره مبلغ، مهلت و نحوه پرداخت، بهتر است توافقات مربوط به دیه به صورت دقیق و قابل استناد تنظیم شود.

4-مهلت پرداخت دیه ضرب و جرح عمدی

مهلت پرداخت دیه ضرب و جرح عمدی از موضوعات مهمی است که پس از مشخص شدن میزان دیه برای مرتکب و فرد آسیب‌ دیده اهمیت پیدا می‌ کند. قانون مجازات اسلامی برای پرداخت دیه، مهلت مشخصی در نظر گرفته است. بر اساس ماده ۴۸۸ قانون مجازات اسلامی در جنایت عمدی موجب دیه، مهلت پرداخت یک سال قمری از زمان وقوع جنایت است. مگر اینکه طرفین درباره زمان دیگری برای پرداخت توافق کرده باشند. بنابراین مبدا محاسبه مهلت پرداخت در حالت عادی، تاریخ وقوع ضرب و جرح است و لزوما از زمان صدور یا قطعی شدن حکم محاسبه نمی ‌شود.

در پرونده‌ های ضرب و جرح عمدی ابتدا نوع و میزان صدمه وارد شده مشخص می‌ شود. این موضوع معمولا با توجه به گزارش پزشکی قانونی، مدارک پرونده و مقررات مربوط به دیه بررسی خواهد شد. پس از تعیین میزان دیه مسئول پرداخت باید در مهلت مقرر قانونی یا مهلتی که طرفین بر سر آن توافق کرده ‌اند، نسبت به پرداخت اقدام کند. اگر میان ضارب و مجنی‌ علیه درباره زمان پرداخت توافق خاصی صورت نگرفته باشد همان مهلت یک سال قمری ملاک خواهد بود. قانون این امکان را نیز در نظر گرفته است که طرفین درباره زمان پرداخت دیه با یکدیگر توافق کنند.

به همین دلیل مهلت یک ساله را نباید در همه پرونده ‌ها یک مهلت غیر قابل تغییر دانست. اگر مرتکب و مجنی ‌علیه درباره زمان دیگری توافق کنند، پرداخت می ‌تواند مطابق همان توافق انجام شود. برای مثال ممکن است طرفین توافق کنند که دیه زودتر از موعد قانونی پرداخت شود یا پرداخت آن تا زمان مشخصی به تعویق بیفتد. بهتر است چنین توافقی به صورت روشن و قابل استناد تنظیم شود تا درباره تاریخ پرداخت یا میزان تعهد اختلافی ایجاد نشود. اگر طرفین درباره دریافت دیه توافق کنند اما زمان پرداخت را مشخص نکنند، قانون برای این وضعیت نیز حکم مشخصی دارد. مطابق ماده ۴۹۱ قانون مجازات اسلامی در صورتی که توافق بر پرداخت دیه انجام شده باشد ولی مهلت پرداخت تعیین نشده باشد، دیه باید ظرف یک سال از زمان تراضی پرداخت شود.

بنابراین در این حالت تاریخ توافق طرفین اهمیت پیدا می‌ کند و می ‌تواند مبنای محاسبه مهلت قانونی باشد. نکته دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد امکان پرداخت دیه به صورت اقساطی است. یک ساله بودن مهلت پرداخت به این معنا نیست که دیه در تمام پرونده ‌ها حتما باید یکجا پرداخت شود. در صورت وجود شرایط قانونی یا توافق میان طرفین پرداخت می ‌تواند به شکل اقساطی انجام شود. همچنین طبق ماده ۴۹۰ قانون مجازات اسلامی در مواردی که پرداخت دیه به صورت اقساطی انجام می‌ شود، قیمت زمان پرداخت ملاک محاسبه خواهد بود؛ مگر اینکه طرفین درباره مبلغ مشخصی توافق کرده باشند.

همچنین اگر محکوم ‌علیه توانایی پرداخت یکجای دیه را نداشته باشد می‌ تواند در صورت وجود شرایط قانونی درخواست اعسار و تقسیط دیه را مطرح کند. در این شرایط وضعیت مالی فرد و توانایی او برای پرداخت محکوم‌ به مورد بررسی قرار می ‌گیرد و در صورت احراز اعسار پرداخت دیه می ‌تواند مطابق تصمیم مرجع قضایی و به صورت اقساط انجام شود. مهلت پرداخت دیه در جنایت عمدی با جنایت شبه ‌عمد و خطای محض متفاوت است. مطابق قانون مهلت پرداخت در جنایت شبه ‌عمد دو سال قمری و در جنایت خطای محض سه سال قمری است.

5-دیه ضرب و جرح عمدی چقدر است؟

میزان دیه ضرب و جرح عمدی به نوع آسیب، عضو آسیب ‌دیده، شدت جراحت و آثار ایجاد شده در بدن بستگی دارد. به همین دلیل نمی‌ توان برای تمام پرونده ‌های ضرب و جرح عمدی مبلغ یکسانی تعیین کرد. قانون مجازات اسلامی برای بسیاری از آسیب‌ ها میزان مشخصی از دیه را تعیین کرده است. در مواردی که برای آسیب ایجاد شده دیه مشخصی در قانون وجود نداشته باشد، مبلغ ارش با توجه به شرایط صدمه و نظر کارشناسی تعیین می ‌شود. بنابراین میزان نهایی دیه هر پرونده پس از بررسی نوع صدمه و مدارک پزشکی مشخص خواهد شد.

در ضرب و جرح عمدی اگر قصاص عضو امکان ‌پذیر نباشد قصاص انجام نشود یا طرفین درباره دریافت دیه توافق کنند، دیه می ‌تواند به عنوان جبران مالی صدمه مورد مطالبه قرار گیرد. مطابق ماده ۵۵۸ قانون مجازات اسلامی در جنایت عمدی نسبت به اعضا و منافع در شرایطی که قصاص وجود نداشته یا قابل اجرا نباشد دیه مطابق مقررات قانونی تعیین می ‌شود. همچنین اگر برای صدمه وارد شده میزان مشخصی در قانون پیش‌ بینی نشده باشد، امکان مطالبه ارش وجود دارد.

یکی از مهم ‌ترین موارد در تعیین دیه ضرب و جرح عمدی نوع جراحت است. برای نمونه قانون برای جراحات سر و صورت، دسته ‌بندی مشخصی در نظر گرفته است. حارصه، یعنی خراش پوست بدون جاری شدن خون، یک‌ صدم دیه کامل است. دامیه که جراحت همراه با ورود به گوشت و جاری شدن خون است دو صدم دیه کامل دارد. جراحات شدید تر مانند: متلاحمه، سمحاق و موضحه نیز به ترتیب دارای درصد های مشخصی از دیه کامل هستند. هاشمه، منقله و مامومه نیز به دلیل شدت بیشتر آسیب دیه بیشتری دارند.

در صورتی که ضربه موجب شکستگی استخوان شود میزان دیه بر اساس مقررات مربوط به شکستگی همان عضو محاسبه خواهد شد. طبق ماده ۵۶۹ قانون مجازات اسلامی دیه شکستن استخوان هر عضو دارای دیه مشخص یک‌ پنجم دیه آن عضو است. اگر استخوان شکسته بدون عیب و نقص درمان شود میزان مقرر قانونی کاهش پیدا می ‌کند.

برای خرد شدن یا ترک برداشتن استخوان نیز احکام جدا گانه ‌ای وجود دارد. بنابراین صرف عنوان شکستگی برای تعیین مبلغ کافی نیست و نوع آسیب و وضعیت درمان نیز اهمیت دارد. گاهی یک ضربه می‌ تواند چند آسیب مختلف ایجاد کند. برای مثال ممکن است فردی در اثر یک درگیری هم دچار جراحت صورت و هم شکستگی استخوان شود. در چنین شرایطی باید مشخص شود که آسیب‌ ها از نظر قانونی یک جنایت محسوب می‌ شوند یا هرکدام صدمه مستقلی هستند. طبق ماده ۵۶۱ قانون مجازات اسلامی در صورتی که یک یا چند ضربه موجب آسیب ‌های متعدد به یک یا چند عضو شود اصل بر بررسی جداگانه هر آسیب است؛ مگر اینکه صدمات وارد شده عرفا یک آسیب و جنایت محسوب شوند.

همچنین ممکن است میزان دیه به دلیل ایجاد یک آسیب خاص به صورت ارش تعیین شود. ارش در مواردی مطرح می ‌شود که برای نوع صدمه یا از بین رفتن یک منفعت مقدار مشخصی در قانون تعیین نشده باشد. در این حالت دادگاه با توجه به مقررات قانونی و نظر کارشناسی، میزان ارش را مشخص می‌ کند. به همین دلیل نظریه پزشکی قانونی در پرونده ‌های ضرب و جرح اهمیت زیادی دارد و نوع دقیق جراحت میزان آسیب و آثار باقی ‌مانده از آن را مشخص می‌ کند. نکته مهم دیگر این است که عمدی بودن ضرب و جرح به تنهایی باعث تعیین یک مبلغ ثابت به عنوان دیه نمی‌ شود. عمدی بودن رفتار بیشتر در تعیین عنوان قانونی جرم و آثار آن اهمیت دارد، اما میزان دیه اعضا و جراحات بر اساس نوع آسیب و مقررات مربوط به همان عضو تعیین می ‌شود.

۰
۰
نویسنده
نویسنده
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید