
اختلاط عمیق خاک روشی است که در آن مواد سیمانی نظیر سیمان، آهک و یا سایر مواد شیمیایی با استفاده از دستگاه حفاری به درون خاک تزریق میشود و بهصورت مکانیکی با خاک مخلوط میگردند. فرآیند اختلاط خاک موجب ایجاد ستون یکنواختی از خاک و ماده افزودنی میگردد. با ایجاد همپوشانی بین ستونها قبل از گیرش کامل، دیوارهای پیوستهای زیر سطح زمین قابل احداث است.
روش اختلاط عمیق برای بهسازی طیف وسیعی از خاكهای نرم غیر آلی و خاكهایی كه سایر روشهای بهسازی در آنها مناسب نیستند كاربرد دارد، البته در مورد خاكهای آلی نیز میتوان با در نظر گرفتن تمهیداتی نظیر اضافه كردن ماسه به مخلوط، خواص خاك را بهبود بخشید. محدودیتهای اقتصادی، زمانی یا محیطی، گاهی سبب میشود سایر روشهای بهسازی مانند پیش بارگذاری و یا روشهای دینامیكی مناسب نباشند. روشهایی مانند تراكم دینامیكی و انفجاری به دلیل ارتعاشات و صدای زیاد در مناطق شهری چندان قابل استفاده نیستند. این ستونها به عنوان جایگزینی مناسب برای اغلب این روشها، قابلیتهای خود را به اثبات رساندهاند.
تکنولوژی اختلاط عمیق برای اولین بار در سال 1954 در آمریکا با عنوان MIP (Mixed in Place) معرفی و استفاده شد، هر چند که کاربرد آن در سطح وسیع تا سالها به تعویق افتاد. در سال 1961 در ژاپن برای حفاظت گودبرداریها و جلوگیری از نفوذ آبهای زیرزمینی به داخل آنها به کار گرفته شد. در ادامه در اواسط دهه 1970، ژاپنیها از آهک به عنوان ماده تثبیتکننده استفاده کردند. و از این روش با کمک ماشین آلات اختلاط ویژه برای بهسازی عمیق زمینهای متشکل از خاکهای رسی نرم و اشباع استفاده نمودند. در سال 1985 اولین مورد کاربرد آهک برای تثبیت و بهسازی خاک در کشورهای حوزه اسکاندیناوی نظیر نروژ و فنلاند به اجرا درآمد. علی رغم ابداع این روش در آمریکا اما اولین کاربرد وسیع اختلاط عمیق در این کشور تا سال 1986 به تعویق افتاد. سپس همزمان با اختراع و ساخت انواع ماشینآلات پیشرفته، طی دهههای 1980 و 1990، استفاده از روشهای مختلف اختلاط عمیق و کاربرد انواع مواد سیمانی در آمریکای شمالی، ژاپن، چین و کشورهای اروپای شمالی به منظور بهسازی زمینهای نرم و سست مخصوصا در مناطق ساحلی گسترده شد. در این رابطه شرکتهای Bauer و Hayward Baker طیف وسیعی از ماشینآلات اختلاط عمیق را با ویژگیها و ظرفیتهای متنوع به بازار عرضه کردند.
استفاده از تکنیک اختلاط عمیق در ایران هم طی سالهای اخیر مورد توجه طراحان و کارفرمایان قرار گرفته است. از جمله موارد کاربرد این روش میتوان به بهسازی بستر مجتمع فرهنگی بندرعباس در سال 1391 و بهسازی محل احداث شهرک ولایت بوشهر در سال 1392 اشاره نمود.
همانگونه كه در شكل دیده میشود، پس از استقرار دستگاه در محل مورد نظر، ساختار خاك به وسیله متههای حفاری تخریب میشود. این متهها بوسیله لوله های هادی به موتور دستگاه اختلاط عمیق متصل شدهاند و نیروی چرخشی به وسیله این لولهها به مته انتقال مییابد. این متهها عموماً دارای دو نوع تیغه هستند: تیغههای پایینی و تیغههای بالایی.
تیغههای پایینی دارای لبههای تیزتر هستند. وظیفه تیغههای پایینی برش خاك است. تیغههای بالایی تنها وظیفه اختلاط مواد پایداركننده و خاك را برعهده دارند. این تیغهها گاه شامل اجزای عمودی جهت اختلاط بهتر هستند .
پس از رسیدن متههای حفاری به عمق مورد نظر، عمل تزریق آغاز میشود و همزمان با بیرون كشیدن متهها از داخل خاك، بهوسیله تیغههای اختلاط، تركیبی از خاك و مواد افزودنی به وجود میآید.
به طور كلی دستگاه اختلاط عمیق شامل تجهیزات زیر است:
سیلوی سیمان
ایستگاه ساخت دوغاب (در صورت اجرای روش تر)
متههای حفاری و مخلوط كننده
دكل به منظور بالا و پایین بردن مته

با توجه به وجود معیارهای متفاوت جهت طبقهبندی روش اختلاط عمیق، طبقهبندیهای متفاوتی نیز به وجود آمده است. اداره بزرگراههای آمریکا (FHWA)پیشنهاد کرده است که این روش براساس سه معیار زیر طبقهبندی شود.
روشی که مواد افزودنی تزریق میشود (تزریق به صورت خشک یا تر)
روشی که مواد افزودنی مخلوط میشود (فشار جت یا انرژی چرخشی یا مکانیکی)
مکان قرارگیری تیغهها (در طول میلههای حفاری یا در انتهای آنها)
در این روش ابتدا ماده افزودنی در ایستگاه دوغاب سازی با آب در نسبتهای معین ترکیب شده و دوغاب ساخته شده در ایستگاه تزریق به وسیله پمپ و شلنگ مخصوص به لولههای حفاری انتقال یافته و به صورت ثقلی وارد خاکی که قبلاً به وسیله تیغهها به همخورده است، میشود. قطر ستونهایی که بهوسیله این روش اجرا میگردند تا 2/1 متر میتواند باشد و نیروی گشتاوری که برای چرخاندن میله هادی و تیغهها لازم است تا 160کیلو نیوتن متر است. سرعت چرخش تیغهها 100 تا 200 دور بر دقیقه، سرعت نفوذ به داخل خاک حدود 50 سانتیمتر بر دقیقه و دبی دوغاب تزریق شده به خاک در حدود 35 تا 70 لیتر بر دقیقه است.
در روش خشک، ماده افزودنی بدون اینکه با آب مخلوط شود با فشار هوا وارد خاک میشود. از روش خشک در خاکهایی استفاده میشود که رطوبت اولیه آنها بالاست و یا خاکهای سستی که مقاومت کمی داشته باشند. استفاده از هوای فشرده بهعنوان محیط انتقال مواد افزودنی، این امتیاز را دارد که مقدار کمتری ماده افزودنی برای به دست آوردن مقاومت موردنیاز لازم میآید، که این امر باعث کاهش هزینه اجرای روش میشود. در روش خشک قطر ستونهای اجراشده از 5/0 تا 1 متر است و به همین دلیل نیروی گشتاوری که برای چرخاندن میله هادی و تیغهها لازم است از 6 تا 50 کیلو نیوتن متر است و سرعت چرخش تیغهها 120 تا 200 دور بر دقیقه است.


با توجه به ویژگیهای روشهای متنوع اختلاط عمقی خاک، تاکنون از این روش در پروژههای مختلف استفاده شده است. در مجموع این کاربردها را میتوان در شش گروه اصلی زیر دستهبندی نمود.
پایدارسازی دیواره گودبرداریها
بهسازی بستر
مقابله با روانگرایی
مسلحسازی خاک
اجرای دیوارهای آببند
پایدارسازی سواحل ناپایدار رودخانه و کف دریا
امکان اصلاح خاک در اعماق زیاد
کاربرد در طیف وسیعی از خاکها
کاهش نشست خاک بر اثر سربار
کاهش نفوذپذیری و افزایش مقاومت خاک
سرعت اجرای بالا
هزینه اجرای کمتر در مقایسه با سایر روشهای بهسازی درجا مثل تراکم دینامیکی و اجرای شمع
امکان کنترل و تضمین کیفیت اجرا
ارتعاش و آلودگی صوتی کمتر در مقایسه با سایر روشهای بهسازی درجا
قابلیت اجرا تنها در حالت عمودی
عدم کاربرد در خاکهای سخت و دارای قلوهسنگ
غیراقتصادی برای مناطق با وسعت و اعماق کم
مشکلات اجرایی ناشی از وزن بالای تجهیزات در خاکهای سست
نیاز به فضای کاری بزرگ و بدون محدودیت در ارتفاع
محدودیت اجرا در زمینهای دارای تاسیسات زیرزمینی یا سازههای زیرزمینی
به طور کلی برای بهسازی خاکها با استفاده از شیوه اختلاط عمیق لازم است گامهای زیر طی شود:
انجام مطالعات ژئوتکنیک شامل آزمایشهای صحرایی و آزمایشگاهی
انتخاب نوع سیمان، تعیین مقدار بهینه مصرف و نسبت آب به سیمان با توجه به نتایج آزمایش
تعیین پارامترهای هندسی مثل طول، قطر و فاصله بین ستونها بر اساس پارامترهای مکانیکی خاک
مدلسازی عددی و کنترل طرح ستونها بر اساس فرضیات گام قبلی
اجرای ستونهای آزمایشی با مشخصات اولیه توسط پیمانکار با هدف بهینه کردن طرح با تغییر در مشخصات اجرایی
تدقیق طرح اجرایی توسط طراح با توجه به نتایج اجرای ستونهای آزمایشی
اجرای نهایی ستونها و اجرای عملیات پایش، کنترل و تضمین کیفیت اجرا