
درک چرخه زندگی و انتشار عوامل بیماریزا برای طراحی استراتژیهای مدیریتی مؤثر حیاتی است. چرخه آلودگی Root mat و Crown gall شامل مراحل کلیدی زیر است:
بقاء (Survival):
محل بقا: این باکتریها قادر به بقا برای دورههای زمانی طولانی، اغلب چندین سال، در محیطهای مختلف، به ویژه در خاک و بقایای گیاهی آلوده هستند. بقای آنها در خاک به عواملی مانند دما، رطوبت، و وجود مواد آلی بستگی دارد.
مخازن بالقوه: ادوات کشاورزی، پیتهای کوکوپیت یا پشمسنگ قدیمی که حاوی بقایای گیاهی بودهاند، و حتی ظروف کشت آلوده نیز میتوانند به عنوان مخازن برای باکتریها عمل کنند.
ورود (Infection):
مسیر ورود: باکتریها توانایی نفوذ به بافتهای گیاهی را به صورت فعال ندارند. آنها عمدتاً از طریق زخمهای مکانیکی در ریشهها یا طوقه گیاهان وارد میشوند. این زخمها میتوانند در اثر عملیات زراعی معمول مانند وجین، کاشت، برداشت، یا پیوند زدن ایجاد شوند.
عوامل تشدید کننده: فعالیت آفات مکنده یا خسارترسان به ریشه نیز میتواند مسیرهای ورود را برای باکتریها فراهم کند.
تکثیر و ایجاد علائم (Multiplication and Pathogenesis):
تکثیر باکتریایی: پس از ورود به بافت گیاهی، باکتریها در محل زخم شروع به تکثیر میکنند.
تغییرات فیزیولوژیکی: باکتریها پلاسمیدهای خود را به سلولهای گیاهی منتقل کرده و باعث تغییر در تنظیم هورمونی گیاه میشوند. همانطور که پیشتر ذکر شد، این امر منجر به افزایش تقسیم سلولی (hyperplasia) و افزایش رشد بافتها (hypertrophy) میشود.
اختلال در عملکرد: در Root mat، این اختلال به شکل رشد غیرطبیعی و فشرده ریشهها ظاهر میشود که عدم تعادل هورمونی عامل اصلی آن است. در Crown gall، سلولهای گیاهی تحت تأثیر پلاسمید Ti، تومورهای قابل مشاهدهای تشکیل میدهند.
انتشار (Dissemination):
انتقال افقی: این باکتریها میتوانند به روشهای مختلفی به مزارع یا گلخانههای دیگر و حتی در داخل یک گلخانه منتقل شوند:
آب آبیاری: آب مورد استفاده برای آبیاری، به ویژه در سیستمهای باز یا نیمه باز، میتواند حاوی باکتریها باشد و آنها را به سراسر مزرعه یا گلخانه منتقل کند.
ذرات خاک: خاک آلوده که در اثر وزش باد، فعالیت ماشینآلات یا حمل و نقل منتقل میشود، یکی از عوامل اصلی انتشار است.
ادوات کشاورزی: ابزار و ماشینآلات کشاورزی (مانند بیل، قیچی باغبانی، ماشینهای برداشت) که بین مزارع مختلف یا بین بخشهای آلوده و سالم جابجا میشوند، به راحتی میتوانند باکتریها را به مناطق جدید منتقل کنند.
بستر کشت و محلول غذایی: در سیستمهای کشت هیدروپونیک یا کشت بدون خاک، اگر بستر کشت (مانند پشمسنگ) یا محلول غذایی آلوده باشند، این امر میتواند به سرعت باعث گسترش بیماری در کل سیستم شود.
نقل و انتقال مواد گیاهی: استفاده از نشاهای آلوده یا قلمه آلوده نیز راهی برای ورود بیماری به مزرعه یا گلخانه جدید است.
دمای بالا: دمای بین ۲۵ تا ۳۰ درجه سانتیگراد معمولاً برای فعالیت باکتریها و توسعه بیماری مطلوب است.
کشت بدون خاک: همانطور که اشاره شد، سیستمهای کشت بدون خاک، به دلیل فراهم کردن محیطی کنترل شده و فراهم بودن بسترها برای بقای باکتریها و همچنین قابلیت بالای انتشار از طریق محلول غذایی، ریسک ابتلا را افزایش میدهند.
محیط گلخانه: گلخانهها با ایجاد محیطی گرم و مرطوب و اغلب با آبیاری مجدد، میتوانند شرایط مطلوبی را برای تکثیر و انتشار باکتریها فراهم کنند، به خصوص اگر اقدامات بهداشتی به طور کامل رعایت نشود.
نوشته شده توسط دکتر مریم خلق احمدی