آیا تا به حال از خودتان پرسیدهاید چرا بعضی کودکان از انجام یک فعالیت خسته نمیشوند، اما در فعالیتی دیگر هیچ انگیزهای ندارند؟ پاسخ این سؤال را میتوان در مفهومی ژاپنی به نام ایکیگای (Ikigai) جستوجو کرد؛ واژهای که به معنای «دلیل برای زندگی» یا «چراییِ هر روز از خواب بیدار شدن» است.
در حوزه استعدادیابی کودک و نوجوان، ایکیگای صرفاً یک مفهوم فلسفی نیست؛ بلکه ابزاری کاربردی برای شناخت مسیر رشد هر کودک است. ایکیگای از تلاقی چهار عنصر شکل میگیرد: آنچه کودک به آن علاقه دارد، آنچه در آن توانمند است، آنچه جامعه به آن نیاز دارد و آنچه در آینده میتواند برای او ارزشآفرین باشد.
متأسفانه بسیاری از والدین تنها به نمرات درسی یا استعدادهای آشکار فرزندشان توجه میکنند، در حالی که تحقیقات روانشناسی رشد نشان میدهد انگیزه درونی و احساس معنا، نقش بسیار مهمتری در موفقیت بلندمدت دارند. کودکی که فعالیتی را با اشتیاق دنبال میکند، در برابر شکست مقاومتر است و یادگیری عمیقتری را تجربه میکند.
برای نزدیک شدن به ایکیگای فرزندتان، به جای پرسیدن «در چه چیزی بهترین است؟» این پرسشها را مطرح کنید:
- هنگام انجام چه کاری گذر زمان را فراموش میکند؟
- در چه فعالیتی بدون اجبار تمرین میکند؟
- دیگران معمولاً از او برای انجام چه کاری کمک میخواهند؟
- انجام کدام فعالیت باعث میشود احساس رضایت و اعتمادبهنفس داشته باشد؟
پاسخ این پرسشها، همراه با مشاهده مستمر رفتار کودک، تصویری دقیقتر از استعدادهای واقعی او ارائه میدهد. به همین دلیل، استعدادیابی حرفهای تنها به آزمونهای روانشناختی محدود نمیشود؛ بلکه ترکیبی از مشاهده، گفتوگو، ارزیابی علمی و شناخت شخصیت کودک است.
در نهایت، هدف از استعدادیابی این نیست که کودک را به سمت یک شغل خاص هدایت کنیم؛ بلکه باید به او کمک کنیم استعداد، علاقه و معنای شخصی خود را پیدا کند. کودکی که ایکیگای خود را میشناسد، نهتنها شانس بیشتری برای موفقیت تحصیلی و شغلی دارد، بلکه زندگی رضایتبخشتر و هدفمندتری نیز تجربه خواهد کرد.