آیا کودکی را دیدهاید که هم داستانهای جذاب تعریف میکند و هم از نقاشی، ساختن سازه یا پازل لذت میبرد؟ شاید در نگاه اول این دو توانایی ارتباطی با یکدیگر نداشته باشند؛ اما هوش کلامی ـ زبانی و هوش فضایی ـ بصری میتوانند در بسیاری از فعالیتهای ذهنی کودک در کنار یکدیگر عمل کنند.
در نظریه هوشهای چندگانه گاردنر، هوش کلامی به توانایی استفاده مؤثر از زبان و هوش فضایی ـ بصری به توانایی درک، تصور و دستکاری اطلاعات بصری و فضایی مربوط میشود. این هوشها لزوماً جدا از یکدیگر عمل نمیکنند و در حل مسئله و یادگیری میتوانند با هم ترکیب شوند.
ارتباط هوش کلامی و هوش فضایی ـ بصری چیست؟
تصور کنید کودک میخواهد یک داستان بسازد. او ممکن است ابتدا شخصیتها و مکان داستان را در ذهن خود تصویرسازی کند و سپس آن تصاویر ذهنی را با استفاده از کلمات توصیف کند. در این فرایند، توانایی فضایی ـ بصری به ساخت تصویر ذهنی کمک میکند و توانایی کلامی، آن تصویر را به داستان و معنا تبدیل میکند.
برای مثال، کودکی که میتواند مسیر یک نقشه را بهخوبی در ذهن تصور کند، ممکن است بتواند آن مسیر را با جزئیات برای دیگران توضیح دهد. همچنین کودکی که داستانگویی قوی دارد، میتواند هنگام توصیف شخصیتها، مکانها و رویدادها از تصویرسازی ذهنی استفاده کند.
پژوهشها نیز بر تعامل و همافزایی انواع مختلف تواناییهای شناختی تأکید کردهاند.
چگونه این دو استعداد را تقویت کنیم؟
والدین میتوانند فعالیتهایی طراحی کنند که کلمات و تصاویر را همزمان به کار بگیرند؛ مانند:
- از کودک بخواهید برای نقاشی خود داستان بسازد.
- یک داستان کوتاه بخوانید و از او بخواهید صحنه آن را نقاشی کند.
- با لگو یا پازل، یک سازه بسازید و از کودک بخواهید درباره آن توضیح دهد.
- از او بخواهید یک مسیر را روی کاغذ رسم و سپس آن را برای شما توضیح دهد.
در استعدادیابی کودک بهتر است فقط به یک توانایی توجه نکنیم. گاهی استعداد واقعی کودک در ترکیب چند توانمندی آشکار میشود؛ جایی که کلمات، تصاویر، تخیل و حل مسئله در کنار هم قرار میگیرند.
جمعبندی
کشف استعداد کودک یعنی دیدن ارتباط میان تواناییهای مختلف او. وقتی به کودک فرصت میدهیم هم تصویر بسازد و هم درباره آن صحبت کند، نهتنها هوش کلامی و فضایی ـ بصری را تقویت میکنیم، بلکه زمینهای برای خلاقیت، تفکر و یادگیری عمیقتر او فراهم میسازیم.