شاه از عملکرد دانشگاه تهران رضایت نداشت و به دنبال نهادی بود که هم استانداردهای علمی بینالمللی داشته باشد و هم از آن تحرکات سیاسی که در تهران دیده میشد، خبری نباشد. به همین دلیل، محمدعلی مجتهدی، رئیس دبیرستان البرز و از استادان دانشکده فنی، مأمور تأسیس آن شد و در کمتر از یک سال، دانشگاه را با ششصد دانشجو در رشتههای مهندسی برق، مکانیک، متالورژی و شیمی راه انداخت. هزینهها هم عمدتاً از محل کمکهای شرکت نفت تأمین میشد تا دانشگاه وابسته به دولت نباشد.
از نظر سیاسی و نسبت با دانشجو، ماجرای شریف از همان ابتدا یک تناقض در دل خود داشت. قرار بود محیطی آرام و نخبهپرور باشد، اما دانشجویانش خیلی زود سیاست را به داخل دانشگاه آوردند. یکی از نمونههای مهم، سید مجید شریف واقفی بود که در همین دانشگاه انجمن اسلامی تأسیس کرد و بعدها به سازمان مجاهدین خلق پیوست؛ فعالیتهای او باعث سیاسی شدن فضای آریامهر و ناخرسندی مؤسسان شد و پروندهاش زیر نظر ساواک قرار گرفت. این یعنی شریف، برخلاف انتظار اولیه، خیلی زود به یکی از کانونهای کنش سیاسی دانشجویی تبدیل شد.
نکته جالب دیگر اینکه خودِ ایده «صنعتی» بودن، شریف را از دانشگاه تهران جدا میکرد. اینجا از روز اول هدف، تربیت مهندس و متخصص برای صنعت بود، نه یک دانشگاه جامع با دانشکدههای حقوق و ادبیات. مجتهدی برای تأمین استادان به خارج سفر کرد و هفتاد نفر از فارغالتحصیلان ایرانی دانشگاههای آمریکا و اروپا را استخدام کرد. نظم و انضباط آموزشی هم بسیار سختگیرانه بود، تا حدی که روش او را شبیه سیستم دبیرستانی توصیف کردهاند. بعدها در دوران دکتر امین، ساختار مدیریتی و آییننامه آموزشی مدونی شکل گرفت و استادان تماموقت شدند. اما همین دانشگاه که با حمایت شاه و برای فرار از سیاست تأسیس شد، در دهههای بعد به یکی از نمادهای علمی کشور و در عین حال، بستری برای شکلگیری بخشی از نیروهای سیاسی و متخصص ایران تبدیل شد؛ داستانی که نشان میدهد هیچ نهادی را نمیتوان از قبل، کاملاً بست.
با این حال، اگر به خروجیهای شریف در همان سالهای پیش از انقلاب نگاه کنیم، نکتهای که این تصویر را کامل میکند، مسیر پیش روی بسیاری از دانشجویان پس از فارغالتحصیلی است. برای بخش قابلتوجهی از نخبگان این دانشگاه، مقصد اول نه بازار کار داخلی یا ادامه تحصیل در همانجا، بلکه رفتن به خارج از کشور و تحصیل در دانشگاهی بهتر بود. این الگو تا حدی ریشه در خودِ ساختار دانشگاه داشت: شریف با الگوبرداری از آمریکا و با پیوند با دانشگاههایی مثل امآیتی ساخته شده بود و سیستم آموزشیاش شباهت زیادی به سیستم آمریکایی داشت . همین شباهت، مسیر ادامه تحصیل در دانشگاههای آمریکایی را برای دانشجویان شریف هموارتر میکرد. حتی در سالهای منتهی به انقلاب، وقتی بحث انحلال دانشگاه آریامهر مطرح شد، جمعی از استادان در نامهای به نخستوزیر وقت، یکی از نگرانیهایشان را «خروج این نسل برای ادامه تحصیل به خارج کشور» عنوان کردند . این جمله نشان میدهد که در همان زمان هم، رفتن دانشجویان به خارج بهعنوان یک مسئله شناختهشده وجود داشت. به عبارت دیگر، شریف در تربیت مهندسان نخبه موفق بود، اما در نگه داشتن آنها برای ساختن ایران، آنطور که در ابتدا تصور میشد، کمتر موفق عمل کرد.