ویرگول
ورودثبت نام
m_70299535
m_70299535
m_70299535
m_70299535
خواندن ۳ دقیقه·۳ ساعت پیش

اولین دانشگاه نوین ایران

ایده اولیه را دکتر محمود حسابی در سال ۱۳۰۷ به علی‌اصغر حکمت، وزیر معارف وقت، پیشنهاد داد، اما چند سال طول کشید تا طرح تفصیلی آماده و در نهایت در هشتم خرداد ۱۳۱۳ قانون تأسیس دانشگاه تهران در مجلس شورای ملی تصویب شود . روایت حکمت از لحظه‌ای که این طرح را به جلسه هیئت وزیران برد، هم گویای همین دوگانگی است: او گفت تهران با همه آبادانی‌اش «حیف است» که عمارت مخصوص «اونیورسیته» نداشته باشد، و رضاشاه پس از اندکی تأمل فقط گفت «بسیار خب! آن را بسازید» . همین یک جمله کافی بود تا بودجه‌ای اختصاص یابد و باغ جلالیه، میان زمین‌های خالی آن روزهای شمال تهران، برای دانشگاه انتخاب شود؛ هرچند بعضی وزیران بهجت‌آباد را ترجیح می‌دادند و دورافتاده بودن جلالیه را ایراد می‌دانستند، اما نظر شاه بر همه چیز غالب شد .
از نظر سیاسی، دانشگاه تهران از همان آغاز نه صرفاً یک نهاد آموزشی، که بخشی از پروژه بزرگ‌تر دولت‌سازی بود. پیش از آن، جوانان برای تحصیل به فرنگ می‌رفتند و برخی برنمی‌گشتند یا با افکار چپ و مخالف بازمی‌گشتند؛ رضاشاه خودش گفته بود این جوانان «بلشویسم در چمدان» سوغات آورده‌اند . پس دانشگاه در داخل کشور، هم راهی بود برای صرفه‌جویی و کنترل بیشتر، و هم تلاشی برای تربیت نسل تازه‌ای از کارمندان و متخصصانی که وفادار به ساختار باشند . این نگاه، نسبت دانشگاه با دانشجو را از همان روز اول دوگانه کرد: دانشجو فرصت بی‌سابقه‌ای داشت که در خاک خودش علم بیاموزد، اما هم‌زمان بخشی از ماشین اداری تازه به حساب می‌آمد که قرار بود صندلی‌های ادارات نوپا را پر کند . به عبارت دیگر، دانشگاه تهران اولین دانشگاه نوین ایران بود، اما نه زاییده یک جنبش اجتماعی مستقل، بلکه نهادی که از بالا و با اراده حکومت متولد شد .
از نظر فرهنگی و اجتماعی، تأسیس این دانشگاه یک تغییر جهت مهم بود: آموزش عالی از انحصار مدارس سنتی و حوزه‌ها بیرون آمد و نهادی غیردینی و دولتی شکل گرفت. اولین دانشکده‌ای هم که عملاً سنگ بنای کار شد، دانشکده حقوق و علوم سیاسی بود؛ جایی برای تربیت قاضی و کارمند حقوقی، تا کم‌کم سایه روحانیون از نهادهای قضایی کم شود. دانشگاه تهران در نخستین سال فعالیتش با حدود ۱۱۹۸ دانشجو و ۱۰۹ استاد کار خود را آغاز کرد ، و اگرچه این اعداد در مقیاس امروز کوچک به نظر می‌رسند، در آن روزگار معنایی بزرگ داشتند: اعلام این که ایران می‌خواهد متخصص و دانشمند را در خانه خودش تربیت کند، نه صرفاً وارد کند. اما این «خانه» از همان ابتدا زیر نگاه دولت بود، و دانشجو، پیش از آنکه یک اندیشمند مستقل باشد، عضوی از یک نهاد دولتی محسوب می‌شد.
حالا سال‌ها گذشته و دانشگاه تهران هنوز همان باغ جلالیه را دارد، با همان سردر فلزی که حکمت امیدوار بود «تا ابد برقرار» بماند . اما پرسشی که از همان روز اول همراه این دانشگاه بود، هنوز هم تازه است: آیا این نهاد جای اندیشیدن است یا جای تربیت کردن؟ شاید بشود گفت اولین دانشگاه نوین ایران، از همان آغاز هم وعده پیشرفت داشت و هم سنگینی تعریفی که دیگران برایش نوشته بودند.

دانشگاه تهران
۰
۰
m_70299535
m_70299535
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید