چرا سرزمین ابراهیم، به جای اسرائیل؟ زیرا یهودیان و فلسطینیان (مسلمان و مسیحی) پیروان سه دین ابراهیمی می توانند بر آن توافق کنند. محور اصلی حل مسئله همین توافق بین توده ها است و نه لزوماً گرایش های سیاسی که تاکنون ناموفق بوده اند، و تا زمانی که صهیونیسم در صحنه حاضر و موثر است هیچ کاری به هیچ نتیجه ای نخواهد رسید.
در این گفتار می خواهم نه از تشکیل سرزمین ابراهیم به جای اسرائیل، که ممکن است در زمانی نامعین چنین نامیده شود، بلکه از امکان حذف صهیونیسم، با هدف صلح و دوستی یهودیان و فلسطینیان، به مثابه تنها راه حل ممکن سخن گویم. پس در گفتار حاضر این امکان نه به صورت آرمانی کلّی و نامعلوم از نظر زمان و شکل وقوع، بلکه در قامت و هیئت یک "راهکار عملی و فوری" بررسی خواهد شد.
در گفتاری دیگر ("آیا مسئله فلسطین راه حل سیاسی یا نظامی دارد؟") پیش از این کوشیدم تا نشان دهم که بحران پایان ناپذیر فلسطین نه راه حل نظامی دارد و نه راه حل سیاسی، و چنین نتیجه گرفتم که تنها با حذف صهیونیسم از صحنه مسئله قابل حل خواهد بود.
روشن است که این حذف در حدّ تقلیل اثر آن در قیاس با وزن تعیین کننده کنونی آن است. وگرنه حذف مطلق اندیشه های پلید همچون فاشیسم و صهیونیسم هرگز نمی تواند به آسانی و با سرعت صورت گیرد. بروز دایمی انواع فاشیسم و نئوفاشیسم پس از جنگ دوم جهانی تا کنون، و بی تردید در آینده، گواه این بوده است. پس هدف واقع بینانه و نه لزوماً آرمانی تنها بیرون راندن صهیونیسم از حوزه قدرت سیاسی در پی فرو کشیدنش از اریکه حکومت است.
همان گونه که در نتیجه گیری آن مقاله آمد سیاست و جنگ هیچ یک بدون سلب قدرت از صهیونیسم قادر به حل مسئله نیستند و نخواهند بود. زیرا ریشه بحران تنها در صهیونیسم نهفته است. ممکن است از سوی پاره ای از خوانندگان این سطور این نگره با این انتقاد روبرو شود که تخیّلی است و نه واقعی، پس بهتر است به همان چه پیش از این حاصل شده، یعنی راه حل دو کشور در قالب قطعنامه های ۱۸۱ مجمع عمومی و ۲۴۲ شورای امنیت سازمان ملل متحد، عمل شود.
این گزاره ممکن است در بادی امر معقول و عملی به نظر رسد، زیرا ظاهراً برآمده از دهه ها کوشش جهانی برای حل مسئله بوده است. اما کمی کنکاش در باره محتوای آن ها و قیاس شان با روندهای عینی گذشته و حال، چنان که در پایان گفتار حاضر آمده است، نشان می دهد که در واقع راه حل مسئله نیستند، و تنها به گونه ای از پاک کردن صورت مسئله نزدیک ترند. همین جا باید تصریح کنم که اگر بسیاری راه حل را در اجرای این قطعنامه ها بیان می کنند، در واقع برخی از آنان مانند روسیه به خوبی می دانند مشکل کجاست اما با دو هدف کنترل نسبی رخدادهای نظامی و نیز نفوذ بعدی خود بر روند بهبود شرایط از آن قطعنامه ها سخن می گویند. قطعنامه هایی که چند دهه پیش و حتی به تناسب شرایط عینی میدانی صادر شدند اما هرگز موفق به حل مسئله نبودند، اکنون نیز بی هیچ دگرگونی اساسی در محتوای شان چنان که خواهیم دید ابتر هستند. این گونه تمهیدات به صلح موقت برای جنگ بزرگ تر منتهی شده اند و خواهند شد. سیاستمداران روشن بین مانند رهبران چین، روسیه و ایران نیز از این نکته روشن به خوبی آگاهند، اما همیشه و همه جا هر سیاست عملی دارای ساختار و سازوکار ویژه خود است، که اگر در نظر گرفته نشود خطا خواهد بود.
پیش از ورود به بحث به چند نکته، بدون ترتیب اولویت و اهمیت، توجه کنیم:
یک- فرض کنیم که برخلاف گذشته قطعنامه ۱۹۶۷ شورای امنیت سازمان ملل متحد مجدداً با توافق همگان روبرو گردد و مرزهای تعیین شده بر اساس آن بین دو کشور اسرائیل و فلسطین به دقت ترسیم و با دیوار بتنی بلند جدا گردد. آیا این به معنای وجود تضمینی برای حفظ صلح بین دو کشور تواند بود؟
دو-آیا در صورت وقوع جنگی که قطعاً از سوی صهیونیست ها به بهانه های گوناگون تحمیل خواهد شد، دیگر کشورهای فعلاً بیش و کم حامی فلسطینیان نخواهند گفت: "اکنون که شما کشوری دارید، خود به تنهایی مسئول دفاع از آن هستید و باری از دوش ما به زمین گذاشته شده است." ؟
سه- در تجارب مشابه تاریخی، مانند جدا سازی پاکستان از هند، جابجایی ناگزیر جمعیت، فجایع بسیاری در بیش از یک نسل را به کسانی که ناگزیر شدند به معنای واقعی کلمه آواره گشته از مرز تعریف شده بین دو کشور عبور کنند، تحمیل کرد که با تعریف مرز جدید اسرائیل و فلسطین تکرار خواهد شد. آیا در این میان با توجه به وجه قدسی این سرزمین مسیحیان نیز خواهان کشور سومی نباید باشند؟
چهار-اگر جابجایی جمعیت پیش گفته با همه تبعات منفی اش رخ دهد، در وضعیت خاص این سرزمین با اماکن مقدسه متعدد مربوط به سرزمین ابراهیمی تکلیف این اماکن و مدیریت امور آن ها و دسترسی مومنان مسلمان، مسیحی و یهودی که کلیات آن بی هیچ محمل ضمانت اجرایی در قطعنامه ها توصیف شده است، جز شیوه هایی که تاکنون هرگز عملی نبوده، چگونه برقرار خواهد شد؟
پنج- تعیین مرزها بر اساس کدام موازین و با حصول کدام رضایت ها، که بنابر همه سوابق موجود ناممکن به نظر می آیند، صورت خواهد گرفت؟
شش-تعیین سرنوشت حجم عظیم سرمایه گذاری های بجا مانده در هر بخش از این سرزمین و نیز جبران ویرانی های حاصل از جنگ ها چگونه صورت خواهد گرفت. و بسیار مهم تر و پیچیده تر از آن، در همین حیطه،مسائل پیچیده فنی و گاه لاینحل مالکیت و مدیریت زیر ساخت های بزرگ چگونه حل و فصل خواهد گردید؟
هفت-خانواده های مرکب از دو قوم باید به کجا بروند؟
هشت-اختلاف آرای سیاسی بین نیروهای گوناگون در درون دو کشور قطعا منجر به بروز تنش ها و بحران های بزرگ برآمده از آن ها خواهد گردید که عمده ترین بهانه اش، که بخشی بزرگ از حقیقت را نیز به همراه دارد، همین شیوه تقسیم خواهد بود.
این هشت نکته و بسیاری مسائل دیگر نشان می دهد که راه حل دو کشور از آغاز عجولانه و صرفاً واکنشی و بدون در نظر گرفتن آینده دو ملت و پیروان سه دین بوده است. امروز نیز تنها در حد عفونت زدایی محدود از یک زخم باز می تواند ارزیابی گردد.
دیپلماسی شامل تاکتیک های محدود و موقت است اما زندگی توده ها هرگز تاکتیکی، محدود و موقت نیست. عالی ترین سطح موفقیت دیپلماتیک عبارت خواهد بود از توقف موقت جنگ همراه با بازگشت به گذشته بدون حل هیچ مسئله ای. حاصل این موفقیت تلخ تر شدن زندگی توده ها و پیچیده تر شدن راه حل های بعدی است. این را خود دیپلمات ها بهتر از هرکسی می دانند.
یک چیز در همه آن قطعنامه ها روشن و قطعی است و آن ابقای همراه با توان یابی دم افزون صهیونیسم در غرب آسیاست. اگر طرح دو کشور مستقل و مجزا برای بسیاری از مردم یهود به سبب تصوّر رفع خطر جنگ پذیرفتنی باشد، قطعاً صهیونیست ها بنا بر ماهیّت شان غرب آسیا و خاورمیانه و شمال آفریقا و هر جای دیگر که دستشان برسد را آرام نخواهند گذاشت. بقای آنان در جنگ و خونریزی است. امّا فعلاً پشت سپر مردم یهودِ به گروگان گرفته شده مخفی شده اند. این جوانان یهودی هستند که بیهوده به خاطر منافع صهیونیسم جان خود را از دست می دهند و خواهند داد.
تنها راه حل این مسئله ایجاد یک کشور واحد دموکراتیک نه اسرائیلی که ابراهیمی است، با حذف صهیونیسم از صحنه قدرت.
اما این راه حل چگونه می تواند در حد شعار نمانده تحقق عملی یابد؟
افزون بر انحراف صهیونیسم از همه موازین انسانی، بزرگترین مانع بر سر راه وجود نظام سرمایه داری در بالاترین و آخرین مرحله اش امپریالیسم است، نظامی که منافعش در تداوم وضع موجود است، با تشکیل دو یا حتی سه کشور در این سرزمین.
نکته بسیار مهم دیگری نیز وجود دارد که همین چند سال اخیر شاهدش بودیم. کشورهای عربی و مسلمان با تصور تثبیت اوضاع در این سرزمین و با توهم فروکش کردن ظاهری جنبش های مردمی علیه اسرائیل صهیونیستی، بنابر منافع طبقات حاکم کوشیدند به آغوش اسرائیل بیفتند و به دامنش بیاویزند. هیچ یک این تمایل شدید طبقاتی را پنهان نکردند. اما در زمانی کوتاه روندها در منطقه چنان شد که آنان غافلگیر شدند و ناچار گردیدند عافیت جویی کنند، و این عشق آتشین را تا حدی پنهان سازند.
پس کاملاً محتمل رو به قطعی است که هر راه حلی برای مسئله فلسطین هرچند بی معنا و نادرست و به زیان توده ها باشد، از دید آنان بوته ای است که باید به آن چنگ بزنند.
پس افزون بر کشورهای بزرگ امپریالیستی زیر چتر واحد شرکت های فراملّی، حامیان ظاهری کنونی فلسطینیان نیز در برابر چنین راه حل هایی به اجماع کامل خود در کنار صهیونیست ها ادامه خواهند داد. تنها کشوری که به طور جدی این درک عمیق را، که قطعا دیگران هم دارند، علناً هم بیان کرده است که تا زمانی که صهیونیسم برپا باشد، هیچ جا روی صلح و آرامش را نخواهد دید ایران است. موضع گیری صلح خواهانه و میانجیگرانه کشورهایی مانند چین و روسیه نباید این توقع بیجا را ایجاد کند که آنان بتوانند از حدود متعارف دیپلماتیک فراتر روند. حتی ایران نیز در روند مبارزه با صهیونیسم بسیار منطقی و محتاطانه عمل می کند. هرگونه اقدام ناسنجیده قطعاً به سود صهیونیست هاست. در چنین شرایطی راه حل های هرچند تاریخ گذشته اما هنوز موجود برای آینده این سرزمین و جهان، برخلاف ظاهر ترمیمی خود، کاملاً خطرآفرین خواهند بود. البته این نکته را باید در نظر داشت که اگر هنوز در سپهر دیپلماتیک و منطقاً نه فراتر از آن به این قطعنامه ها اشاره می شود به این سبب است که هرگز صهیونیست ها حتی به همین اسناد کوچک ترین وقعی ننهاده اند. این که رزمندگان فلسطینی گلوله را جایگزین کاغذ کرده اند کاملاً از سر ناچاری بوده است.
در این جا مسئله مهم توازن قوای بین المللی به میان می آید، با این پرسش که آیا زمانش نرسیده است که توده ها در سراسر جهان، وبه نمایندگی آنان دولت هایی، بتوانند دولت های امپریالیستی را به یک عقب نشینی بزرگ و جدی (اضمحلال تسلط صهیونیسم بر "سرزمین ابراهیم") وادارند؟
این به هیچ روی بحث شعارها و آرمان های زیبا و انسانی نیست، بلکه نتیجه معادلات توازن قوا است. توازن قوا چه در درون مرزهای ملی و چه در سطح جهانی معنای مشخص اقتصادی، سیاسی و نظامی دارد. این که به یکدیگر دشنام دهیم و یا دوستانه بخواهیم در امری توافق کنیم، در حیطه توازن قوا هیچ معنای حتی مضحک ندارد. توازن قوا تنها حاصل قوا است و دیگر هیچ.
هم اکنون در حال نوشتن این مقاله، امپریالیست ها در سازمان ملل قطعنامه روسیه را وتو می کنند و هم آنان در بیمارستانی در غزه طی یک حمله هوایی کاملا عامدانه و در کمال وقاحت از پیش اعلام شده بیش از پانصد نفر را با بمباران می کشند. با توحش صهیونیستی شرایط در صحنه جنگ هر لحظه بدتر می شود و باید بسیار نادان و یا عامل صهیونیست ها بود که دنبال قطعنامه های پیشین بود.
اما در این مبارزه، برای زدودن صهیونیسم از صحنه، پشتوانه اصلی توده های ساکن در سرزمین ابراهیم هستند. فلسطینیانی که سه ربع قرن تحت شکنجه و فشار و انواع ستم قرار داشته اند و یهودیانی که گرچه اکنون بیش و کم در حال درک ماهیت صهیونیسم و غیر قابل اعتماد و اتکاء بودنش حتی برای مردم یهودی می شوند، به هر حال بنا بر سابقه ذهنی حاصل از سه چهارم قرن جنگِ همه روزه به دشواری ممکن است با سرعت کافی راضی به دگرگونی در وضعیت خود باشند. اما اگر نه هیچ چیز دیگر که همین وحشت جنگ آنان را نیز روزی به خود خواهد آورد.
همان گونه که در سراسر جهان یهودیان ضد صهیونیست یا دست کم غیر صهیونیست حضور دارند و حتی بسیاری از آنان علیه دولت اسرائیل سخن می گویند، بی گمان در درون جامعه اسرائیل نیز کسانی وجود دارند که واقعیت نکبت صهیونیستی را درک کرده یا خواهند کرد. جنگ کنونی هیچ راه حلی ندارد و اگر متوقف شود این توقفی کاملاً موقتی برای سطحی بالاتر از جنگ در پی آن خواهد بود. زیر باران گلوله هم نمی توان با کسی مذاکره کرد.
تنها راه عملی، که رفتار ابلهانه و وحشیانه امپریالیست ها و عمّال صهیونیست شان راه آن را هر دم هموار تر می سازد، این است که در کنار حمایت جهانیان از حقوق مردم فلسطین، راهکارهایی برای تجمیع و تشدید کنش های یهودیان ضد صهیونیست در مقیاس جهانی برنامه ریزی شود و هرچه سریع تر به اجرا در آید. این اجماع یهودی می تواند با اثر گذاری بر ساکنان درون جامعه اسرائیل کنونی به سرنگونی حاکمیت حاضر و برکناری صهیونیست ها از قدرت بیانجامد. این یک انقلاب واقعی یهودی با یاری فلسطینینان است، که هرگونه تعویق در آن مصایب بزرگ تری را برای همه ساکنان این سرزمین خواهد داشت. ممکن است گفته شود که امپریالیست ها در حمایت از عامل صهیونیستی خود اجازه چنین کاری را نمی دهند. در پاسخ باید گفت کدام انقلاب با اجازه کسی انجام شده است؟
سرعت و سهولت این روند تابع دو واقعیت عینی خواهد بود:
یک-میزان آمادگی افکار عمومی مردم اسرائیل برای دگرگونی اوضاع ذیل تغییر توازن قوا در آن کشور.
دو-کیفیت و سرعت عمل جنبش واحد یهودی ضد صهیونیسم در سراسر جهان و اثر نهادنش بر جامعه کنونی اسرائیل.
هیچ راه حل دیگری متصور نیست و اگر باشد هم کار نخواهد کرد. چرا؟
زیرا همه راه حل ها پیش از این در انواع تجارب و از جمله مهمترین شان قطعنامه های سازمان ملل متحد آزموده شده و بی اثری خود را نشان داده اند.
این تصور هم که "شاید" راه حل تازه ای در ادامه همان روال پیشین (با بقای صهیونیسم) از زمین بجهد و یا از آسمان فرو افتد، راه به جایی نمی برد. به یک دلیل ساده: " اثر گذر زمان".
آن قطعنامه ها که حتی در زمان صدور خود کارآ نبودند، با آن چه امروز در اسرائیل و جهان در جریان است فاصله بعیدی دارند. چیزی که دیروز شاید مفید بود امروز قطعا مفید نیست و می تواند حتی زیان بار باشد. کسانی که به راه حل های کهنه و تاریخ گذشته می آویزند اگر رفیق امپریالیسم نباشند در واقع به چیزی دخیل بسته اند که دیگر وجود خارجی ندارد.
حتی اگر کسانی چنین گمان برند که به هرحال از جایی باید شروع کرد و چه چیز امضاء شده تر و محکم تر از این قطعنامه هاست؟ بی تردید با ابقای صهیونیسم در یک طرف معادله به هیچ دستاوردی بیش از آنچه تاکنون از ارزش ساقط گردیده است دست نخواهند یافت. برای درک این موضوع حتی نیازی به مشاهده وتوی طرح روسیه در شورای امنیت نبود.
موضوع کاملاً روشن است اما با این همه بد نیست اگر نگاهی به این قطعنامه ها داشته باشیم. درباره تقسیم سرزمین بین دو بخش فلسطینی و عبری در تاریخ ۲۹ نوامبر ۱۹۴۷ مجمع عمومی سازمان ملل متحد قطعنامه شماره ۱۸۱ درباره تقسیم سرزمین را با ۳۳ رای (۵۸ درصد) موافق و ۱۳ رای مخالف (شامل افغانستان، کوبا، مصر، یونان، هند، ایران، عراق، لبنان، پاکستان،عربستان سعودی، سوریه، ترکیه و یمن) و ۱۰ رای ممتنع و یک غایب به تصویب رساند. این رای با موافقت اسرائیل ولی با مخالفت فلسطینیان به اجرا در نیامد.
توطئه گران جهانی و در راس آنان صهیونیست ها بیکار ننشستند و از جمله بلافاصله در دسامبر ۱۹۴۷ "شورش های ضد یهودی حلب" قطعاً با تحریک عوامل آنان رخ داد که بر اثر آن بیش از نیمی از یهودیان حلب به اسرائیل مهاجرت کردند. مضمون کلی این قطعنامه تخصیص ۵۵ درصد از اراضی سرزمین فلسطین به اسرائیل و اداره بین المللی شهر بیت المقدس (اورشلیم) بود.
سند مهم دیگر قطعنامه شماره ۲۴۲ شورای امنیت سازمان ملل متحد بود. این قطعنامه در پی جنگ شش روزه در دهم ژوئن سال ۱۹۶۷ خواستار برقراری آتش بس شده بود. اما با حمایت آمریکا، انگلیس و فرانسه از اسرائیل حاوی درخواست عقب نشینی اسرائیل از متصرفات خود نبود. همین نکته ساده صرف نظر از همه دیگر ترتیبات این قطعنامه درباره میزان و شیوه تقسیم اراضی این سرزمین، نشان می دهد که قطعنامه مذکور نیز نمی توانست حل کننده مسئله باشد.
همه کسانی که امروز از اعمال این قطعنامه سخن می گویند یا به کلی بی خبر از تاریخ گذشته و اوضاع کنونی هستند، و به راه حلی اتکاء می کنند که حتی در زمان خود شدنی نبود، و یا در جهت آن منافعی برای صهیونیسم قرار دارند که در جنگ شش روزه حاصل شد. اقدامات بعدی از جمله تصرف اراضی و شهرک سازی ها دنباله جنگ شش روزه هستند.
نکته شایان ذکر این که تفاوت مهم این دو قطعنامه در این بود که دومی در شورای امنیت به تصویب رسید و به سبب ترکیب این شورا تنها در جهت منافع صهیونیست ها و حامیان امپریالیست آنان صادر گردید. این که در بند دوم همین قطعنامه به شیوه ای "آبکی" و کاملاً فاقد هرگونه ضمانت اجرایی"آرزو" شده است که اسرائیل اراضی اشغالی طی جنگ شش روزه را تخلیه کند که هرگز محقق نشد، و طرح اخیر ایالات متحده آمریکا موسوم به "معامله قرن" نیز که امتیازات بسیار بیشتری را برای اسرائیل منظور کرده است تا با تشکیل دولت مستقل فلسطین موافقت شود، نیز در ادامه همین روند بوده است.
هم اکنون نیروهایی خود را مترقی بر می شمارند و از این قطعنامه ها حمایت می کنند که این بسیار شرم آور و شگفت انگیز است. مگر این که اعتراف کنند که هرگز متن این اسناد را نخوانده اند. چنین رفتاری معیار و محک روشنی برای توده هاست تا ماهیت چنین اندیشه هایی را به آسانی بشناسند. اما در این معرکه حریف اصلی فلسطینیان هستند که بی تردید تن به چنین ننگی نخواهند داد.
علی مجتهد جابری
۱۴۰۲/۷/۲۴