ویرگول
ورودثبت نام
علی مجتهد جابری
علی مجتهد جابریمعمار با تجربه طراحی شهری دیگر فعالیت ها: مقاله های فرهنگی/ تاریخی/ سیاسی شعر داستان نویسی (تا کنون هشت جلد منتشر شده) ایمیل [email protected]
علی مجتهد جابری
علی مجتهد جابری
خواندن ۲۰ دقیقه·۱ سال پیش

"آیا مسئله فلسطین راه حل سیاسی یا نظامی دارد؟"

تشکیل کشوری در هفتاد وپنج سال پیش منجر به بحرانی گردیده است که نه تنها پیوسته ادامه یافته، بلکه دهه هاست به حیطه غیرقابل حل گذر کرده است. چرا غیرقابل حل؟

این که پیشینیان کسانی(فلسطینی، کنعانی، یهودی، عرب و ...) زمانی در مکانی می زیسته اند، پس امروز آن سرزمین متعلق به اینان است، همان قدر مضحک است که مثلا کشور مغولستان مدعی مالکیت ایران، هند و چین کنونی باشد. این توهّم را باید کلّاً از بحث خارج کرد.

نکته دومی در این جا هست که ظاهراً شبیه اولی است، اما به دلیل کهنه نبودنش نمی تواند نادیده گرفته شود. پیش از ورود به این نکته نگاهی به تاریخ ایران چند قومی بیاندازیم. در زمانی که مثلاً حکومت دیلمیان قدرت گرفت هرگز بازماندگان اعراب و ترکان نخواستند که ایران را ترک کنند و به مسقط الراس خود بازگردند. کسی هم از آنان چنین درخواستی نداشت. این دو دلیل روشن و ساده داشت. یکی این که همگان وضعیت موجود را پذیرفته بودند. دوم این که این وضعیت شامل امتزاج و آمیزش اقوامی گوناگون در این سر زمین طی سده ها بود.

باید در نظر داشت که تنوع قومی تنها ناشی از هجوم قومی بیگانه و استقرارش در این سرزمین نبود. پیش از حمله اعراب در بخش های جنوبی ایران اعرابی می زیستند. در عین حال اعرابی نیز به صورت برده اسیر شده و در نقاط گوناگون ایران فروخته شده بودند. همین پدیده در مقیاس بسیار وسیع تر در مورد انواع قبایل ترک در سراسر ایران حتی پیش از حمله غزنویان و سلجوقیان و دیگران وجود داشت. ویژگی یک امپراتوری در دوران برده داری افزون بر بردگانی که از اقوام گوناگون اسیر و در سراسر امپراتوری پراکنده می شدند، استفاده از توانایی های مردمان تحت سلطه در امور جاری کشور فاتح بود. مثلا همه معماری و نقش های موجود در مجموعه هایی مانند تخت جمشید بی هیچ کم و کاست یا افزودی آثار بابلی و سومری و ایلامی و دیگر اقوام مغلوب هستند. این روند در دوران ساسانیان و پس از اسلام نیز تداوم یافت. امروزه در امپراتوری ایالات متحده آمریکا همین روند به خوبی و با گوناگونی بسیار بیشتر کاملاً مشهود است.

این یک الگوی عمومی در سراسر جهان بوده و بیش و کم در همه جا بارها تکرار شده است. در فلسطین اشغالی نیز همین روند به شکلی ویژه آن سرزمین نیز حتی پیش از تشکیل دولت اسرائیل حاکم بوده است. در دوران امپراتوری عثمانی و سپس استعمار بریتانیا اقوام گوناگون در این سرزمین می زیستند.

در برخی از منابع به جامعه ملل که بعدا به سازمان ملل متحد تبدیل یافت، و به ویژه دولت اتحاد شوروی این انتقاد وارد میشود که چرا به دولت اسرائیل رسمیت بخشیدند. این موضوعی خارج از عنوان گفتار حاضر است و به اندازه کافی در این باره ادبیّات وجود دارد. اما نکته اساسی و مرتبط با بحث حاضر این است که در جریان رها سازی فلسطین از استعمار کهن بریتانیا، ساکنان این مستعمره اعمّ از یهودیان، اعراب، فلسطینیان و دیگران کوشیدند، همچون هر جای مشابه دیگر، کشوری نوین را در کنار هم و با یاری هم بسازند. حتی در میان یهودیان ساکن و نیز مهاجر اولیه نیروهای مترقی با گرایش های سوسیالیستی وجود داشتند. پس حمایت از چنین مستعمره پیشین به ویژه از سوی اتحاد شوروی منطقی ترین و اخلاقی ترین کار ممکن و متصوّر بود.

مرور تاریخ تشکیل این کشور، که می توانست یک کشور چند قومی دموکراتیک شود، مستندات کافی برای چنین آینده ای را نشان می دهد.

اما در این جا یک الگوی مشخص تاریخی تکراری در سپهر سیاسی نواستعمار رخ داد. هنگامی که یک کشور استعمارگر مستعمره خود را "بنا بر مصالحی" به اصطلاح "آزاد" می کند، کاملا منطقی است که عوامل سرسپرده و یا به اشکال گوناگون نزدیک به خود را در آن جا حفظ کند و قدرت بخشد تا استعمار کهن در قالب نواستعمار و به شکلی متناسب با شرایط روزگار تداوم یابد. چیانکایچک در چین، گاندی در هند، جناح در بخشی منتزع شده از هند و بعداً با نام پاکستان، ماندلا در آفریقای جنوبی و بسیاری دیگر چنین وظیفه ای را در برابر تداوم انقلاب بر عهده گرفتند که این تدبیر تنها در چین در جهاتی که مطلوب سیاست های وقت بریتانیای کبیر باشد، با شکست روبرو شد و در آن سه جامعه دیگر به دلیل شرایط عینی موجود که نهایتاً به گونه ای از توازن قوا منتهی می شود، تا اندازه ای موفق بودند. در هند یک عارضه جنبی نیز رخ داد که به مثابه محصولی از شرایط عینی موجود، عبارت بود از جداسازی بخشی از هند با جمعیت مسلمان، که آوارگی بسیاری از هندوها و مسلمانان را در پی داشت. این روند در آفریقای جنوبی پس از آپارتايد در آفریقای جنوبی نیز بل شکلی دیگر رخ داد.

الگوی ظاهری در فلسطین اشغالی نیز همین گونه به نظر می رسد. اما پرسش مهم این است که چنین جانشینانی برای استعمارگران در فلسطین از کدام منشاء سیاسی می توانستند سر بر آورند؟

بدیهی است که در بین فئودال های بومی و بازرگانان اعمّ از فلسطینی، یهودی و مسیحی. پس "کدخدای" بریتانیا در همه اقوام و جناح های سیاسی بیش و کم دارای "رعایا"ی معتمد بود که هر یک نقش خود را به نحو محول شده ایفاء می کردند. اما برجسته ترین و توانمند ترین آنان که می بایست سکّان را به دست گیرد تا اطمینان از بقای کامل منافع بریتانیا حفظ شود، صهیونیست ها بودند.

ما ایرانیان عین همین الگو را در جریان چاره جویی امپریالیست ها در برابر انقلاب بهمن شاهد بودیم، که صحنه گردان آن نهضت آزادی و دنباله هایش تا هم اکنون و دست در دست آنان ارتجاع سنتی مخالف با امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی بودند و هستند، منتهی اینان در ایران نتوانستند با وجود بیش از چهاردهه کوشش مداوم حلقه آخر را بگسلند و امپریالیست ها را پیروز نهایی گردانند. اما تفاوت جنس رعیت اصلی استعمار در فلسطین و توانمندی نسبی امپریالیسم در آن زمان سرنوشت ویژه ای را برای فلسطین رقم زد.

صهیونیسم، جنبشی با محوریت قوم یهود به عنوان قوم برتر و نژاد برتر که به جبران قرن ها آوارگی منحصراً دارای "هر حقی" بود، در اواخر قرن نوزدهم شکل گرفت. صهیونیسم دارای دو محور "جذّاب" اصلی بود. یکی نظریه تئودور هرتسل نویسنده کتاب "دولت یهود" که شالوده فکری اش بازگشت یهودیان از سراسر جهان به سرزمین فلسطین بود. و دیگری، در تضاد ظاهری با آن، یعنی باقی ماندن یهودیان ثروتمند و عموماً بانکدار و بازرگان در مراکز بزرگ سرمایه داری جهان و از این راه کسب ثروت بیشتر همراه با نفوذ سیاسی ژرف تر و گسترده تر از گذشته.

ترکیب این دو عنصر به ظاهر متضاد معجونی را فراهم آورد که امروزه با آن روبرو هستیم. این که هرتسل چه می گفت و واقعا چه می اندیشید آن اندازه اهمیت ندارد که ترکیب این تقسیم کار متضاد در صحنه عمل به بار آورد. به این شکل که صهیونیست های ثروتمند در مراکز قدرت مالی جهان باقی ماندند و جای پای خود را مستحکم تر کردند، اما مردم عادی یهودی به عنوان گوشت دم توپ به آوردگاه منافع امپریالیسم رهسپار شدند. به این ترتیب بزرگ ترین قربانی و مظلوم واقعیِ تشکیل این کشور یهودیان عادی بودند.

روند اکسودوس (مهاجرت قومی) با خرید حدود پنج درصد زمین های برخی از فلسطینیان و تصرف حدود هفتاد و پنج درصد آن با ابزار نظامی رخ داد. بی گمان در خرید آن پنج درصد، افزون بر منافع زمینداران بزرگ فلسطینی که قطعا جز پول چیزی دیگر برای شان اهمیت نداشت، بریتانیا و عواملش هم موثر بوده اند. از جمله در جایی (لزوما نه مستند اما کاملاً باور پذیر) خواندم که عامل ایرانی انگلستان سید ضیاء الدین طباطبایی به سبب مسلمان بودن و مورد وثوق بودن در این معامله اراضی نقش خریدار ظاهری را ایفاء کرده بود. این روند طی اعلامیه بالفور به تاسیس کشور اسرائیل منجر گردید.

برای تشکیل این کشور نظریه های گوناگون می توانست به کار آید و موجب جلب و جذب توده ها گردد. اما از نگاه امپریالیسم در این راه صهیونیسم از هر ابزار دیگری بسیار مناسب تر بود. آنان در صحنه عمل از امتیاز ویژه ای برخوردار بودند که محور اصلی گفتار حاضر است.

با مراجعه به سوابق اندیشه های فاشیستی در قرن بیستم می توان به بخشی عمده از آن در انگلستان (موزلی، کسانی از درباریان و دیگران) رسید، که حتّی در بسیاری از جنبه هایش مشوّق و همراه و همکار نازی های آلمان بود. محورهای اصلی نظریه صهیونیسم نیز، صرف نظر از پاره ای تفاوت های جزئی و بیشتر شکلی، با نازیسم و منافع استعماری و نواستعماری بریتانیا کاملاً تناسب داشت.

در نتیجه اگر این سه هسته بریتانیا، آلمان نازی و صهیونیست ها در یک چارچوب عمل کرده باشند، هرگز جای تعجب ندارد. کسانی که در زندان های آلمانی اعدام شده یا مردند و سپس اجسادشان سوزانده شد بیشتر شامل کولی ها، کمونیست ها و قطعاً آن یهودیانی بودند که به هر شکل صهیونیست ها را نمی پذیرفتند، یا به دردشان نمی خوردند. امروز نیز چه در سرزمین اشغالی و چه در سراسر جهان یهودیانی که به ماهیّت صهیونیسم پی برده اند و با آن در تعارض اند به هیچ روی کم شمار نیست.

اما همکاری و همبستگی صهیونیست ها با انواع نازی ها (اعم از آلمانی یا بریتانیایی) که به سبب شباهت اهداف شان صورت گرفت و تا امروز ادامه دارد، تنها یک گمان تصادفی ساده نیست. با همه کتمان شدن حقایق، مستندات روشنی برای این پیوند سه جانبه وجود دارد. این پیوند حول منافع سرمایه داری در مرحله امپریالیسم شکل گرفته است.

دراین جا به کتابی از محمود عباس (ابو مازن) رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین ساکن در اردن نگاهی می اندازیم تا افزون بر روشن ساختن این پیوند به عنوان موضوع اصلی کتاب، با آن چه پس از البته دوبار نشر کتاب رخ داد، نکته بسیارمهم دیگری درباره مبارزه سیاسی "عملی" با صهیونیسم در مقاطع زمانی گوناگون به دست آید.

کتاب "وجهی دیگر: مناسبات پنهانی بین نازیسم و صهیونیسم" با نام عربی " وجه الآخر: العلاقات السّریه بین النازیه و الصهیونیه" در سال ۱۹۸۴ به زبان عربی منتشر شد که در سال ۲۰۱۱ نیز تجدید نشر یافت. مبنای این کتاب پایان نامه دکترای وی ( پی. اچ . دی. یا بنابر اصطلاح رایج در شوروی نامزد علوم) بود که در سال ۱۹۸۲ در دانشگاه پاتریس لومومبا (دوستی ملل کنونی) در مسکو در موسسه مطالعات خاور آکادمی علوم اتحاد شوروی تحت عنوان "ارتباط بین نازی ها و رهبران جنبش صهیونیستی" از آن دفاع کرد. محور اصلی این کتاب این بود که جنبش صهیونیستی و رهبرانش "شرکای بنیادین" نازی ها و به همان اندازه مسئول در هولوکاست بوده اند.

او در این کتاب هولوکاست را انکار نمی کند، اما این نظر را به میان می نهد که سرزنش کردن نازی ها برای آن رویداد تنها "نیمی از حقیقت" است. بنا بر نوشته او صهیونیست ها در کشتار عده زیادی از یهودیان همکاری کردند تا بازماندگان را وادار به پذیرش صهیونیسم و مهاجرت به اراضی فلسطین کنند.

در این کتاب از توافق "هاوارا" یاد می شود که طی آن رایش سوم با آژانس یهود برای تسهیل مهاجرت اجباری یهودیان از آلمان به فلسطین موافقت کرد.

محمود عباس در کتابش دستگیری و اعدام آدولف آیشمن را که از مقامات عالی رتبه نازی و از طراحان اصلی هولوکاست بود، یک عملیات پنهان سازی حقایق بر می شمارد. او نشان می دهد که آیشمن در شُرُف آشکارسازی دخالت صهیونیست ها در ایجاد هولوکاست برای مجله آمریکایی لایف بود و بنا براین ساکت گردید. ابو مازن دراین کتاب کشتار شش میلیون یهودی را یک "دروغ خیال بافانه" می نامد بی آن که اصل هولوکاست را منکر شده باشد.

افزون بر این کتاب منابع متعدد دیگری درباره صهیونیسم وجود داشته است که جزئیات این همکاری و رابطه آن با نازی ها را نشان داده و اثبات می کند.

نکته عبرت آموز این که نه تنها شخص محمود عباس که با چنین سابقه پژوهشی قطعاً اشراف کاملی بر مفهوم واقعی صهیونیسم دارد، بلکه همه آنانی که گذشته از مطامع شخصی در کسب قدرت به هر شکل و میزان با تصوّر ساده دلانه در تعامل سیاسی با صهیونیسم به لجنزار سازشکاری سقوط می کنند، با این واقعیت روبرو شده و می شوند که این پدیده شگفت آور به هیچ بنیان و ارزش و قراری پایبند نیست. این واقعیت آنان را در چنان موقعیتی دشوار قرار می دهد که مانند محمود عباس که زمانی در آزادی اندیشه حاصل از نوشتن چنین پایان نامه ای حقایقی را دریافته و آشکارا بیان کرده بود، به "غلط کردم نامه نویسی" می افتند. محمود عباس مبارز و پژوهشگر در ماه مه ۲۰۰۳ درمصاحبه ای با هاآرتص می گوید: "من با جزئیات درباره هولوکاست نوشتم و گفتم نمی خواهم درباره شمار قربانیان بحث کنم. من از بحث های بین تاریخدانان یاد کردم که در آن ها تعداد متفاوتی از کشته شدگان ذکر شده بود. یکی نوشته است که دوازده میلیون کشته شدند و دیگری این رقم را هشتصد هزار نفر ذکر کرده است. من هیچ علاقه ای به بحث درباره ارقام ندارم. هولوکاست یک جنایت وحشتناک و نابخشودنی علیه مردم یهود بود. جنایتی علیه انسانیت که هیچ کس نمی تواند آن را بپذیرد."

اما ده سال بعد هم او در مصاحبه ای با نیویورک تایمز درسال ۲۰۱۳ گفت: " زمانی که کتاب وجه دیگر را نوشتم ... ما در حال جنگ با اسرائیل بودیم. امروز چنین اظهاراتی را در میان نمی نهم." (!) اما ده سال پس از این وی در مصاحبه ای با خبرگزاری “مَعان” در دفاع مجدد از تز دکترایش انکار همکاری صهیونیست ها با نازی ها را نمی پذیرد.

این نوسانِ ناشی از ملاحظات و مانورهای سیاسی ادامه می یابد. محمود عباس در سال ۲۰۱۸ در سخنانی در شورای عالی فلسطینیان اظهار می کند که زندگی یهودیان هر ده تا پانزده سال از قرن یازدهم تا هولوکاست از قتل عام ها رنج برده است. او به نقل از منابع گوناگون می گوید: "آنان می گویند که نفرت علیه یهودیان نه به خاطر دین شان، بلکه به سبب کارکرد اجتماعی شان (رباخواری و بانک ها) بوده است.

اما هنگامی که این سخنان با خشم و بر آشفتگی صهیونیست ها روبرو شد، او در بیانیه ای عذرخواهی کرد و گفت: "اگر کسانی به ویژه یهودیان به سبب سخنان من ناراحت شده اند، از آنان پوزش می خواهم. مایلم به همه اطمینان دهم که قصد چنین کاری را نداشتم و احترام خود به ایمان یهودی را، به همان اندازه دیگر ادیان موحّد، تکرار و تصریح می کنم." مشکل این جاست که این هردو سخن ابومازن منطقی است اما هر یک، بدون توضیح لازم ِمتکی بر واقعیت، ارزش خود را حتی در سطح رفتار دیپلماتیک از دست می دهد.

این سخنان آشکارا نشان می دهد که او صرفا به دلایل سیاسی و دیپلماتیک درباره خلط مبحث بزرگ صهیونیست ها بین صهیونیسم و قوم یهود و دین این قوم در موضع ضعف و تزلزل ظاهر می شود.

او می توانست صراحتاً تاکید کند که صهیونیسم نه تنها هیچ ارتباطی با دین موسی و منافع واقعی قوم یهود ندارد، که یک نحله پلید ماهیتاً فاشیستی است. اما چنین انتظاری از کسانی که دچار این توهم هستند که فلسطین راه حل سیاسی دارد نابجاست. تجربه عملی حتی خود حکومت خودگردان فلسطین به رهبری محمود عباس نشان داده است که راه حل سیاسی تنها با یک حریف سیاسی میسّر است. صهیونیسم به ویژه با دو خصوصیت تمامیّت خواهی و خودمحور بینی باور ناپذیر، از بدو ظهورش هرگز حریفی سیاسی نبوده است. در این هفتاد و پنج سال همواره چه در میان فلسطینیان و چه در میان دوستان شان و دیگران و در جهات گوناگون درباره راه حل سیاسی سخن گفته شده است، اما حاصل چیزی بیش از عقب نشینی بیشتر در برابر بهیمیّت صهیونیستی نبوده است.

در اخبار می بینیم که بسیاری از رهبران سیاسی جهان به ویژه در کشورهای مترقی و صلح دوست، که در دوستی آنان با مردم فلسطین کم ترین تردیدی وجود ندارد، بارها در انواع منازعات، از جمله و به ویژه این منازعه حادّ و طولانی، به دلیل آداب معمول دیپلماتیک از خویشتنداری هر دو طرف به یک سان سخن می گویند. این نه یک خودنمایی دروغین و نه روشی بیرون از عرف دیپلماسی است. منتهی حریف در این صحنهِ به خصوص به هیچ صراطی مستقیم نمی شود.

این بغرنج منجمد شده را هیچ کس به اندازه خود یهودیان اسرائیل لمس و درک نمی کند. هیچ انسانی نمی تواند در هراس آَشکار و پنهان دایمی از جنگ و نابودی از سلامت روان برخوردار باشد. اما چرا آنان نمی توانند خود را از قید منحوس صهیونیسم آزاد سازند؟

برای این ناتوانی می توان دلایل پرشماری را بیان کرد، اما در این میان چند واقعیت مهم وجود دارد از جمله و به ویژه:

یک-یهودیان با وحدت قومی و دینی هم زمان تعریف می شوند.

دو-تبلیغاتی جلا یافته از سده ها بی وطنی و آوارگی، با وجود موفقیت همیشگی بسیاری از آنان در حیطه های بازرگانی و فرهنگی و علمی، آنان را قومی مظلوم و منکوب شده معرفی می کند، که امروز نه تنها آب و نان که جان شان نیز در خطر دایمی است.

سه- در دین یهودی ارتودوکس و نیز دیگر انواع فرق آن گرایش های واپسگرایانه فراوانی با منشاء توراتی وجود دارد، که یک یهودی امروزی نمی تواند به آسانی خود را از آن رها سازد و کماکان یهودی مومن باقی بماند.

چهار- بسیاری از این گرایش ها چنان با مبانی صهیونیسم گره خورده اند که تشخیص و تمیز آن ها عملاً ناممکن است.

پنج-بر اساس همین ذهنیّت گسترده و وابستگی دم افزون آن، رژیم صهیونیستی مردم یهود در اسرائیل را به گروگان گرفته است.

پس اگر بسیاری از مردم اسرائیل تسلیم اندیشه صهیونیسم می شوند نمی توان سطحی نگرانه آنان را نادان و یا فاشیست خطاب کرد.

این الگویی تاریخی است که تنها در اسرائیل رخ نداده است. عین این الگو مثلا برای مردم آلمان تحت حاکمیت نازی ها رخ داد. با این تفاوت شکلی و نه ماهوی که آنان به جای وحدت ملی حول یک دین، ناسیونالیسم ژرمن را داشتند. این تفاوت شکل ناشی از موقعیت جغرافیایی و تاریخی آلمان بود، که بر اثر تناقضات تاریخی و فرهنگی شان با همسایگان اروپایی بر اندیشه آلمانی طی دهه ها نوعی تفکر اورتودوکس حاوی محور اصلی برتری نژاد ژرمن را حاکم ساخت. این انگیزه ای شد تا بنا بر آن در تاریخ استعمار و نواستعمار ذیل شعار "فضای حیاتی" برای توسعه سرمایه داری آلمان، مردم آلمان نیز به اسارت این اندیشه انحرافی در آیند.

شباهت این الگو که در بسیاری جاها پیش از آن و پس از آن با تفاوت هایی صرفا شکلی تکرار شده است و خواهد شد، نشان می دهد که با یک الگوی تاریخی واحد در اشکال گوناگون روبرو بوده ایم و خواهیم بود.

این بن بست هر گونه راه حل سیاسی را مسدود و بی اثر می سازد. همان گونه که جنگ دوم جهانی بخش بزرگی از مردم اروپا و به ویژه توده های آلمان را با وجود ادامه زندگی ظاهری شان، در بطن فرهنگی به معنای واقعی کلمه نابود ساخت، در اسرائیل نیز چیزی جز نابودی در راه نیست. نفرت متقابل که پس از دو جنگ جهانی اول و دوم موجب انحطاط روابط انسانی در اروپا گردید، هم اکنون در فلسطین وجود پیوسته دارد و دم به دم اوج می گیرد و نسل در پی نسل باقی خواهد ماند. زوده شدن این کینه های تاریخی هرگز آسان نیست. یک مثال روشن تاریخی نشان می دهد که حتی پس از انقلاب اکتبر و با حدود هشت دهه پیوند سوسیالیستی موثر از نظر فرهنگی، ارمنستان و آذربایجان در شرایط کنونی به سر می برند و اوکرائین با روسیه می جنگد.

دلخوش داشتن به این که مسئله فلسطین با تدابیر سیاسی حل شود هرچند انسانی و زیبا اما کاملا ناممکن است. برش های زمانی از صلح موقت تنها به ژرف تر شدن زخم ها منجر می گردد و دم به دم حل مسئله دشوار تر خواهد شد.

تا اینجا روشن شد که اگر در گوشه های دیگری از دنیا راه حل سیاسی برای بحران های مشابه وجود داشته باشد و یا در حدی موثر افتد، در فلسطین مطلقاً چنین چیزی نمی تواند رخ دهد. زیرا یک طرف قضییه صهیونیسم است با مشخصات ویژه خود. این توهم نیز که موضوع مربوط به یک حزب یا جناح سیاسی است، پس با تحول در دولت اشغالگر موضوع ختم به خیر خواهد شد، بسیار نابخردانه است. تجربه حتی ذره ای از چنین روندی را طی سه چهارم قرن گذشته نشان نداده است. دلایلش هم پیش از این با تفصیل لازم بیان شد.

در نتیجه امروز به سبب اندیشه صهیونیسم که به معنای انسداد مطلق است، نمی توان همچون یک "احمق مفید" مثلا به قطعنامه های سازمان ملل که به هیچ یک از آن ها از سوی اسرائیل عمل نشده و نخواهد شد دل خوش کرد.

اما اکنون ببینیم راه حل نظامی به چه خواهد انجامید؟

در آغاز صریح بگویم که به ویژه با توجه به برخی توضیحات پیشین در شرایط کنونی هیچ راه حل دیگر جز راه حل نظامی برای فلسطینیان باقی نمانده است. اما راه حل نظامی معنایی دارد که باید به آن پرداخت. راه حل نظامی همیشه و در همه جا درواقع نه یک استراتژی که تنها تاکتیک و آن هم موقت و با اهداف محدود و معین است. در واقع جنگ ادامه سیاست است. پس هر اقدام نظامی برای دست یافتن به موقعیتی برتر در یک تعامل سیاسی است. این موضوع نه تنها در جنگ های استعماری و امپریالیستی که در جنگ های انقلابی نیز صادق است. نقطه خاتمه جنگ از دید نیروی پیروز، نقطه ای است که اهداف معینی در میدان برآورده شده باشند که بتوان از آن ها بهره سیاسی کسب کرد.

تبعات راه حل نظامی در فلسطین هیچ تفاوتی با جاهای دیگر و زمان های دیگر ندارد. زیرا مفهوم آن نیز همان است. اگر هدف عینی پذیرفتنی و نه ماندن استخوان لای زخم را این بدانیم که به جای صهیونیست ها یهودیانی دیگر در یک چارچوب دموکراتیک به تناسب جمعیت خود در قدرت قرار گیرند، و در نتیجه جامعه به شرایطی از همزیستی واقعی اقوام و ادیان گوناگون در این سرزمین برسد، راه حل نظامی به نتیجه سیاسی قابل قبولی برای ساکنان این سرزمین رسیده است.

راه حل های پیشین از جمله مهم ترین و در ظاهر موجه ترین شان که طرح ایجاد دو کشور فلسطینی و یهودی باشد، گرچه ممکن است در ظاهر به نظر منطقی آمده و موقتاً موقعیت جغرافیایی این درگیری عظیم را تعریف کرده از حیطه ابهام تا حدی خارج سازد، اما هرگز نمی تواند راه حلی حتی میان مدت تلقی گردد. سرنوشت کنونی بخش خودگردان فلسطین و نوار غزه روشن ترین دلیل برای این نظر است.

همان گونه که در بخش بررسی راه حل سیاسی توضیح داده شد، نفوذ اندیشه های اورتودوکس در کنار صهیونیسمِ بی منطق از یک سو و زخم های وارده و همیشه باز بر روح مردمان این سرزمین از اقوام و ادیان گوناگون، نتایج اجتماعی- سیاسی هر توافق حاصل از اقدام نظامی را تحت تاثیر خود قرار خواهد داد.

گذشته از این ها، راه حل نظامی بنا بر طبیعتش تنها اهدافی را حاصل می آورد که تنها برای بخشی از جامعه که در جنگ پیروز شده باشد مطلوب است. به همین سبب راه حل نظامی هیچ گاه حل کننده مسائل تاریخی-اجتماعی نیست. این واقعیت به ویژه در جنگی که درون یک واحد ملی صورت می گیرد حائز اهمیت ویژه است. مغولان پس از فتح بسیاری از کشورها به موطن خود بازگشتند و امروز بین دو ملت هیچ منازعه و نفرتی محمل منطقی ندارد. اما اقوام عرب، یهودی و فلسطینی ساکن در این سرزمین کشور دیگری ندارند که به آن بازگردند. ناگفته نماند که مخالفان یهود می گویند آنان از اروپا و جاهای دیگر در طی کمتر از سه چهارم قرن به این منطقه آمده اند و باید به وطن قبلی شان بازگردند. این سخن گرچه به نظر تا حدی و از جهاتی ممکن است منطقی به چشم آید، اما نه تنها واقع بینانه که ابداً عملی نیست. این نگاه متناظر است با نگاه صهیونیست هایی که می گویند اعراب و فلسطینیان باید به کشورهای عربی همجوار بروند. راه حل نظامی در بخش اصلی خود موجب چنین آوارگی تحمیلی می شود که خود منشاء فجایعی بزرگتر در آینده خواهد بود.

این مرور نشان می دهد که نه راه حل سیاسی و نه راه حل نظامی هیچ یک پاسخ مسئله فلسطین نیستند. البته در حیطه یک بحث نظری می توان به راه‌حل‌های گوناگون اندیشید، اما تا رسیدن به این راه حل مردم این سرزمین اعم از فلسطینی ،عرب ، و یهودی نمی توانند در رنج ژرف و بی پایان دست و پا بزنند و قربانی منافع صهیونیست ها گردند.

نتیجه گیری:

مسئله هم اکنون حل نشدنی است تنها باید اقدامات نظامی و سیاسی مداوم، هماهنگ و برنامه ریزی شده با هدف امحای صهیونیسم و التیام زخم های متقابل مردم این سرزمین صورت گیرد، که به هر حال امری بلند مدت و دارای تبعات خسران بار فروان هم هست.

علی مجتهد جابری

۱۴۰۲/۷/۲۲

فلسطین
۲
۰
علی مجتهد جابری
علی مجتهد جابری
معمار با تجربه طراحی شهری دیگر فعالیت ها: مقاله های فرهنگی/ تاریخی/ سیاسی شعر داستان نویسی (تا کنون هشت جلد منتشر شده) ایمیل [email protected]
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید