
قلعه ایتر یا «شلوس ایتر» در ایالت تیرول اتریش و در نزدیکی روستای ایتر، بر فراز ارتفاعی مشرف به دره این و مسیرهای ارتباطی منطقه وورگل و کوفشتاین قرار داشت. این قلعه در سالهای پایانی جنگ جهانی دوم دیگر یک دژ نظامی فعال به معنای سنتی نبود، بلکه پس از تصرف اتریش بهوسیله آلمان و در شرایط گسترش شبکه زندانهای اساس، به محل نگهداری گروهی از زندانیان ویژه و افراد بلندپایه فرانسوی تبدیل شد. دولت آلمان در اواخر سال ۱۹۴۰ قلعه را از مالک آن، فرانتس گرونر، اجاره کرد و در ۷ فوریه ۱۹۴۳، اوسوالد پول، از فرماندهان ارشد اساس، به دستور هاینریش هیملر آن را در اختیار ساختار اساس قرار داد. تبدیل قلعه به یک زندان ویژه تا ۲۵ آوریل ۱۹۴۳ تکمیل شد و این مرکز بهعنوان یکی از مراکز وابسته به اردوگاه داخائو اداره شد. هدف از ایجاد این محل، نگهداری زندانیان بلندپایهای بود که رژیم آلمان آنان را از نظر سیاسی یا تبلیغاتی مهم میدانست. در کنار زندانیان فرانسوی، تعدادی زندانی از اروپای شرقی نیز در قلعه نگهداری میشدند که برای کارهای خدماتی و نگهداری از محل به کار گرفته میشدند.
در میان زندانیان فرانسوی، ادوار دالادیه و پل رینو، نخستوزیران پیشین فرانسه، حضور داشتند. موریس گاملن و ماکسیم وِیگان، دو فرمانده ارشد سابق ارتش فرانسه، نیز در شمار زندانیان بودند. ژان بوروتر، قهرمان سرشناس تنیس و مقام پیشین دولت ویشی، ماری-اگنس کایو، خواهر بزرگتر شارل دوگل، فرانسوا دو لا روک، لئون ژوهو، میشل کلمانسو و چند شخصیت دیگر نیز در مقاطع مختلف در قلعه نگهداری شدند. شمار و ترکیب دقیق زندانیان در طول دوره فعالیت زندان ثابت نبود. یکی از منابع پژوهشی مبتنی بر اسناد آرشیوی زونیمیر چوچکوویچ، شمار زندانیان برجسته را در مه ۱۹۴۵ چهارده نفر میداند و گزارش معاصر «هلکت نیوز» نیز از چهارده شخصیت فرانسوی نام میبرد، هرچند فهرست افراد در روایتهای مختلف اندکی تفاوت دارد.
اهمیت این افراد برای فهم وقایع قلعه در روزهای پایانی جنگ از آن جهت بود که آنان زندانیان عادی جنگی نبودند. بیشترشان سابقه سیاسی، نظامی یا اجتماعی برجسته داشتند و رژیم نازی آنان را در چارچوب نظام «زندانیان ویژه» در شرایطی متفاوت از زندانیان عادی اردوگاهها نگهداری میکرد. خود قلعه در مقایسه با اردوگاههای اصلی داخائو شرایط اقامتی متفاوتی داشت، اما این تفاوت به معنای آزادی یا امنیت نبود؛ قلعه همچنان یک زندان تحت ساختار اساس بود و سرنوشت زندانیان به تصمیم نگهبانان و مقامهای نازی وابسته بود. دانشنامه هولوکاست ایالات متحده این نوع زندانیان را در چارچوب سازوکار بازداشت ویژه و گروگانگیری سیاسی رژیم نازی قرار میدهد.
در روزهای پایانی آوریل ۱۹۴۵، وضعیت سیاسی و نظامی آلمان بهسرعت فرو میپاشید. پیشروی متفقین به جنوب آلمان و اتریش رسیده بود، ارتباط میان واحدهای آلمانی مختل شده بود و در بسیاری از مناطق نیروهای ارتش آلمان بهجای اجرای دستورهای قبلی در حال عقبنشینی، تسلیم یا پراکنده شدن بودند. خبرهای مربوط به فروپاشی حکومت و پیشروی آمریکا به قلعه نیز رسید. در همین شرایط، ادوارد وایتر، آخرین فرمانده رسمی اردوگاه داخائو، که پیش از رسیدن آمریکاییها از داخائو گریخته بود، سرانجام خود را به ایتر رساند و در آنجا جان باخت. درباره تاریخ و چگونگی مرگ وایتر اختلاف وجود دارد. بعضی منابع تاریخی تاریخ مرگ او را ۲۷ آوریل و برخی ۲ مه میدانند. پل رینو در خاطرات خود مرگ او را در ۲ مه و به شکل خودکشی توصیف کرده است، در حالی که برخی پژوهشگران بعدی درباره جزئیات این مرگ تردیدهایی مطرح کردهاند. برای خود نبرد ۵ مه، موضوع اصلی این است که حضور او در قلعه نیز بخشی از همان آشفتگی روزهای پایانی نظام اردوگاهی بود.
با نزدیک شدن نیروهای آمریکایی، فرمانده و نگهبانان اساس قلعه نیز در موقعیتی نامطمئن قرار گرفتند. سباستیان ویمر، فرمانده زندان ایتر، بهتدریج دریافت که ادامه نگهبانی در شرایط موجود میتواند برای نیروهای اساس خطرناک باشد. نگهبانان وابسته به ساختار اساس سرانجام در روزهای ۳ و ۴ مه مواضع خود را ترک کردند. با ترک نگهبانان، زندانیان عملاً در وضعیت بیپناهی قرار گرفتند. آنان به بخشی از سلاحهایی که در قلعه باقی مانده بود دسترسی پیدا کردند و خود را مسلح کردند، زیرا هنوز هیچ تضمینی وجود نداشت که نیروهای آمریکایی پیش از رسیدن واحدهای اساس به قلعه برسند.
در این مقطع، یکی از نخستین تلاشها برای رساندن خبر قلعه به نیروهای آمریکایی به وسیله زونیمیر چوچکوویچ انجام شد. او یک زندانی اهل یوگسلاوی و عضو مقاومت کمونیستی بود که در قلعه به کارهای خدماتی اشتغال داشت. درباره تاریخ دقیق خروج او اختلاف وجود دارد. برخی روایتهای عمومی آن را ۳ مه ۱۹۴۵ ذکر میکنند، در حالی که بعضی گزارشها تاریخ تماس او با نیروهای آمریکایی را ۳ مه و برخی توالی رویداد را در ۳ و ۴ مه تنظیم کردهاند. روایت پژوهشی استیون هاردینگ، بر پایه یادداشتهای چوچکوویچ و اسناد دیگر، خروج او را در ۳ مه قرار میدهد و ملاقات او با نیروهای آمریکایی را در صبح ۴ مه دنبال میکند. در مقابل، برخی منابع خلاصهوار تاریخ خروج را ۴ مه نوشتهاند. این اختلاف را نمیتوان بدون اشاره به تفاوت منابع نادیده گرفت.
چوچکوویچ با دوچرخه قلعه را ترک کرد. او نامهای را همراه داشت که در آن به نیروهای آمریکایی اطلاع داده شده بود که گروهی از شخصیتهای فرانسوی در قلعه ایتر نگهداری میشوند و برای رسیدن به آنان درخواست کمک شده است. مقصد اولیه طبیعی برای چنین مأموریتی وورگل بود، اما آن شهر هنوز در وضعیت ناامنی قرار داشت و نیروهای آلمانی در آن حضور داشتند؛ بنابراین چوچکوویچ در مسیر دره این به سمت اینسبروک حرکت کرد. در اواخر مسیر، به واحدهای مقدماتی آمریکایی متعلق به هنگ ۴۰۹ پیاده از لشکر ۱۰۳ پیاده رسید. گزارشهای مربوط به این تماس، از جمله روایت مایر لوین که بعدها در روزنامه و مجله منتشر شد، تأکید میکنند که چوچکوویچ خبر وجود زندانیان فرانسوی و محل قلعه را به نیروهای آمریکایی رساند.
مأموریت نخست آمریکاییها برای رسیدن به قلعه همان زمان به نتیجه نرسید. سرگرد جان تی. کرامرز که با امور دولت نظامی لشکر ۱۰۳ مرتبط بود، پس از بررسی نامه و اطلاعات چوچکوویچ، طرح نجاتی را آماده کرد. یک نیروی کوچک با سه تانک شرمن وابسته به گردان تانک ۷۸۳ و خودروهای همراه تشکیل شد. در مسیر، این ستون پس از عبور از هال، شوآتس و ینباخ، در حوالی راتنبرگ با نیروهای آمریکایی هنگ ۴۰۹ برخورد کرد و از وضعیت نامساعد جاده مطلع شد. گزارش شده بود که در منطقه بیش از صد نیروی مسلح اساس حضور دارند و با مسلسلهای امگه ۴۲، پانزرفاوست و دستکم یک توپ ضدتانک مقاومت میکنند و پیشتر یک شرمن و دو نفربر آمریکایی نیز از کار افتادهاند. کرامرز با توجه به مقاومت موجود و تاریک شدن هوا ناچار شد آن تلاش را متوقف کند.
مشکل دیگر مربوط به مرز مسئولیت عملیاتی دو لشکر آمریکایی بود. قلعه ایتر در منطقهای قرار داشت که مسئولیت آن به لشکر ۳۶ پیاده منتقل شده بود، در حالی که نیروی کرامرز از لشکر ۱۰۳ میآمد. فرماندهی لشکر ۱۰۳ دستور بازگشت صادر کرد. این تصمیم باعث شد عملیات نخست که از اینسبروک آغاز شده بود پیش از رسیدن به ایتر متوقف شود. در نتیجه، آگاهی آمریکاییها از وجود زندانیان باعث نجات فوری آنان نشد.
در قلعه، چون چوچکوویچ بازنگشته بود و نتیجه مأموریت او معلوم نبود، زندانیان بار دیگر با همان مشکل روبهرو شدند. در این شرایط آندریاس کروبوت، آشپز اهل چک قلعه، پیشنهاد کرد با دوچرخه خود را به وورگل برساند. کروبوت در ۴ مه قلعه را ترک کرد و به سمت وورگل رفت. روایتها درباره ساعت دقیق حرکت متفاوتاند، اما حدود میانه روز برای این مأموریت ذکر شده است. او در منطقهای که هنوز نیروهای مسلح آلمانی و دستههای اساس در رفتوآمد بودند، به مقاومت اتریش در وورگل رسید. اعضای مقاومت او را نزد یوزف «زپ» گانگل بردند.
یوزف گانگل افسر ورماخت و در آن زمان سرگرد بود. او در چارچوب یگانهای توپخانه و پرتابگرهای راکتی خدمت کرده بود و در سالهای جنگ تجربه جبهه شرقی، فرانسه و نبردهای اواخر جنگ را داشت. در مارس ۱۹۴۴ به هنگ پرتابگر ۸۳ منتقل شده بود و در پایان جنگ فرماندهی بقایای یک واحد از آن ساختار را بر عهده داشت. منابع درباره محل دقیق و ساختار تشکیلاتی باقیمانده افراد او تفاوتهایی دارند، اما مشخص است که در روزهای نخست مه ۱۹۴۵ گروه کوچکی از نیروهای ورماخت تحت فرمان او در وورگل مانده بودند و با مقاومت اتریش همکاری داشتند. گانگل و افرادش برخلاف فرمان عقبنشینی باقی مانده بودند. انگیزه مستقیم او و همفکرانش جلوگیری از تبدیل وورگل به صحنه درگیری و جلوگیری از اقدامات نیروهای افراطی اساس علیه غیرنظامیان بود.
زمانی که کروبوت وضعیت قلعه و زندانیان را برای گانگل شرح داد، مسئله دیگر تنها رساندن پیام نبود. نیروهای اساس همچنان در منطقه حضور داشتند و احتمال حمله به قلعه وجود داشت. گانگل برای کمک به زندانیان تصمیم گرفت با آمریکاییها تماس بگیرد. تعداد نیروهای همراه او در روایتهای تاریخی یکسان نیست. در گزارشهای متأخر معمولاً از حدود ده سرباز ورماخت یاد میشود که از بقایای هنگ پرتابگر ۸۳ بودند. برخی روایتها شمار همراهان آلمانی را ده نفر و برخی ساختار دفاعی بعدی را با تعداد بیشتری از نیروهای آلمانی محاسبه میکنند. آنچه قطعیتر است این است که هسته اولیه نیروی گانگل کوچک بود و توانایی اجرای عملیات بزرگی مستقل از آمریکاییها نداشت.
در همین روز، گانگل با پرچم سفید به سوی مواضع آمریکایی رفت تا درخواست کمک کند. در حوالی کوفشتاین با نیروهای آمریکایی متعلق به لشکر دوازدهم زرهی و گروه عملیاتی تحت فرمان ستوان یکم جان کری «جک» لی جونیور تماس برقرار شد. لی فرمانده گروهی از نیروی «تسک فورس لی» و افسر شرکت ب گردان ۲۳ تانک بود. او در آن زمان ۲۷ سال داشت و تجربه عملیاتی قابلتوجهی از نبردهای اروپا پشت سر گذاشته بود. واحد او بخشی از لشکر دوازدهم زرهی بود که در پایان جنگ وارد اتریش شده بود. منابع نشان میدهند که لی در ۴ مه، حدود ساعت ۱۵:۲۵، در کوفشتاین مستقر بود و به فرماندهی خود گزارش داده بود که با مقاومت جدی روبهرو نشده است و باید تا تحویل منطقه به لشکر ۳۶ در موضع باقی بماند. ورود گانگل وضعیت را تغییر داد.
لی برای اطمینان از صحت اطلاعات گانگل تصمیم گرفت پیش از حرکت نیروی اصلی، شخصاً و به همراه گانگل منطقه وورگل و قلعه را بررسی کند. او با یک خودروی کوبلواگن همراه گانگل، سرجوخه ادوارد سیمچیک و راهنمایی اعضای مقاومت حرکت کرد. مسیر آنان با چند پل کوچک و نقاطی که احتمال کارگذاری مواد منفجره در آنها وجود داشت همراه بود. در بعضی موارد گانگل دستور داد مواد منفجره برداشته شود. آنان حدود ساعت ۴:۳۰ بعدازظهر به وورگل رسیدند و در آنجا با روپرت هاگلایتنر و اعضای مقاومت اتریش تماس گرفتند. لی تسلیم پادگان باقیمانده ورماخت را پذیرفت، اما به گانگل و افرادش اجازه داد سلاحهای خود را نگه دارند تا در برابر دستههای اساس احتمالی از شهر دفاع کنند.
لی سپس با گانگل، هاگلایتنر و سیمچیک به سوی ایتر حرکت کرد. فاصله جادهای قلعه حدود چند کیلومتر بود، اما مسیر مستقیم به علت وجود موانع و مواضع اساس قابل استفاده نبود. آنان از جادههای فرعی و مسیرهای خاکی استفاده کردند و برای اجتناب از مواضع دشمن چند بار تغییر مسیر دادند. حدود ساعت ۱۷:۳۰ به سمت ایتر حرکت کردند و حدود سهربع ساعت بعد به روستای ایتر رسیدند. در میدان روبهروی کلیسای سنت یوزف، با کورت-زیگفرید شرادر روبهرو شدند. شرادر افسر اساس بود که در ایتر سکونت داشت و به زندانیان قول داده بود از آنان حمایت کند. گانگل او را از دورهای که هر دو در گروه رزمی گیهل فعالیت داشتند میشناخت و صحت هویت او را برای لی تأیید کرد.
شرادر در آن زمان در عمل موضع خود را از ادامه جنگ جدا کرده بود و حفاظت از خانواده خود و زندانیان را در اولویت قرار داده بود. این نکته در روایت نبرد مهم است، زیرا او همچنان در لباس و با درجه اساس در قلعه حضور داشت، اما در جریان حمله در کنار مدافعان قرار گرفت. منابع از اینکه دقیقاً چه زمانی او از موضع رسمی اساس فاصله گرفت یا چه نیتی در هر مرحله داشت، روایتهای یکسانی ندارند، اما حضور او در دفاع از قلعه و همکاری با لی و گانگل بهروشنی در گزارشهای مربوط به نبرد ثبت شده است.
لی پس از رسیدن به قلعه با چند زندانی فرانسوی روبهرو شد. آنان ابتدا انتظار نیرویی بزرگتر را داشتند، اما نیروی همراه لی بسیار کوچک بود. لی اعلام کرد که برای آوردن نیروی کمکی بازخواهد گشت. بعد از بررسی وضعیت قلعه، او، گانگل و همراهانشان دوباره به سمت کوفشتاین رفتند. در این مرحله، فرماندهی لی اجازه داد تنها امکانات محدودی از گردان ۲۳ تانک در اختیارش باشد و برای باقی نیروها باید از لشکر ۳۶ کمک میگرفت.
لی دو تانک را در اختیار خود داشت و سپس توانست چند تانک دیگر از یگانهایی که به منطقه رسیده بودند دریافت کند. در گزارش معاصر «هلکت نیوز» آمده است که پس از بازگشت به کوفشتاین، لی دو تانک از یگان خود و پنج تانک از گردانهای مرتبط با لشکر ۳۶ گرفت. در روایت پژوهشی هاردینگ، ساختار دقیق این نیروی موقت اندکی متفاوت و مرحلهبهمرحله توضیح داده شده است، زیرا چند وسیله در مسیر به علت محدودیت پلها و مسیر جدا شدند. نکته قطعی این است که ستون بزرگتر لی در ابتدا چندین تانک داشت، اما هنگامی که سرانجام به قلعه رسید، فقط یک شرمن، یعنی تانک معروف «بسوتن جنی»، همراه با تعداد محدودی از سربازان آمریکایی مستقیماً وارد قلعه شد.
«بسوتن جنی» یک تانک شرمن مدل ام۴ای۳ با توپ ۷۶ میلیمتری بود که در اختیار گردان ۲۳ تانک قرار داشت. خدمه این تانک پنج نفر بودند، اما در زمان رسیدن به قلعه همه آنان در حال نبرد نبودند و وظایف مختلفی میان افراد تقسیم شده بود. نام تانک در گزارشها به همین شکل ثبت شده است و در جریان نبرد نقش مهمی در تأمین آتش مسلسل برای مدافعان داشت. لی آن را نزدیک ورودی اصلی قلعه قرار داد تا بتواند جاده ورودی و محوطه روبهروی آن را زیر آتش بگیرد.
در مرحله نهایی استقرار، شمار مدافعان در منابع مختلف یکسان نیست. مهمترین گزارش معاصر، یعنی مقاله جان جی. مایر در «هلکت نیوز» به تاریخ ۲۶ مه ۱۹۴۵، شمار مدافعان در آغاز دفاع را ۴۱ نفر اعلام میکند: ۲۰ سرباز ورماخت، ۱۴ فرانسوی و هفت آمریکایی. این عدد بعدها در بسیاری از منابع تکرار شده است. اما با ورود نیروهای اضافی ورماخت و مقاومت اتریش و تغییر محل برخی افراد، تعداد افراد حاضر در نقاط مختلف قلعه ثابت نماند. بنابراین عدد ۴۱ را باید شمار مطرحشده در گزارش معاصر برای «مدافعان» دانست، نه شمار مطلق تمام افرادی که در هر لحظه در قلعه یا اطراف آن حضور داشتند.
اندکی بعد، گانگل از طریق ارتباط تلفنی با وورگل با آلویس مایر و روپرت هاگلایتنر از رهبران مقاومت اتریش تماس گرفت و وضعیت را اطلاع داد. آنان توانستند سه نفر دیگر را برای تقویت دفاع بفرستند: ستوان دوم وگشایدر، سرجوخه لینسن و هانس والتل، جوانی ۱۷ ساله که به مقاومت اتریش وابسته بود. مسیر آنان نیز ساده نبود و برای دور زدن موانع اساس حدود سهربع ساعت وقت صرف شد. این سه نفر پیش از آغاز حمله اصلی خود را به قلعه رساندند.
به این ترتیب، در ساعات شب ۴ مه، قلعه در اختیار گروهی کوچک قرار داشت که ترکیب آن از نظر سیاسی و نظامی بسیار ناهمگون بود: چند سرباز آمریکایی از لشکر دوازدهم زرهی، سربازان ورماخت تحت فرمان گانگل، شرادر از اساس، اعضایی از مقاومت اتریش و گروهی از زندانیان فرانسوی. مهمترین مسئله آن لحظه، نزدیک شدن نیروهای مسلح اساس بود. دستههایی از نیروهای اساس در منطقه در حال حرکت بودند و نمیخواستند نیروهای متفقین و عناصر آلمانیای که از تسلیم حمایت میکردند کنترل منطقه را در دست بگیرند.
در طول شب، نیروهای اساس با گروههای شناسایی و تیراندازیهای پراکنده مواضع قلعه را بررسی کردند. مدافعان هنوز از آمادگی دقیق مهاجمان مطمئن نبودند. حدود ساعت ۴ بامداد ۵ مه، یک نیروی کوچک اساس به سمت شیب منتهی به قلعه حرکت کرد. گزارش معاصر «هلکت نیوز» این درگیری اولیه را آغاز نبرد میداند. تفنگهای آمریکایی و مسلسلهای سبک نیروهای ورماخت به سمت مهاجمان شلیک کردند و این حمله اولیه دفع شد.
در ساعات اولیه صبح، هنوز بخش اصلی حمله آغاز نشده بود. مدافعان در حال بررسی مواضع و جابهجایی افراد بودند. حدود ساعت ۸ صبح حادثه دیگری رخ داد: یکی از سربازان ورماخت که در قلعه بود با استفاده از طناب خود را از بخشی از ساختمان پایین کشید و از محوطه خارج شد. او از مواضع مدافعان شناخت داشت و به سمت جنگل گریخت. سربازان آمریکایی به سوی او شلیک کردند، اما موفق به متوقف کردنش نشدند. این سرباز از موقعیت افراد، تعداد تقریبی سلاحها و وضعیت مهمات اطلاع داشت و فرار او به این معنا بود که اطلاعات دفاعی قلعه میتوانست در اختیار مهاجمان قرار گیرد. با وجود این حادثه، گانگل و دیگر افراد ورماخت در قلعه باقی ماندند و لی آنان را خلع سلاح نکرد.
کمی بعد، حدود ساعت ۸:۳۰، لی و همراهانش دو سلاح سنگین را در فاصلهای در شمال غربی قلعه مشاهده کردند: یک توپ ضدهوایی ۲۰ میلیمتری و یک توپ ۸۸ میلیمتری. همزمان کامیونهایی از سمت هوپفگارتن وارد منطقه شدند و شمار بیشتری از سربازان اساس را پیاده کردند. برآورد لی از تعداد آنان بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ نفر بود. نشانههای تشکیلاتی روی برخی خودروها به لشکر ۱۷ زرهی-نارنجکانداز اساس «گوتس فون برلیشینگن» تعلق داشت. منابع دیگر نیز از حضور عناصر این لشکر در حمله یاد کردهاند، هرچند اینکه کل نیروی مهاجم یک یگان سازمانیافته کامل از لشکر بوده باشد، با وضعیت واقعی واحدهای آلمانی در واپسین ساعات جنگ سازگار نیست. بهتر است از عبارت «عناصر یا نیروهای وابسته به لشکر ۱۷» استفاده شود، نه اینکه تصور شود یک لشکر کامل در برابر قلعه صفآرایی کرده بود.
در این زمان، لی، گانگل و شرادر مواضع دشمن را از قلعه بررسی میکردند. توپ ۸۸ میلیمتری و توپ ۲۰ میلیمتری در شمال غرب مستقر شده بودند و یک توپ ۷۵ میلیمتری ضدتانک نیز در منطقه شرقی یا جنوبی موضع گرفته بود. این سلاحها در حمله بعدی علیه قلعه و تانک شرمن نقش داشتند.
تقریباً در ساعت ۱۰ صبح، مرحله اصلی نبرد آغاز شد. ابتدا گلولهای از توپ ۸۸ میلیمتری به بخش غربی طبقه سوم ساختمان اصلی قلعه اصابت کرد و اتاق موریس گاملن را ویران کرد. خود گاملن در آن زمان در نقطه دیگری از ساختمان بود و آسیب ندید. همزمان مسلسلها و تفنگهای نیروهای اساس از جنگلها و زمینهای اطراف به سمت قلعه شلیک کردند و توپ ۲۰ میلیمتری نیز به سمت دیوارهای ساختمان اصلی تیراندازی کرد. از این مرحله به بعد، درگیری دیگر صرفاً شناسایی یا تیراندازی پراکنده نبود، بلکه یک حمله پیوسته علیه مواضع قلعه بود.
تانک «بسوتن جنی» در نزدیکی ورودی اصلی قلعه مستقر بود. در جریان آغاز آتش سنگین، این تانک هدف قرار گرفت. یک گلوله ضدتانک به بدنه چپ آن اصابت کرد، وارد محفظه موتور شد و آتشسوزی ایجاد کرد. در آن لحظه، یکی از افراد داخل تانک برای تعمیر بیسیم در حال کار بود و دو سرباز آمریکایی نیز بیرون تانک در نزدیکی آن قرار داشتند. آنان موفق شدند خود را به داخل قلعه برسانند. اندکی بعد سوخت و مهمات موجود در تانک منفجر شد و «بسوتن جنی» عملاً از میدان خارج شد. علت دقیق شلیکی که تانک را از کار انداخت در برخی منابع میان توپ ۷۵ میلیمتری پاک ۴۰ و آتش توپ ۸۸ میلیمتری متفاوت گزارش شده است؛ روایت هاردینگ به اصابت محتمل یک پاک ۴۰ اشاره میکند و گزارشهای عمومیتر بیشتر نابودی تانک با آتش ۸۸ میلیمتری را ذکر میکنند.
پس از از کار افتادن تانک، زندانیان فرانسوی که لی دستور داده بود در بخشهای امنتر قلعه باقی بمانند، عملاً وارد دفاع شدند. این تصمیم در منابع با جزئیات نسبتاً مشخص ثبت شده است. پل رینو، موریس گاملن، ژان بوروتر، فرانسوا دو لا روک و میشل کلمانسو سلاحهایی را که از اتاق اسلحه قلعه به دست آورده بودند برداشتند. رینو یک مسلسل دستی تامسون در اختیار داشت و در بخش حیاط و کنار شکافهای دیوار موضع گرفت. کلمانسو نیز پشت یکی از نقاط تیراندازی مستقر شد. گاملن، بوروتر و دو لا روک نیز به مواضع دفاعی پیوستند. رینو در یادداشتهای خود نوشته است که برای پوشش بخشی از دیوار و جلوگیری از نفوذ مهاجمان وارد حیاط شد.
در مورد نقش زندانیان فرانسوی باید از بزرگنمایی فاصله گرفت. آنان سربازان یک یگان منظم آمریکایی نبودند و آموزش و تجهیزاتشان یکسان نبود. با این حال، برخی از آنان سابقه نظامی داشتند و از سلاحهای موجود در قلعه استفاده کردند. رینو، گاملن و دو لا روک از جمله کسانی بودند که بهصورت ثبتشده در تیراندازی مشارکت کردند. بوروتر نیز در دفاع مسلحانه حضور داشت، اما اقدام مهمتر او بعداً در خروج از قلعه برای رساندن درخواست کمک انجام شد. در نتیجه، مشارکت فرانسویان واقعیتی ثبتشده است، ولی تبدیل آن به یک نیروی رزمی منسجم یا نسبت دادن موفقیت نبرد صرفاً به آنان دقیق نیست.
با گسترش حمله، آتش از چند جهت قلعه را زیر پوشش گرفت. نیروهای ورماخت در طبقات بالایی و نقاط تیراندازی ساختمان موضع گرفتند و به سمت نیروهای اساس در شیب شمالی، غربی و شرقی شلیک کردند. سربازان آمریکایی نیز از اطراف دروازه و بخشهای بیرونی دفاع میکردند. مهمات به تدریج کاهش یافت. دروازه و ساختمانهای پیرامونی همچنان زیر آتش بود و استفاده از سلاحهای خودکار و توپخانه باعث آسیب به دیوارها و اتاقهای قلعه شد. گزارش مایر لوین و روایت هاردینگ نشان میدهند که در میانه روز وضعیت مهمات به مرحله بحرانی رسیده بود.
در همین مرحله یوزف گانگل کشته شد. این بخش از نبرد یکی از مواردی است که منابع درباره جزئیات آن بهطور کامل یکسان نیستند. بر پایه روایت هاردینگ، رینو در حیاط به سمت بخش نزدیک دروازه حرکت کرده بود و گانگل برای دور کردن او از منطقهای که زیر آتش دشمن بود از موضع خود برخاست و به طرف او دوید. گانگل تنها حدود ده قدم حرکت کرده بود که ناگهان بر زمین افتاد. سربازان آمریکایی در ابتدا تصور کردند زمین خورده است، اما خونریزی سر نشان داد که گلولهای به او اصابت کرده است. روایت غالب پژوهشی این است که گلوله از سوی تیرانداز اساس یا تکتیرانداز مهاجم شلیک شده بود. هاردینگ بر اساس شهادتهای موجود آن را اصابت گلوله تکتیرانداز میداند.
با این حال، در گزارشها و خاطرات دیگر علت دقیق مرگ گانگل همیشه یکسان توصیف نشده است. پل رینو در روایت خود به ماجرایی متفاوت اشاره کرده و برخی منابع متأخر نیز جزئیات متفاوتی درباره اینکه گانگل دقیقاً هنگام چه اقدامی هدف گلوله قرار گرفت ارائه کردهاند. بنابراین، آنچه با اطمینان بیشتری میتوان گفت این است که گانگل در حیاط یا محدوده داخلی قلعه، در جریان دفاع و در زمانی که نیروهای مهاجم قلعه را زیر آتش داشتند، هدف گلوله قرار گرفت و کشته شد. اینکه آیا او بهطور مشخص برای دور کردن رینو از خط آتش حرکت کرده بود یا هدف اقدام دیگری قرار داشت، بر اساس اختلاف منابع نباید با قطعیت مطلق بیان شود.
پس از مرگ گانگل، لی فرماندهی دفاع را ادامه داد. آتش دشمن شدت گرفت و چندین گلوله ۸۸ میلیمتری به دیوارهای قلعه برخورد کرد. سربازان آمریکایی و آلمانی در نقاط مختلف موضع خود را حفظ کردند و رینو و کلمانسو به بخش دیگری از دیوار رفتند تا در دفاع شرکت کنند. هانس والتل، عضو جوان مقاومت اتریش، نیز در این مرحله در کنار نیروهای ورماخت و آمریکایی جنگید. تعداد دقیق مجروحان مدافعان نیز در منابع متفاوت است، ولی درباره کشته شدن گانگل بهعنوان تنها کشته شناختهشده از میان فرماندهان و مدافعان اصلی اتفاق نظر بیشتری وجود دارد. برخی گزارشها چهار زخمی آمریکایی یا مدافع را ثبت کردهاند و برخی روایتهای جزئیتر تفاوت بیشتری در شمار مجروحان نشان میدهند.
در همین زمان ارتباط تلفنی قلعه با وورگل هنوز برای مدت کوتاهی برقرار بود. سران قلعه از این ارتباط استفاده کردند و گانگل پیش از مرگ درخواست کمک کرده بود. پس از کشته شدن گانگل، ارتباط تلفنی به یکی از معدود راههای باقیمانده برای انتقال وضعیت قلعه به بیرون تبدیل شد. سرانجام سرگرد کرامرز که تلاش نخست او از اینسبروک متوقف شده بود، در مسیر برگشت خود توانست با نیروهای موجود در وورگل ارتباط برقرار کند. او به شهرداری وورگل رفت و از طریق تلفن با قلعه تماس گرفت. لی به او اعلام کرد که مهمات رو به پایان است و وضعیت مدافعان بسیار دشوار است. ارتباط سپس قطع شد.
کرامرز در وورگل با واحدهایی از هنگ ۱۴۲ پیاده متعلق به لشکر ۳۶ برخورد کرد. در ابتدا فرمانده یکی از گروهانها از مأموریت نجات قلعه اطلاع نداشت و مأموریت رسمی یگان خود را ادامه مسیر و ارتباط با لشکر ۱۰۳ میدانست. در نهایت فرمانده هنگ، سرهنگ جورج ای. لینچ، برای عملیات نجات دستور صادر کرد. تصمیم گرفته شد نیروهایی از گروهان ای، گروهان ج و گروهان اف در مسیرهای مختلف به سمت قلعه حرکت کنند. قرار شد یکی از ستونها از سمت جنوب و جاده ایتر و ستون دیگری از سمت شمال به طرف موهلتال حرکت کند.
نیروی اصلی نجات سرانجام حدود ساعت یک بعدازظهر از وورگل حرکت کرد. این ستون شامل تانکهای شرمن از گردان ۷۵۳ تانک، نیروهای پیاده هنگ ۱۴۲ و خودروهای همراه بود. مسیر آنان از وورگل به سمت زول، لویتنتال و هوپفگارتن و سپس جاده منتهی به ایتر بود. در مسیر، گروههایی از سربازان آلمانی که دیگر توان یا تمایل ادامه جنگ نداشتند تسلیم شدند. با این حال، در بعضی نقاط نیروهای وافناساس همچنان مقاومت میکردند. در نزدیکی مسیر حرکت، مسلسلهای امگه ۴۲ و تیراندازی تکتیراندازان باعث توقف و احتیاط ستون شد و تانکها برای خاموش کردن مواضع مقاومت وارد عمل شدند.
در همین زمان ژان بوروتر در قلعه نقش دیگری بر عهده گرفت. چون مهمات مدافعان بسیار کم شده بود و لی نمیدانست نیروهای کمکی چه مقدار از وضعیت واقعی قلعه اطلاع دارند، بوروتر پیشنهاد کرد شخصاً از قلعه خارج شود و خود را به نیروهای آمریکایی برساند. این پیشنهاد در منابع مختلف با جزئیات متفاوت توصیف شده، اما اصل آن قطعی است: بوروتر داوطلب شد از حلقه نیروهای اساس عبور کند و محل و وضعیت قلعه را به آمریکاییها اطلاع دهد. لی ابتدا این پیشنهاد را نپذیرفت، اما بعد از شدت گرفتن حمله و کمبود مهمات، اجازه داد او تلاش کند.
بوروتر از بخش شمالی قلعه خارج شد. روایت هاردینگ میگوید او برای اینکه بهعنوان یک غیرنظامی آواره یا کشاورز محلی دیده شود، خود را با لباس و وسایلی مبدل کرد و در فرصتی که شدت آتش کمتر شده بود، از دیوار پایین رفت. او از فضای باز عبور کرد و خود را به جنگلهای شمال غرب قلعه رساند. در ادامه با مواضع نیروهای اساس مواجه شد، اما توانست از کنار آنان عبور کند. یکی از نقاط خطرناک مسیر، محل استقرار یک مسلسل امگه ۴۲ بود که دو سرباز اساس از آن برای پوشش مسیر و قلعه استفاده میکردند. بوروتر بدون درگیری از آن نقطه عبور کرد و به طرف رودخانه و مسیر سول-لویتنتال ادامه داد.
بوروتر سپس خود را به نیروهای آمریکایی رساند. رنه لووسک، خبرنگار جنگی فرانسوی-کانادایی که همراه نیروهای هنگ ۱۴۲ بود، او را شناخت. بوروتر وضعیت قلعه را توضیح داد و اعلام کرد که مدافعان مهمات کمی دارند و حمله اساس ادامه دارد. او از نیروهای آمریکایی خواست سریعتر حرکت کنند و پیشنهاد کرد خودش مسیر کوتاهتر به قلعه را نشان دهد. این بار درخواست او با واکنش عملی روبهرو شد و او با یونیفورم آمریکایی و سلاح به همراه سربازان راه افتاد تا مواضع نیروهای اساس را در مسیر نشان دهد.
گروهی از نیروهای آمریکایی همراه بوروتر در مسیر شمالی با مواضع نیروهای اساس روبهرو شدند. یکی از مسلسلهای امگه ۴۲ و خدمه آن هدف حمله قرار گرفتند و سپس آمریکاییها از جریان آب عبور کردند و از شیب بالا رفتند. در این بخش از مسیر دو سرباز اساس کشته و دوازده نفر اسیر شدند. این درگیری بخشی از عملیات نزدیک شدن به قلعه بود، نه نبرد اصلی داخل محوطه قلعه. در همین زمان ستون اصلی هنگ ۱۴۲ نیز از مسیر هوپفگارتن به سمت جاده باریک منتهی به ایتر پیش میرفت.
در مسیر جاده ایتر، نیروهای آمریکایی با چند مانع و موضع دفاعی روبهرو شدند. در یکی از موارد یک توپ ضدتانک نصبشده روی یک وسیله نقلیه زرهی به سمت تانک پیشرو شلیک کرد، اما تیر به هدف نخورد و یکی از تانکهای آمریکایی موضع را از بین برد. ستون همچنان به حرکت ادامه داد. در روستای ایتر نیز نیروهای آلمانی با دیدن تانکها تسلیم شدند. این روند در اواخر بعدازظهر باعث شد ستون نجات به فاصله کوتاهی از قلعه برسد.
در داخل قلعه، همزمان وضعیت به بحرانیترین مرحله نزدیک شده بود. مهمات نیروهای مدافع رو به پایان بود. تعداد گلولههای مسلسل و مهمات تفنگها کاهش یافته بود و برخی از فرانسویان تقریباً تمام خشابهای خود را مصرف کرده بودند. لی و سایر مدافعان برای احتمال ورود نیروهای اساس به داخل قلعه آماده میشدند. قرار بود اگر مدافعان نتوانند دیوارها و دروازه را حفظ کنند، دفاع به طبقات و بخشهای داخلی ساختمان منتقل شود. این موضوع در روایتهای مربوط به مواضع پایانی مدافعان ثبت شده است.
دالادیه در یکی از اتاقهای طبقه دوم در کنار سربازان آلمانی موضع گرفته بود. دو سرباز ورماخت از پنجره به مواضع نیروهای اساس شلیک میکردند. رینو، کلمانسو، گاملن، بوروتر و دو لا روک همچنان در بخشهایی از دفاع حضور داشتند. برخی از این افراد از مسلسلهای دستی و برخی از سلاحهای سبک دیگری که از قلعه برداشته بودند استفاده میکردند. در گزارشهای ثبتشده نشانهای وجود ندارد که همه زندانیان فرانسوی همزمان و به یک اندازه مسلح و درگیر بوده باشند. بنابراین شمار افرادی که واقعاً در خط تیراندازی قرار گرفتند کمتر از کل چهارده زندانی برجسته بود.
در حدود ساعت ۱۵ تا ۱۶، وضعیت در اطراف قلعه تغییر کرد. ستون آمریکایی از جانب هوپفگارتن و روستاهای اطراف به ایتر رسید. همزمان مقاومت نیروهای اساس در نزدیکی قلعه کاهش یافت. هنگامی که تانکهای آمریکایی به روستای ایتر رسیدند، صدای شلیک مسلسل و توپ در پشت مواضع اساس شنیده شد. برخی از نیروهای مهاجم مواضع خود را ترک کردند و به سمت جنگل عقب رفتند. در حدود ساعت ۴ بعدازظهر، نخستین نیروهای ستون نجات به قلعه رسیدند و تماس مستقیم با مدافعان برقرار شد. گزارشهای مختلف اختلاف اندکی درباره زمان دقیق دارند، اما محدوده حدود ۱۵:۳۰ تا ۱۶:۰۰ برای رسیدن نیروهای اصلی نجات قابل اتکاتر است.
در گزارش معاصر «هلکت نیوز» زمان رسیدن نیروهای نجات حدود ساعت ۱۵ ذکر شده و روایت پژوهشی هاردینگ آن را اندکی بعد از ۱۶ قرار میدهد. این تفاوت به احتمال زیاد حاصل تفاوت در ثبت ساعتها، مراحل ورود نیروها و تفاوت میان رسیدن نخستین تانکها به روستا و ورود کامل نیروهای پیاده به خود قلعه است. بنابراین بیان «حدود اواخر بعدازظهر ۵ مه، نزدیک ساعت ۴» دقیقتر از تعیین یک دقیقه قطعی است.
با ورود تانکها و نیروهای پیاده آمریکایی، نیروهای وافناساس مواضع خود را ترک کردند یا تسلیم شدند. در برخی نقاط، سربازان آلمانی تلاش کردند در جنگل یا ساختمانهای اطراف پنهان شوند، اما نیروهای آمریکایی منطقه را پاکسازی کردند. تعداد دقیق کشتهها و زخمیهای اساس مشخص نیست. یکی از اعداد بسیار تکرارشده، دستگیری حدود ۱۰۰ نفر از نیروهای اساس است. گزارشهای دیگری از دهها کشته و زخمی سخن میگویند، اما آمار کامل و رسمی قابل اتکایی برای کل تلفات مهاجمان در دست نیست. بنابراین نمیتوان گفت دقیقاً چند نفر از مهاجمان در نبرد کشته شدند. آنچه با اطمینان بیشتری ثبت شده، شکست حمله، عقبنشینی یا تسلیم شمار قابلتوجهی از مهاجمان و دستگیری حدود صد نفر است.
با پایان درگیری، نیروهای آمریکایی امنیت قلعه و اطراف آن را در دست گرفتند. نیروهای فرانسوی از ساختمان خارج شدند و سربازان آمریکایی ترتیب انتقال آنان را دادند. حدود ساعت ۷ عصر، گروهی از زندانیان سابق با خودروها و کامیونهای نظامی از قلعه به سمت اینسبروک حرکت کردند. فرماندهی آمریکایی تصمیم گرفت آنان را ابتدا به مقر لشکر ۱۰۳ در اینسبروک منتقل کند. در روزهای بعد، آنان از مسیر آلمان به سمت فرانسه حرکت کردند. منابع درباره اینکه همه آنان دقیقاً در چه روزی وارد فرانسه شدند اختلاف جزئی دارند، ولی در هر صورت آزادی آنان با پایان نبرد ۵ مه آغاز شد و انتقال رسمیشان بلافاصله پس از آن انجام گرفت.
در همان شب، بدن یوزف گانگل ابتدا به کلیسای سنت یوزف در روستای ایتر منتقل شد. سپس پیکر او در گورستان اصلی وورگل دفن شد. او تنها مدافع شناختهشده قلعه بود که در جریان خود نبرد کشته شد. چهار آمریکایی یا دیگر مدافعان نیز در گزارشهای عمومی بهعنوان مجروح ثبت شدهاند، اما جزئیات دقیق همه جراحات در تمام منابع یکسان نیست. در سوی مقابل، شمار کشتهها و زخمیهای نیروهای اساس مشخص نیست و منابع فقط از تلفات قابلتوجه و تعداد زیادی اسیر خبر میدهند.
تانک «بسوتن جنی» نیز در محل نبرد باقی ماند و بعداً برای بازیابی و انتقال از منطقه کشیده شد. تانک در اثر آتش دشمن کاملاً از کار افتاده بود. تانک دوم یعنی «بوچ باستر» که در بخشی از مسیر وورگل باقی مانده بود، در مرحله نهایی به نیروهای نجات پیوست. بنابراین نقش تانکها در نبرد دو مرحله داشت: یک تانک شرمن در دفاع مستقیم قلعه به کار رفت و تانک دیگری در مراحل عملیات بیرونی و سپس ورود نیروی کمکی نقش داشت.
در پایان ۵ مه، فرماندهی هنگ ۱۴۲ پیاده و نیروهای آمریکایی کنترل قلعه را به دست داشتند. خود قلعه نیز به دلیل آتش توپخانه و تیراندازی آسیب دیده بود. نیروهای آمریکایی بلافاصله کار انتقال زندانیان و برقراری امنیت را آغاز کردند. ماجرای قلعه با این حال در همان شب کاملاً از زمینه جنگ جدا نشد، زیرا هنوز در بخشهایی از تیرول واحدهای مسلح آلمانی وجود داشتند و آتشبس عمومی هنوز بهطور کامل اجرا نشده بود. فرمانده هنگ ۱۴۲، جورج لینچ، برای مدتی قلعه را به مرکز فرماندهی خود تبدیل کرد و از آنجا در مذاکرات محلی برای پایان درگیری در تیرول نقش داشت.
زندانیان فرانسوی پس از انتقال به اینسبروک در ۶ مه به آلمان برده شدند. در ادامه، آنان به مناطق تحت کنترل متفقین انتقال یافتند. ماکسیم وِیگان، ژان بوروتر و فرانسوا دو لا روک پس از رسیدن به مناطق تحت کنترل فرانسه بازداشت شدند تا درباره نقش آنان در حکومت ویشی و همکاریهای جنگیشان رسیدگی شود؛ سایر زندانیان مسیر متفاوتی داشتند. این وقایع دیگر جزو خود نبرد نیست، اما برای تعیین پایان مستقیم سرنوشت زندانیانی که در ۵ مه آزاد شدند اهمیت دارد.
از نظر زمانی، نبرد قلعه ایتر در یک بازه بسیار کوتاه اتفاق افتاد، اما روند آن از چند مرحله به هم پیوسته تشکیل شد: فروپاشی نگهبانی اساس و بیسرپرست شدن قلعه؛ تلاش زونیمیر چوچکوویچ برای رساندن خبر به آمریکاییها؛ شکست نخستین تلاش نجات از اینسبروک؛ خروج آندریاس کروبوت و رسیدن او به گانگل در وورگل؛ تماس گانگل با جک لی در کوفشتاین؛ شناسایی و ورود گروه کوچک آمریکایی و آلمانی به قلعه در شام ۴ مه؛ تشکیل دفاع مشترک؛ عملیات شناسایی و آغاز درگیریهای اولیه؛ حمله اصلی وافناساس در صبح ۵ مه؛ مشارکت زندانیان فرانسوی؛ از کار افتادن «بسوتن جنی»؛ کشته شدن گانگل؛ خروج بوروتر برای رساندن اطلاعات به نیروهای نجات؛ حرکت نیروهای هنگ ۱۴۲ و سرانجام ورود ستون کمکی در اواخر بعدازظهر و فروپاشی مقاومت مهاجمان.
در مورد تعداد نیروهای دو طرف باید چند اختلاف را جداگانه ثبت کرد. برای مدافعان، گزارش معاصر لشکر دوازدهم زرهی عدد ۴۱ نفر را اعلام میکند که شامل ۲۰ سرباز ورماخت، ۱۴ فرانسوی و هفت آمریکایی بود. این عدد با اضافه شدن وگشایدر، لینسن و هانس والتل و تغییرات نیروها در طول نبرد، لزوماً بیانگر تمام افرادی نیست که در هر لحظه در محوطه قلعه حضور داشتند. برخی منابع مدرن شمار آمریکاییها و آلمانیها را بالاتر حساب کردهاند، زیرا کسانی را که در مسیر یا پیرامون قلعه حضور داشتند نیز اضافه میکنند. به همین دلیل عدد ۴۱ را باید یک رقم تاریخی مهم اما وابسته به تعریف «مدافع» دانست.
برای نیروهای مهاجم، عدد رایج حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ نفر است. بعضی منابع عمومی این رقم را تا حدود ۱۵۰ یا ۲۰۰ نفر افزایش دادهاند. روایت هاردینگ برآورد ۱۰۰ تا ۱۵۰ نفر را از مشاهده مستقیم کامیونها و نیروهای پیاده ثبت کرده است و نشانههای یگان ۱۷ اساس را نیز ذکر میکند. بنابراین بیان «یک نیروی حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ نفره از عناصر وافناساس، عمدتاً مرتبط با لشکر ۱۷ زرهی-نارنجکانداز اساس» محتاطانهتر از عبارت «یک لشکر ۱۷۰۰ نفره» یا «کل لشکر ۱۷» است. خود یگان ۱۷ اساس در آن مرحله از جنگ پراکنده و تضعیف شده بود و منابع نظامی نیز از حضور عناصر آن، نه کل تشکیلات لشکر، سخن میگویند.
برای تلفات مدافعان، درباره کشته شدن یوزف گانگل اتفاق نظر بیشتری وجود دارد و او تنها کشته شناختهشده در میان فرماندهان و مدافعان اصلی بود. گزارشهای مختلف از چهار مجروح سخن میگویند. در مورد مهاجمان، حدود صد اسیر یک رقم پرتکرار است، اما آمار دقیق کشتهها و زخمیها در منابع مختلف ناقص است و نمیتوان از آن یک رقم قطعی ساخت. این مسئله بهویژه به دلیل فروپاشی سریع واحدهای آلمانی در روزهای آخر جنگ و ثبت ناقص تلفات در آن ساعات قابل توضیح است.
در مورد زمان آغاز نبرد نیز باید میان «اولین تیراندازی» و «آغاز حمله اصلی» فرق گذاشت. گزارش معاصر لشکر دوازدهم زرهی شروع یک حمله کوچک در حدود ساعت ۴ بامداد ۵ مه را ثبت کرده است. روایت هاردینگ نشان میدهد که در حدود ساعت ۸ تا ۸:۳۰ صبح افزایش حضور نیروهای اساس و استقرار توپهای سنگین آشکار شد و حدود ساعت ۱۰ صبح با برخورد گلوله ۸۸ میلیمتری به ساختمان و آغاز آتش گسترده، نبرد اصلی وارد مرحله شدید خود شد. از این رو، اگر از «شروع نبرد» سخن گفته شود، ساعت ۴ بامداد برای نخستین حمله و حوالی ۱۰ صبح برای آغاز نبرد سنگین قابل ذکر است.
در مورد زونیمیر چوچکوویچ نیز اختلاف تاریخ ۳ و ۴ مه وجود دارد. اسناد و پژوهشهای مبتنی بر یادداشتهای او توالیای را ارائه میکنند که در آن او در ۳ مه قلعه را ترک و در ۴ مه صبح دوباره در اینسبروک با سرگرد کرامرز دیدار میکند؛ برخی روایتهای عمومیتر تاریخ خروج را ۴ مه نوشتهاند. از آنجا که داستان نجات قلعه در منابع بعدی بارها بازگویی و سادهسازی شده، این اختلاف کوچک در تاریخگذاری طبیعی است و نباید با قطعیت ساختگی از میان برداشته شود.
درباره مرگ ادوارد وایتر نیز اختلاف وجود دارد؛ ۲۷ آوریل و ۲ مه هر دو در منابع دیده میشوند. درباره مرگ گانگل نیز اصل واقعه قطعی است، ولی جزئیات دقیق اینکه گلوله از کدام موضع و در چه لحظهای شلیک شد، در همه منابع یکسان نیست. روایت استیون هاردینگ، با تکیه بر شاهدان، مرگ او را هنگام حرکت به سوی پل رینو و اصابت گلوله تکتیرانداز توضیح میدهد، در حالی که خاطرات پل رینو و برخی منابع دیگر توصیف متفاوتی ارائه میکنند. از این رو، بهتر است اصل حادثه یعنی کشته شدن گانگل در حیاط قلعه هنگام درگیری با نیروهای مهاجم قطعی دانسته شود و جزئیات دقیقتر با درجهای از احتیاط نقل شود.
نبرد قلعه ایتر در ۵ مه ۱۹۴۵ در شرایطی پایان یافت که جنگ در اروپا عملاً به آخرین ساعات خود رسیده بود، اما هنوز در برخی نقاط تیرول نیروهای آلمانی مسلح بودند. دفاع از قلعه با ورود نیروی کوچک آمریکایی تحت فرمان جک لی و سربازان ورماخت تحت فرمان یوزف گانگل و مشارکت شماری از زندانیان فرانسوی و اعضای مقاومت اتریش شکل گرفت. حمله نیروهای وافناساس پس از چند ساعت درگیری و آتش توپخانه شکست خورد و ورود نیروهای هنگ ۱۴۲ پیاده باعث فروپاشی حمله و اسارت شمار زیادی از مهاجمان شد. زندانیان فرانسوی در همان روز از قلعه خارج شدند و به اینسبروک انتقال یافتند. در میان مدافعان، یوزف گانگل کشته شد و «بسوتن جنی» نیز از بین رفت.