
در سال ۶۱۲ میلادی، که در گاهشماری دودمان سوئی سال هشتم دورهٔ «دایه» (عنوان دوران فرمانروایی امپراتور یانگ) شمرده میشد، امپراتور یانگ از دودمان سوئی لشکرکشی بزرگی را علیه گوگوریو آغاز کرد. ماههایی که در این روایت میآید ماههای گاهشماری چینی است، نه ماههای میلادی. در ماه نخست همان سال، نیروهای گردآوریشده از نواحی گوناگون در ولایت ژوئو (ژوئوجون) فراهم آمده بودند و امپراتور نیز در همانجا حضور داشت.
در ماه نخست، در روز رنوو، فرمان حرکت صادر شد. بر پایهٔ این فرمان، دوازده سپاه جناح چپ و دوازده سپاه جناح راست، هر یک از راهی جداگانه، باید پشت سر هم حرکت میکردند و همگی در پیونگیانگ، پایتخت گوگوریو، گرد میآمدند. شمار نیروهای جنگی در منبع ۱٬۱۳۳٬۸۰۰ نفر گزارش شده است. همان منبع مینویسد که این نیرو را «دو میلیون» میخواندند و شمار حملکنندگان تدارکات دو برابر آن بود. اینها ارقام گزارششده در منبعاند و پژوهشگران دربارهٔ دقت آنها بحث دارند.
امپراتور شخصاً ترتیب سپاه را ابلاغ کرد. در هر سپاه یک سپهبد و یک سردار دوم بود. سوارهنظام در چهل دستهٔ صدنفره سازمان یافت و هر ده دسته یک هنگ بود. پیادهنظام در هشتاد دسته بود که به چهار هنگ تقسیم میشد و هر هنگ یک سردار فرعی داشت. زره و کلاهخود و منگوله و پرچم هر هنگ به رنگی متفاوت بود. برای هر سپاه یک «فرستادهٔ پذیرش تسلیم» تعیین شد که به فرمان امپراتور دلجویی میکرد و از سپهبد فرمان نمیبرد. باروبنه و نیروهای پراکنده نیز در چهار هنگ قرار گرفتند و پیادهنظام آنها را همراهی میکرد. برای حرکت و اردو زدن ترتیب و آیینی معین شده بود. پیش از حرکت مراسم قربانی برگزار شد: در جنوب رود سانگگان، در جنوب کاخ لینشو و در شمال شهر جی.
روز بعد، گوئیوی، سپاه نخست حرکت کرد. هر روز یک سپاه راه میافتاد و میان سپاهها چهل لی فاصله بود (لی واحد مسافت چینی است). اردوگاهها پیوسته پیش میرفتند و حرکت همهٔ سپاهها چهل روز طول کشید. در گزارش آمده است که آغاز و پایان ستون به هم میپیوست، صدای طبل و شیپور از یکدیگر شنیده میشد و درفشها نهصد و شصت لی امتداد داشت. اردوی سلطنتی پس از آن حرکت کرد. این اردو شامل یازده گارد و دیوانها و ادارات دربار بود که میان شش سپاه درونی، بیرونی، پیشین، پسین، چپ و راست تقسیم شده بود، و هشتاد لی امتداد داشت.
در ماه سوم، در روز گوئیسی، امپراتور فرماندهی مستقیم سپاه را به دست گرفت و به رود لیائو رسید. سپاهها گرد آمدند و کنار آب آرایش بزرگی گرفتند. سپاه گوگوریو در سوی دیگر رود ایستاده بود و مانع میشد، و سربازان سوئی نتوانستند عبور کنند. مای تیهژانگ، سپهبد گارد چپ تونوی، به اطرافیان گفت نمیخواهد در بستر بیماری و به دست فرزندانش بمیرد و خود داوطلب فرماندهی پیشقراولان شد. به سه پسرش گفت به دولت مدیون است، آن روز روز مرگ اوست و اگر مرگی شایسته بیابد، آنان به ثروت و مقام خواهند رسید.
امپراتور به یوون کای، وزیر کارها، فرمان داد سه پل شناور در کرانهٔ غربی رود بسازد. پلها را به سوی کرانهٔ شرقی کشیدند، اما بیش از یک ژانگ (واحد طول چینی) از کرانه کوتاه ماندند. سپاه گوگوریو با شمار زیاد رسید. سربازان دلیر سوئی برای جنگ به آب زدند، ولی نیروهای گوگوریو از بلندی بر آنان میتاختند، سوئیها نتوانستند به ساحل برسند و شمار زیادی کشته شدند. مای تیهژانگ خود را به ساحل رساند و همراه دو فرماندهٔ گارد ببر، چیان شیشیونگ و منگ چا، در نبرد کشته شد. سپاه را عقب کشیدند و پلها را دوباره به کرانهٔ غربی بازگرداندند. امپراتور پس از مرگ به مای تیهژانگ عنوانی اعطا کرد و پسرش وارث آن شد.
سپس هه چو، مدیر دیوان خزانه، پلها را بلندتر کرد و کار در دو روز به پایان رسید. سپاهها یکی پس از دیگری گذشتند و در کرانهٔ شرقی نبرد بزرگی درگرفت. سپاه گوگوریو به سختی شکست خورد و شمار کشتهشدگان آن در منبع با تعبیر «دههزارها» آمده است. سپاههای سوئی پیروزمندانه پیش رفتند و شهر لیائودونگ را، که در نام کرهای یودونگ خوانده میشود و در متن با شیانگپینگ عهد هان یکی دانسته شده، محاصره کردند. امپراتور خود از رود گذشت و عفو عمومی اعلام کرد. او به وی ونشنگ، وزیر دادگستری، و لیو شیلونگ، معاون راست دیوان امور دولتی، دستور داد مردم سرزمینهای شرق لیائو را دلجویی کنند، ده سال آنان را از مالیات و خدمت معاف سازند و ولایتها و شهرستانهایی برای ادارهشان ایجاد کنند.
هنگامی که سرداران به سوی شرق پیش میرفتند، امپراتور شخصاً به آنان هشدار داد. به گفتهٔ او این لشکرکشی برای دلجویی از مردم و مجازات گناهکاران بود و نه برای نامجویی. ممکن بود برخی سرداران مقصود او را درنیابند و بخواهند با نیروی سبک شبیخون بزنند و تنها بجنگند تا نامی بیابند و پاداش بگیرند، و این قاعدهٔ سپاه بزرگ نبود. دستور داد در سه راه پیش بروند و هر حمله را سه راه با اطلاع یکدیگر انجام دهند. افزون بر آن، هر پیشروی و توقف باید به اطلاع امپراتور برسد و پاسخ او انتظار برده شود و هیچکس خودسرانه عمل نکند.
در لیائودونگ، سپاه گوگوریو چند بار بیرون آمد و موفق نشد، سپس در پشت باروها ایستادگی کرد و امپراتور فرمان حمله داد. او به سرداران دستور داد که اگر گوگوریو تسلیم شد آن را بپذیرند و سپاه را رها نکنند. هرگاه شهر نزدیک سقوط میشد، مردم درون آن تقاضای تسلیم میکردند. سرداران، به پیروی از فرمان، جرئت نمیکردند فرصت را دریابند و نخست پیکی نزد امپراتور میفرستادند. تا پاسخ برسد، دفاع شهر آماده شده بود و آنان بیرون میآمدند و میجنگیدند. این چند بار تکرار شد. شهر مدتی طولانی سقوط نکرد و در ماه ششم، در روز جیوی، امپراتور به جنوب شهر آمد و باروها و خندق را دید. سرداران را فراخواند و بازخواست کرد. به آنان گفت به منصب و خاندان خود تکیه کردهاند و او را با ناتوانی و سستی میگذرانند. گفت هنگام حضور در پایتخت هم نمیخواستند او بیاید، مبادا کاستیهایشان آشکار شود، و اکنون آمده تا کار آنان را ببیند و اگر لازم باشد گردنشان را بزند. گزارش میگوید سرداران از ترس رنگ باختند. امپراتور چند لی در غرب شهر، در اردوگاهی موسوم به شهر لیوهه، ماند. دژهای دیگر گوگوریو نیز همچنان مقاومت میکردند.
نیروی دریایی سوئی، که پیشتر از راه دریا روانه شده بود، در همین دوره وارد عمل شد. لای هوئر، سپهبد گارد راست، سپاه دریایی رودهای یانگتسه و هوآی را فرماندهی میکرد و ناوگانش صدها لی امتداد داشت. او از راه رود پِسو وارد شد و در شصت لیای پیونگیانگ با گوگوریو روبهرو شد و آنان را به سختی شکست داد. لای هوئر میخواست پیروزی را ادامه دهد و به شهر برود، اما ژو فاشانگ، معاون فرمانده، او را بازداشت و خواست منتظر رسیدن سپاههای دیگر بماند تا همه با هم پیش بروند. لای هوئر نپذیرفت. چهل هزار سرباز زرهپوش برگزید و مستقیم به پای شهر رفت. گوگوریو نیرویی را در معبدی خالی درون حصار بیرونی شهر پنهان کرده بود. سپاهی از گوگوریو با لای هوئر جنگید و بهظاهر شکست خورد. لای هوئر آنان را تا درون شهر دنبال کرد و سربازانش پراکنده شدند، غارت و اسیرگیری کردند و نظم خود را از دست دادند. کمینگاه برخاست و لای هوئر به سختی شکست خورد و بهزحمت جان به در برد. شمار سربازانی که بازگشتند از چند هزار نفر بیشتر نبود. گوگوریو آنان را تا کشتیها دنبال کرد و ژو فاشانگ آرایش گرفت و منتظر ماند تا گوگوریو عقب نشست. در روایت کرهای این درگیری به کو گئونمو، برادر شاه، و دستهای پانصدنفره از سربازان گزیدهٔ او نسبت داده شده است. لای هوئر با سپاهش به ساحل بازگشت و دیگر برای پشتیبانی از سپاههای دیگر نماند.
در همین مرحله نیروی بزرگی از ارتش جدا شد تا به پیونگیانگ برود. منبع چینی آن را «نُه سپاه» مینامد و فرماندهان و راههای آن را چنین گزارش میکند: یوون شو، سپهبد گارد چپ، از راه فویو. یو ژونگون، سپهبد گارد راست، از راه لولانگ. جینگ یوانهِنگ، سپهبد گارد چپ شیائووی، از راه لیائودونگ. شوئه شیشیونگ، سردار گارد راست، از راه وُجو. شین شیشیونگ، سردار گارد راست تونوی، از راه شوئنتو. ژانگ جین، سردار گارد راست یووی، از راه شیانگپینگ. ژائو شیائوتسای، سردار راست وو، از راه جیهشی. تسوئی هونگشنگ، فرماندار ژوئو که بهعنوان سردار گارد چپ وو منصوب شده بود، از راه سویچنگ. وی ونشنگ، فرمانده گارد ببر که بهجای سردار گارد راست یووی گماشته شده بود، از راه ژنگدی. همهٔ این راهها باید در باختر رود یالو به هم میرسیدند. عنوان شین شیشیونگ در منابع گاه گارد راست تونوی و گاه گارد چپ تونوی آمده است.
سپاههای یوون شو و دیگران از دو پادگان لوهه و هوآییوان راه افتادند. به هر مرد و اسب خوراک صد روز داده شد. افزون بر آن زرههای پلکانی، نیزه و ژوپین، جامه و ابزار جنگی و چادر آتشزا را باید حمل میکردند و بار هر نفر بیش از سه «شی» (واحد پیمانه و وزن چینی) بود، چندان سنگین که کسی توان بردنش را نداشت. در سپاه دستور داده شد که هر کس دانه و برنج را دور بریزد کشته شود. سربازان در زیر چادرهای خود گودال میکندند و غله را پنهان میکردند. سپاه هنوز به میانهٔ راه نرسیده بود که خواربار رو به پایان رفت. در روایتی دربارهٔ مسیر یو ژونگون آمده که نزدیک دژ اوگول او چند هزار اسب و الاغ لاغر را برگزید و پشت سپاه نگه داشت. هنگامی که به سوی شرق میگذشت، گوگوریو به بار و بنه حمله کرد. یو ژونگون برگشت و آنان را به سختی شکست داد.
در کنار رود یالو، گوگوریو اولچی موندوک، مقامی بلندپایه، را به اردوگاه سوئی فرستاد تا وانمود کند تسلیم میشود، در حالی که به گزارش منابع میخواست وضع سپاه را ببیند. در روایت کرهای دربارهٔ او آمده که تبارش معلوم نیست و او را آدمی آرام و دارای تدبیر و آشنا به نگارش دانستهاند. در روایت چینی، یو ژونگون پیشتر فرمان محرمانهای از امپراتور داشت که هرگاه گائو یوان، یعنی شاه گوگوریو، یا اولچی موندوک را دید، حتماً دستگیرشان کند. در روایت کرهای این فرمان به یوون شو و یو ژونگون هر دو نسبت داده شده است. یو ژونگون خواست او را بازداشت کند، اما لیو شیلونگ، که فرستادهٔ دلجویی سپاه بود، سخت مخالفت کرد. یو ژونگون اولچی موندوک را رها کرد، بعد پشیمان شد و کسی را فرستاد تا به او بگوید اگر سخنی دیگر دارد بازگردد. اولچی موندوک روی برنگرداند و از رود یالو گذشت و رفت.
یو ژونگون و یوون شو پس از رفتن او دچار نگرانی شدند. یوون شو چون خواربار تمام شده بود میخواست بازگردد، اما یو ژونگون پیشنهاد کرد با نیروی برگزیده اولچی موندوک را دنبال کنند تا کاری از پیش ببرند. یوون شو سخت مخالفت کرد. یو ژونگون خشمگین گفت سپهبدی که بر صد هزار نفر تکیه دارد و نمیتواند دشمن اندکی را بشکند، با چه رویی نزد امپراتور برود. گفت از همان آغاز میدانسته این سفر بینتیجه است، چون سرداران کامیاب گذشته کار سپاه را به یک نفر میسپردند، و اکنون هر کس رأی خود را دارد. بنا به گزارش، امپراتور یو ژونگون را دارای تدبیر میدانست و به سپاهها فرمان داده بود از او دستور بخواهند. یوون شو به روایت دیگری با صدای بلند پرسید از کجا میداند بینتیجه است. سرانجام یوون شو و دیگران ناچار پذیرفتند و همراه سرداران از آب گذشتند تا اولچی موندوک را دنبال کنند.
در روایت آمده که اولچی موندوک با دیدن نشانهٔ گرسنگی در سربازان یوون شو، در هر نبرد عقب مینشست تا آنان را فرسوده کند. در یک روز هفت نبرد رخ داد و سوئی در همهٔ آنها پیروز شد. یوون شو که به پیروزیهای پیدرپی دل بسته بود و زیر فشار نظر دیگران قرار داشت، پیش رفت. سپاه به سوی شرق از رود سالسو گذشت و در سی لیای پیونگیانگ، در کنار کوهی، اردو زد. اولچی موندوک برای یو ژونگون شعری فرستاد. مضمون آن این بود که تدبیر شگفت او راز آسمان را دریافته و حساب دقیقش زمین را پیموده و پیروزیهایش بزرگ است، پس بس است و کوتاه بیاید. یو ژونگون پاسخی نوشت که محتوای آن در منابع نیامده است. در روایتی دیگر آمده که پس از این پاسخ اولچی موندوک اردوگاه خود را آتش زد و کناره گرفت. سپس اولچی موندوک بار دیگر پیکی به نزد یوون شو فرستاد و وانمود کرد تسلیم میشود. گفت اگر سپاه بازگردد، شاه گوگوریو را نزد امپراتور خواهد برد. یوون شو سربازان را خسته و ناتوان از جنگ دید و پیونگیانگ را استوار و دشوار برای تسخیر یافت. به همین سبب این پیشنهاد را پذیرفت و بازگشت.
یوون شو و سرداران دیگر در آرایش چهارگوش پس نشستند. گوگوریو از چهار سو حملههای پراکنده میکرد و سوئی جنگکنان راه میپیمود. در ماه هفتم، در روز رنیین، که بر پایهٔ تبدیل روزشمار حدود ۲۶ اوت ۶۱۲ در گاهشماری ژولین است، سپاه به رود سالسو رسید. پژوهشگران معمولاً این رود را با رود چونگچون در شمال شبهجزیرهٔ کره یکی میدانند. هنگامی که سپاه نیمی از رود را گذرانده بود، گوگوریو از پشت به ستون عقب حمله کرد و شین شیشیونگ در نبرد کشته شد. در روایت کرهای آمده که اولچی موندوک خود نیروها را پیش برد و به ستون عقب حمله کرد. پس از آن همهٔ سپاهها از هم پاشیدند و نتوانستند جلو خود را بگیرند. سربازان و فرماندهان شبانهروزی گریختند و به رود یالو رسیدند، مسافتی که در منبع چهارصد و پنجاه لی گفته شده است. وانگ رنگونگ در عقب سپاه ماند و به گوگوریو حمله کرد و آنان را عقب راند. لای هوئر با شنیدن خبر شکست یوون شو و دیگران او نیز بازگشت. از نُه سپاه فقط سپاه وی ونشنگ سالم ماند.
دربارهٔ روایت مشهور سد و رهاسازی ناگهانی آب رود سالسو باید گفت که در منابع اصلی و نزدیک به این رویداد، از جمله در متنهایی که گزارش بالا از آنها گرفته شده، هیچ اشارهای به ساختن سد یا رها کردن آب نیامده است. این روایت در برخی روایتهای متأخرتر، از جمله در آثار قرن بیستم و بازگوییهای عمومی، دیده میشود. در کتابها و پژوهشهای جدید معمولاً تصریح میشود که منبع همعصری آن را ثبت نکرده است. روایت سد در این متن بهعنوان روایتی متأخر و ثبتنشده در منابع همعصر ذکر میشود و دربارهٔ درستی یا نادرستی آن حکمی داده نمیشود.
در منبع آمده که شمار نُه سپاه هنگام عبور از رود لیائو ۳۰۵٬۰۰۰ نفر بود و هنگام رسیدن به شهر لیائودونگ فقط ۲٬۷۰۰ نفر باقی ماندند. خواربار و ابزار جنگی که به مقدار کلان بود از دست رفت. اینها ارقام گزارششده در منبعاند و پژوهشگران دربارهٔ دقت عددی آنها بحث دارند. در همین منبع رقم دیگری برای کشتهشدگان یا فراریان بهطور جداگانه داده نشده است.
امپراتور خشمگین شد و به گزارش، یوون شو و دیگران را به زنجیر کشید. در گزارش دربارهٔ یو ژونگون آمده است که امپراتور سرداران دیگر را آزاد کرد و تنها او را زندانی نگه داشت. در روز بعد، گوئیمائو، امپراتور سپاه را بازگرداند. منابع این دو رویداد را در دو روز پیاپی ثبت کردهاند. در پی نبرد سالسو، گوگوریو شوئه شیشیونگ را در کوه بایشی دنبال و محاصره کرد. او با شدت جنگید و آنان را شکست داد و به همین سبب تنها او از عزل نجات یافت.
در این لشکرکشی، غیر از دژ وولیلو در باختر رود لیائو، که گرفته شد و ولایت لیائودونگ و پادگان تونگدینگ در آنجا ایجاد گردید، دژ دیگری تصرف نشد. در ماه هشتم امپراتور فرمان داد غلهها از انبارهای لییانگ، لویانگ و تایوان به دهانهٔ وانگهای منتقل شود و فان زیگای را در ژوئو گذاشت. در ماه نهم، در روز گنگیین، ارابهٔ امپراتور به پایتخت شرقی رسید. در ماه یازدهم، در روز جیاشن، یوون شو، یو ژونگون و دیگران از منصب برکنار شدند و به عامی بودن بازگشتند. لیو شیلونگ بهعنوان عذرخواهی از مردم گردن زده شد. در گزارش آمده که یوون شو از پیش مورد مهر امپراتور بود و پسرش با دختر امپراتور ازدواج کرده بود، و به همین سبب امپراتور او را نکشت. وی ونشنگ درجهٔ بالاتری گرفت. یو ژونگون، که تنها او زندانی مانده بود، از اندوه و خشم بیمار شد. هنگامی که حالش وخیم شد او را آزاد کردند و در خانه در شصتوهشتسالگی درگذشت. جنگ پس از سال ۶۱۲ ادامه یافت و در سالهای ۶۱۳ و ۶۱۴ نیز لشکرکشیهای دیگری صورت گرفت.