
در سال ۱۶۰۰ میلادی، قلعه فوشیمی در جنوب کیوتو یکی از مهمترین مواضع تحت اختیار توکوگاوا ایهیاسو بود. در ماههای میانی همان سال، اختلاف میان ایهیاسو و نیروهای وفادار به حکومت تویوتومی به رویارویی نظامی نزدیک شده بود. ایهیاسو برای لشکرکشی به شرق ژاپن حرکت کرده بود و در شانزدهمین روز ماه ششم سال پنجم دوره کیچو به فوشیمی رسید. در آنجا توری موتوتادا، یکی از فرماندهان نزدیک به او، حضور داشت. پس از دیدار و گفتوگو درباره وضعیت قلعه، ایهیاسو تصمیم گرفت فوشیمی را ترک کند و حرکت خود را ادامه دهد. مسئولیت نگهداری از قلعه به توری موتوتادا سپرده شد و ماتسودایرا ایهتادا، نایتو ایهناگا، ماتسودایرا چیکاماسا و دیگر نیروهای وابسته به خاندان توکوگاوا نیز در قلعه باقی ماندند.
ایهیاسو در هجدهمین روز ماه ششم فوشیمی را ترک کرد. با خروج او، توری موتوتادا فرمانده اصلی قلعه شد. شمار دقیق نیروهای باقیمانده در فوشیمی در منابع یکسان نیست. برخی گزارشها حدود هزار و هشتصد نفر را ذکر کردهاند و منابع دیگر اعداد متفاوتی آوردهاند. به همین دلیل نمیتوان شمار دقیق پادگان را با قطعیت تعیین کرد. آنچه روشن است این است که ایهیاسو بخش عمده نیروی خود را همراه برد و گروهی محدودتر برای نگهداری از قلعه باقی ماندند.
در همین زمان، ایشیدا میتسوناری و فرماندهان وابسته به جناح مخالف ایهیاسو در منطقه کیوتو و اوساکا در حال گردآوری نیرو بودند. فوشیمی به دلیل موقعیت خود در نزدیکی کیوتو و ارتباط آن با مسیرهای مهم منطقه، در میان نخستین مواضعی قرار گرفت که نیروهای مخالف ایهیاسو قصد تصرف آن را داشتند. در هفدهمین روز ماه هفتم، مائدا گنای، ماسودا ناگاموری و ناگاتسوکا ماساایه، که از مقامهای بلندپایه حکومت تویوتومی بودند، همراه با ایشیدا میتسوناری در برابر اقدامات ایهیاسو موضع گرفتند. در همین دوره، پیامی برای توری موتوتادا فرستاده شد و از او خواسته شد فوشیمی را ترک کند. موتوتادا این درخواست را نپذیرفت و در قلعه باقی ماند.
در هجدهمین روز ماه هفتم، نیروهای مخالف ایهیاسو به سوی فوشیمی حرکت کردند و درگیریها آغاز شد. منابع مربوط به این روزها در تاریخ دقیق آغاز حمله کاملاً یکسان نیستند و برخی آغاز حمله را در روز نوزدهم یا بیستم ماه هفتم ثبت کردهاند. با این حال، گزارشهای نزدیک به حادثه نشان میدهند که از این زمان عملیات نظامی علیه فوشیمی آغاز شده بود.
در نوزدهمین روز ماه هفتم، درگیری در اطراف قلعه ادامه داشت. نیروهای مدافع از قلعه خارج شدند و به برخی املاک و خانههای وابسته به مقامهای مخالف ایهیاسو حمله کردند. خانههای ماسودا ناگاموری و مائدا گنای در فوشیمی به آتش کشیده شدند. در همان زمان صدای تیراندازی از قلعه شنیده میشد. این درگیریها نشان میداد که مدافعان هنوز امکان انجام عملیات در خارج از دیوارهای قلعه را داشتند و محاصره کامل هنوز شکل نگرفته بود.
در بیستمین روز ماه هفتم، حمله به فوشیمی به شکل گستردهتری ادامه یافت. نیروهای وابسته به جناح مخالف ایهیاسو به مواضع مدافعان حمله کردند و نیروهای داخل قلعه با تیراندازی و استفاده از سلاحهای موجود در برابر آنان مقاومت کردند. در این مرحله هنوز بخشهای اصلی فوشیمی در اختیار توری موتوتادا و نیروهایش بود.
در بیستودومین روز ماه هفتم، صدای تیراندازی نبرد فوشیمی تا فاصلهای قابل توجه از قلعه شنیده شد. گزارشهای مربوط به کیوتو از ادامه شلیک تفنگها خبر میدهند. نیروهای مهاجم در اطراف قلعه تجمع بیشتری پیدا کردند و محاصره به تدریج شکل منظمتری گرفت.
در بیستوسومین روز ماه هفتم، کوبایاکاوا هیدهآکی با نیروهای خود به منطقه فوشیمی رسید و به نیروهای محاصرهکننده پیوست. در همان روز گزارشهایی از آتش گرفتن بخشهایی از قلعه منتشر شد. نیروهای داخل قلعه همچنان با تیراندازی به مهاجمان پاسخ میدادند. آتشسوزیهای این مرحله هنوز به معنی سقوط قلعه نبود و مدافعان همچنان کنترل بخشهای مهم مجموعه را در اختیار داشتند.
در روزهای بعد، نیروهای محاصرهکننده تعداد خود را افزایش دادند و مواضع آنان در اطراف فوشیمی تثبیت شد. منابع تاریخی تعداد کل نیروهای مهاجم را معمولاً دهها هزار نفر ذکر کردهاند و رقم حدود چهل هزار نفر در برخی منابع دیده میشود، اما این رقم را نمیتوان شمار دقیق نیروهایی دانست که همزمان در هر نقطه از محاصره حضور داشتند. نیروهای وابسته به اوکیتا هیدهایه، کوبایاکاوا هیدهآکی، ناگاتسوکا ماساایه، ناکامورا کازوئوچی و چند فرمانده دیگر در عملیات حضور داشتند.
در بیستوهفتمین روز ماه هفتم، محاصره همچنان ادامه داشت و قلعه سقوط نکرده بود. گزارشهای تاریخی این روز از تصمیم نیروهای مهاجم برای استفاده از تفنگهای بزرگتر و سلاحهای سنگینتر سخن میگویند. این گزارش نشان میدهد که تیراندازی و حملات قبلی هنوز نتوانسته بود قلعه را به تصرف مهاجمان درآورد.
در همین دوره، مهاجمان برای نزدیک شدن به استحکامات قلعه اقدام به ایجاد مواضع نزدیکتر کردند. در گزارشهای مربوط به محاصره از پر کردن بخشهایی از خندق با چوب و مصالح سخن گفته شده است. نیروهای مهاجم همچنین از تیرهای آتشزا و آتش برای حمله به ساختمانهای داخل قلعه استفاده کردند. در این مرحله، درگیری هم در اطراف خندقها و استحکامات و هم در نزدیکی ساختمانهای داخلی جریان داشت.
در بیستوهشتمین روز ماه هفتم، نیروهای محاصرهکننده برای تهیه مصالح مورد نیاز خود در اطراف فوشیمی فعالیت کردند. در منابع تاریخی از بریدن بامبو و جمعآوری چوب در اطراف معبد دایگو و مناطق پیرامون قلعه یاد شده است. این مصالح در ادامه عملیات محاصره مورد استفاده قرار گرفتند.
در بیستونهمین روز ماه هفتم، ایشیدا میتسوناری از ساوایاما به سمت فوشیمی آمد. در این زمان محاصره هنوز پایان نیافته بود. نیروهای مهاجم در اطراف قلعه مستقر بودند و توری موتوتادا و نیروهایش همچنان مقاومت میکردند. در همین دوره، درگیری در اطراف پل گوکوراکو نیز در منابع تاریخی ثبت شده است و نیروهای مدافع در برابر حمله نیروهای مهاجم مقاومت کردند.
تا پایان بیستونهمین روز ماه هفتم، فوشیمی هنوز سقوط نکرده بود. نیروهای مهاجم توانسته بودند فشار خود را افزایش دهند، اما مدافعان همچنان بخشهای اصلی قلعه را در اختیار داشتند. در این زمان، نبرد وارد مرحلهای شد که حملات مستقیم و آتشسوزیهای متعدد به شکل همزمان ادامه پیدا کرد.
در شب سیام ماه هفتم، مرحله نهایی محاصره آغاز شد. در طول شب، بخشهایی از قلعه از جمله ماتسومارو و ناگویامارو آتش گرفتند. صدای تیراندازی همچنان شنیده میشد. در گزارشهای تاریخی آمده است که ماتسومارو در همین مرحله به تصرف نیروهای مهاجم درآمد. زمان دقیق این رویداد در منابع مختلف کمی متفاوت ثبت شده است، اما روشن است که در ساعات پایانی ماه هفتم و نخستین ساعات ماه هشتم، مهاجمان وارد بخشهایی از مجموعه داخلی قلعه شدند.
در نخستین روز ماه هشتم سال پنجم کیچو، برابر با حدود هشتم سپتامبر ۱۶۰۰ در تبدیل رایج به گاهشماری میلادی، نبرد وارد آخرین مرحله خود شد. آتش در بخشهای مختلف قلعه گسترش پیدا کرد. طبق یادداشتهای تاریخی، حدود نیمهشب آتش در ماتسومارو دیده شد و سپس در ساعات صبح بخشهای دیگری از قلعه در آتش سوختند.
حدود ساعت هشت صبح، ماهمیکده آتش گرفت. پس از آن آتش به قسمتهای دیگری از مجموعه گسترش یافت. ساختمانها و برجهای مختلف یکی پس از دیگری درگیر آتش شدند. نیروهای مهاجم از بیرون به ساختمانها تیرهای آتشزا پرتاب میکردند و در بخشهایی از خندق نیز مصالح چوبی و قابل اشتعال انباشته شده بود. با گسترش آتش، مدافعان مجبور شدند از قسمتهایی که دیگر قابل نگهداری نبودند عقبنشینی کنند.
در حدود ساعت یازده صبح، آتش به بخش بالایی برج اصلی رسید. تا حدود ظهر، برج اصلی و قسمتهای عمده قلعه در آتش سوختند. گزارشهای تاریخی که از کیوتو نوشته شدهاند، گسترش آتش را مرحلهبهمرحله ثبت کردهاند و از مشاهده دود و شعلههای گسترده از فاصله دور خبر میدهند.
در همین زمان، درگیری مسلحانه همچنان ادامه داشت. نیروهای مهاجم از چند جهت به قسمتهای باقیمانده قلعه فشار وارد کردند و مدافعان در بخشهای داخلی مقاومت کردند. با سوختن ساختمانها و از بین رفتن قسمتهای مختلف استحکامات، نبرد به بخشهای داخلی مجموعه کشیده شد.
در منابع متأخر داستانهایی درباره نقش نیروهای کوگا در گشودن راه ورود مهاجمان و آتش زدن بخشی از قلعه آمده است. در این روایتها گفته شده است که خانواده برخی از نیروهای کوگا در بیرون قلعه در اختیار نیروهای مهاجم قرار داشتند و فشار بر آنان موجب همکاری بعضی از افراد داخل قلعه شد. با این حال، جزئیات این روایت در منابع نزدیک به زمان نبرد به شکل کامل و یکسان ثبت نشده است. بنابراین نمیتوان علت دقیق آغاز آتشسوزی داخلی یا نقش هر فرد را به عنوان واقعیتی قطعی بیان کرد. آنچه در منابع نزدیک به حادثه ثبت شده، آتش گرفتن ماتسومارو و سپس گسترش آتش به بخشهای دیگر قلعه و ورود نیروهای مهاجم به قسمتهای داخلی است.
در مرحله پایانی، توری موتوتادا همچنان در قلعه حضور داشت. همراه او ماتسودایرا ایهتادا، نایتو ایهناگا، ماتسودایرا چیکاماسا و دیگر فرماندهان و نیروهای مدافع باقی مانده بودند. با پیشروی مهاجمان و گسترش آتش، نبرد به درگیری مستقیم در داخل مجموعه تبدیل شد.
ماتسودایرا ایهتادا در جریان سقوط قلعه کشته شد. نایتو ایهناگا نیز همراه با پسرش در جریان نبرد فوشیمی کشته شدند. ماتسودایرا چیکاماسا و شمار دیگری از فرماندهان و جنگجویان مدافع نیز در مرحله پایانی نبرد جان خود را از دست دادند.
درباره تعداد کشتهشدگان مدافعان، منابع تاریخی اعداد یکسانی ارائه نمیکنند. برخی گزارشها از کشته شدن حدود هشتصد نفر سخن گفتهاند و منابع دیگر شمار کل نیروهای داخل قلعه را حدود هزار و هشتصد نفر یا بیشتر دانستهاند. همچنین روایتهایی درباره خودکشی گروهی از مدافعان پس از شکست وجود دارد. به دلیل نبود فهرست کامل و همزمان از تمام افراد حاضر در قلعه، نمیتوان رقم دقیق تلفات را تعیین کرد.
در آخرین ساعات نبرد، توری موتوتادا در بخش اصلی قلعه باقی ماند. درباره نحوه دقیق مرگ او روایتهای مختلفی وجود دارد. منابع متأخر داستانهایی درباره آخرین درگیری او با یکی از افراد مهاجم نقل کردهاند، اما این جزئیات در همه منابع نزدیک به حادثه تأیید نشده است. یک گزارش تاریخی نزدیک به زمان سقوط، مرگ او را به صورت خودکشی در قلعه ثبت کرده است. بنابراین اصل مرگ توری موتوتادا در روز سقوط فوشیمی قطعی است، اما جزئیات دقیق لحظه آخر او را نمیتوان با اطمینان از یک روایت واحد بازسازی کرد.
با مرگ توری موتوتادا و دیگر فرماندهان اصلی و با سوختن بخش عمده ساختمانهای قلعه، مقاومت مدافعان پایان یافت. نیروهای مهاجم کنترل مجموعه فوشیمی را به دست گرفتند. برج اصلی و قسمتهای مهم قلعه در آتش از بین رفتند و محاصرهای که از ماه هفتم آغاز شده بود در نخستین روز ماه هشتم پایان یافت.
در دومین روز ماه هشتم، گزارشهای تاریخی وضعیت پس از سقوط قلعه را ثبت کردند. در این گزارشها از سوختن خانهها، وجود اجساد در اطراف قلعه و ویرانی گسترده سخن گفته شده است. خبر سقوط فوشیمی نیز به فرماندهان و متحدان نیروهای مهاجم منتقل شد.
پس از سقوط، نیروهای مهاجم به تدریج فوشیمی را ترک کردند و برای عملیاتهای دیگر حرکت کردند. در سومین روز ماه هشتم، دستورهایی برای شناسایی و دستگیری جنگجویانی که احتمالاً از فوشیمی گریخته بودند صادر شد. این اسناد نشان میدهد که سرنوشت همه افراد پادگان یکسان نبود و نمیتوان گفت تمام کسانی که در آغاز محاصره داخل قلعه بودند در همان محل کشته شدند.
در چهارمین روز ماه هشتم، یکی از گزارشهای تاریخی از بازدید از محل قلعه و مشاهده بقایای سوخته و اجساد خبر میدهد. ساختمانهای اصلی فوشیمی در اثر آتش ویران شده بودند و دیگر مقاومت نظامی در آنجا وجود نداشت.
به این ترتیب، نبرد فوشیمی پس از حدود دو هفته محاصره و درگیری، با سقوط قلعه در نخستین روز ماه هشتم سال پنجم کیچو پایان یافت. ایهیاسو پیش از آغاز محاصره از قلعه خارج شده بود و توری موتوتادا به همراه گروهی از نیروهای وابسته به او برای نگهداری فوشیمی باقی مانده بود. نیروهای مخالف ایهیاسو پس از تجمع در اطراف قلعه، حملات خود را آغاز کردند و در روزهای بعد با تیراندازی، نزدیک شدن به استحکامات، استفاده از سلاحهای سنگینتر، پر کردن بخشهایی از خندق و استفاده از آتش فشار خود را افزایش دادند. در آخرین شب، ماتسومارو و بخشهای دیگر قلعه آتش گرفتند و در نخستین ساعات روز بعد، آتش به قسمتهای اصلی مجموعه گسترش یافت. برج اصلی نیز در حوالی ظهر سوخت. در جریان آخرین درگیریها، توری موتوتادا، ماتسودایرا ایهتادا، نایتو ایهناگا، ماتسودایرا چیکاماسا و شمار زیادی از مدافعان کشته شدند. پس از آن نیروهای مهاجم کنترل قلعه را در اختیار گرفتند و نبرد فوشیمی پایان یافت.