ویرگول
ورودثبت نام
علیرضا مرادی
علیرضا مرادیدانشجوی ارشد تاریخ ایران اسلامی علاقه مند به همه ی ادوار تاریخ https://hamibash.com/Alireza798
علیرضا مرادی
علیرضا مرادی
خواندن ۶ دقیقه·۴ ماه پیش

محاصره آوینیون توسط شارل مارتل ۷۳۷ میلادی

در نیمهٔ دوم سدهٔ هفتم میلادی، موج فتوحات عرب که از بیابان‌های حجاز برخاسته بود، کرانه‌های جنوبی دریای مدیترانه را درنوردید و تا کرانه‌های اقیانوس اطلس پیش رفت. در سال ۷۱۱ میلادی، طارق بن زیاد با لشکری مرکب از عرب‌ها و بربرهای تازه‌مسلمان از تنگه‌ای که بعدها نام او را بر خود گرفت گذشت و با فروپاشی پادشاهی ویزیگوت‌ها در اسپانیا، شبه‌جزیرهٔ ایبری به سرعت در قلمرو خلافت اموی دمشق بلعیده شد. تنها یک دهه بعد، والیان مسلمان اندلس نگاه خود را به فراسوی کوه‌های پیرنه دوختند. سپتیمانیا، ناحیه‌ای ساحلی در جنوب گل (فرانسهٔ امروزی)، در ۷۱۹ میلادی به تصرف امویان درآمد و شهر ناربون به پایگاه اصلی عملیات نظامی آنان در این سوی کوه‌ها تبدیل شد. از این پایگاه، دسته‌های سواره‌نظام سبک‌اسلحهٔ مسلمان راه درهٔ رون را در پیش گرفتند و تا قلب بورگوندی و حتی دروازه‌های لیون پیش تاختند. در این میان، شهر کهن آوینیون، با دیوارهای ستبر رومی‌اش که بر کرانهٔ شرقی رود رون تکیه زده بود، موقعیتی راهبردی داشت. این شهر همچون دژبانی طبیعی بر مسیر رودخانه و راه‌های زمینی که شمال را به جنوب و کرانه‌های مدیترانه پیوند می‌داد، اشراف داشت. تصرف آوینیون به معنای در دست داشتن کلید پیشروی به سوی درهٔ رون و قلب سرزمین‌های فرانک‌ها بود.

در سال ۷۳۴ میلادی، یوسف بن عبدالرحمن فهری، والی تازه‌نفس ناربون، با نیروهایی که از اندلس به او ملحق شده بودند، از رود رون گذشت و آوینیون را از چنگ مدافعان فرانک آن بیرون کشید. پادگان شهر قتل‌عام و دیوارهای آن به سرعت بازسازی شد تا به سنگری برای حملات بعدی بدل گردد. این ضربه در حالی وارد شد که قلمرو فرانک‌ها درگیر آشفتگی‌های سیاسی و تفرقهٔ میان اشراف بود. با این حال، تنها کسی که می‌توانست در برابر این تهدید ایستادگی کند، مردی بود که در دربار مروونژی‌ها، بی‌آنکه تاج بر سر نهد، قدرت را در مشت داشت: شارل مارتل، کاخ‌بان کاخ‌های اوسترازیا و نئوستریا. او چهار سال پیش از سقوط آوینیون، در نبردی که در تاریخ به نام تور یا پواتیه جاودانه شد، سپاه عبدالرحمن غافقی را درهم شکسته و پیشروی بزرگ امویان به سوی شمال را متوقف کرده بود. این پیروزی به شارل مارتل چنان اعتبار و نیرویی بخشید که توانست برای تحکیم مرزهای جنوبی قلمرو فرانک‌ها، نیرویی تازه نفس گرد آورد. او به روشنی می‌دانست که راندن مسلمانان از ناربون آرزویی دور است، اما بازپس‌گیری آوینیون برای حفظ امنیت بورگوندی و پرووانس، حیاتی بود.

در بهار یا اوایل تابستان ۷۳۷ میلادی، شارل مارتل ارتش خود را که هستهٔ مرکزی آن را پیاده‌نظام سنگین‌اسلحهٔ فرانک و دسته‌های سواره‌نظام وفادار به او تشکیل می‌دادند، در کرانهٔ رود رون به سمت جنوب به حرکت درآورد. افزون بر فرانک‌ها، نیروهایی از بورگوندی و پرووانس نیز که از تاخت‌وتازهای مداوم به تنگ آمده بودند، به او پیوستند. لشکری بزرگ، با زره‌های فلزی و کلاه‌خودهای مخروطی که انعکاس نور آفتاب را بر سطح رود رون می‌پاشاند، در طول مسیر کهن رومی پیش می‌رفت. هوای گرم مدیترانه‌ای و گَرد و غباری که از حرکت هزاران پا برمی‌خاست، فضایی سنگین و پرتنش پدید آورده بود. هنگامی که برج و باروهای آوینیون در افق پدیدار شدند، فرانک‌ها با شهری روبه‌رو شدند که پادگان آن از بیم نزدیک شدن شارل مارتل، دروازه‌های سنگین بلوطی را بسته و خود را برای محاصره‌ای طولانی آماده کرده بود. مدافعان شهر که تعدادشان به چند هزار تن می‌رسید، ترکیبی از سواره‌نظام عرب، کمانداران بربر و نیروهای محلی بودند که سرنوشت خود را با فاتحان پیوند زده بودند.

شارل مارتل بی‌درنگ حلقهٔ محاصره را تنگ کرد. اردوگاه فرانک‌ها در برابر دیوارهای شهر و در امتداد رودخانه برپا شد تا هرگونه راه ارتباطی و تدارکاتی را بر مدافعان ببندد. یکی از نخستین تدابیر او، تسلط بر پل رومی رود رون بود که شهر را به کرانهٔ غربی متصل می‌کرد و شاهراه حیاتی امداد از ناربون به شمار می‌رفت. با قطع این مسیر، امید هرگونه کمک بیرونی برای پادگان اموی از میان رفت. فضای شهر به سرعت به کام اضطراب فرو رفت. صدای چکش‌ها و اره‌ها در بیرون از دیوارها شنیده می‌شد. مهندسان فرانک به فرمان شارل مارتل مشغول ساخت ابزارهای محاصره بودند. برج‌های چوبی بلندی بر روی چرخ‌ها ساخته می‌شد که باید به دیوارهای شهر نزدیک می‌شدند تا کمانداران و نیزه‌داران فرانک بتوانند از فراز آنان، مدافعان روی باروها را زیر آتش بگیرند. منجنیق‌های پیچشی نیز با استفاده از الوارهای تنومند و طناب‌های تابیده مونتاژ شدند تا تخته‌سنگ‌های بزرگ و بشکه‌های مواد آتش‌زا را به درون شهر پرتاب کنند.

روز محاصره با غرش نخستین پرتابه‌ها آغاز شد. تخته‌سنگ‌های سنگین با ضرباتی کر کننده به دیوارهای باستانی رومی برخورد می‌کردند، اما این دیوارها که قرن‌ها آزمون خود را پس داده بودند، همچنان پابرجا می‌ماندند. با این حال، روان مدافعان چنین استقامتی نداشت. منجنیق‌ها هدف خود را به درون شهر تغییر دادند و بارانی از سنگ و گلوله‌های آتشین بر بام‌های سفالی فرود آوردند. دود و بوی چوب سوخته در کوچه‌های تنگ شهر پیچید و فریادهای زنان و کودکان با صدای برخورد سنگ‌ها در هم آمیخت. هم‌زمان، برج‌های محاصره با سرعتی مرگ‌آور و مقاومت‌ناپذیر به سوی باروها هل داده می‌شدند. سربازان مدافع با پرتاب تیر، سنگ و گلدان‌های روغن جوشان تلاش می‌کردند پیشروی این غول‌های چوبی را متوقف کنند، اما سپرهای چوبی آغشته به پوست خیس که در جلوی برج‌ها نصب شده بود، تیرهای آتشین را بی‌اثر می‌کرد. هنگامی که نخستین برج به دیوار رسید و پل متحرک آن با صدایی وحشتناک بر کنگره‌های بارو فرود آمد، نبرد واقعی آغاز شد. جنگجویان فرانک با شمشیرهای بلند و تبرهای یک‌دسته از پل گذشتند و درگیری تن‌به‌تن بر روی باروها درگرفت. صدای برخورد آهن به آهن، ضجهٔ زخمی‌ها و فریاد فرماندهان چنان در هم می‌پیچید که زمین و آسمان را پر می‌کرد.

مدافعان شهر که اکنون از چند جبهه تحت فشار بودند و روحیهٔ خود را در برابر هجوم بی‌امان فرانک‌ها از دست داده بودند، کم‌کم به درون شهر عقب رانده شدند. خستگی و ناامیدی امانشان را بریده بود. شارل مارتل که شکاف در دفاع شهر را می‌دید، فرمان حملهٔ نهایی از دروازهٔ اصلی را صادر کرد. دژکوبی عظیم که از تنهٔ یک درخت کهن ساخته شده بود، با ریتمی سنگین و بی‌وقفه بر دروازهٔ جنوبی شهر کوبیده می‌شد تا آنکه چوب و آهن درهم شکست و راه برای ورود تودهٔ پیاده‌نظام فرانک باز شد. سیل سربازان سنگین‌اسلحهٔ فرانک از دروازه و دیوارها به درون شهر سرازیر شدند. مقاومت سازمان‌یافتهٔ پادگان اموی در هم شکست. آنچه در پی آمد، نه یک نبرد که پاک‌سازی خونین شهر بود. مدافعان مسلمان که در کوچه‌ها و خانه‌ها پخش شده بودند، یک‌به‌یک از پای درآمدند و به روایت منابع تاریخی، شمار اندکی از ایشان توانستند از این کشتار بگریزند.

با سقوط آوینیون، شارل مارتل شهر را به تلافی همکاری با فاتحان مسلمان، به آتش کشید و غارت کرد. این اقدام او که با منطق جنگی آن روزگار هم‌خوان بود، پیامی آشکار به سایر شهرهای منطقه داشت. اما اهمیت راهبردی این پیروزی فراتر از یک تنبیه بود. با بازپس‌گیری آوینیون، پایگاه اصلی امویان در کرانهٔ شرقی رون فرو ریخت و پیشروی آنان در درهٔ این رود برای همیشه متوقف شد. اگرچه ناربون، قلب تپندهٔ حضور مسلمانان در سپتیمانیا، همچنان در دست امویان باقی ماند، اما اکنون به دژی منزوی بدل شده بود که ارتباطش با مناطق پشتیبانی در اندلس به شدت آسیب دیده بود. برای شارل مارتل، این پیروزی اقتدار بلامنازعش بر جنوب گل را تثبیت کرد و او را از یک مدافع قلمرو فرانک‌ها به مهاجمی در خاک دشمن تبدیل کرد. لشکرکشی آوینیون حلقه‌ای میانی در زنجیرهٔ عملیات‌های او برای عقب راندن تدریجی مسلمانان از گل بود. این رویداد شتابی را که از نبرد تور آغاز شده بود، فزونی بخشید و روندی را کلید زد که در نهایت، به عقب‌نشینی قطعی نیروهای اموی به سوی پیرنه و محدود شدن حاکمیت آنان به شبه‌جزیرهٔ ایبری انجامید.

اسپانیاتاریخ
۰
۰
علیرضا مرادی
علیرضا مرادی
دانشجوی ارشد تاریخ ایران اسلامی علاقه مند به همه ی ادوار تاریخ https://hamibash.com/Alireza798
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید