سه روز بعد از اعلام نتایج کنکور، من با یک فرم خالی و یک فهرست چندصفحه‌ای از کدرشته‌ها روبه‌رو بودم. رتبه‌ام ۲۳۹ منطقه در گروه تجربی بود. عددی که همه دور و برم می‌گفتند «راحتی، هر جا بخوای قبول می‌شی».
راحت نبودم. چون هیچ‌کس به من نگفته بود سوال درست چیست.
من حسین جایروند هستم، دانشجوی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی البرز، و حالا چند سالی است کارم انتخاب رشته داوطلب‌های کنکور است. این متن قرار نیست تعریف از خودم باشد. قرار است یک اشتباه را بگویم که خودم نزدیک بود مرتکبش شوم و هر سال می‌بینم صدها نفر دیگر مرتکبش می‌شوند.
سوالی که همه می‌پرسند و سوالی که باید بپرسند
«با این رتبه کجا قبول می‌شم؟»
سوال بدی نیست. اما ناقص است. و ناقص بودنش را معمولا چهار سال بعد می‌فهمی، نه همان لحظه.
چون تو با این انتخاب فقط وارد یک دانشگاه نمی‌شوی. وارد یک مسیر می‌شوی. چهار تا هفت سال درس می‌خوانی و بعد وارد بازار کار می‌شوی. اگر در آن لحظه که فرم را پر می‌کردی، هیچ‌کس به تو نگفته باشد این رشته در عمل به کدام شغل‌ها ختم می‌شود و آن شغل‌ها چه وضعیتی دارند، تو تصمیمت را روی نصف اطلاعات گرفته‌ای.
سوال درست این است:
«این رشته در عمل من را کجا می‌رساند؟»
فرق این دو سوال، فرق بین قبول شدن و درست انتخاب کردن است.
اشتباهی که نزدیک بود بکنم
خودم موقع پر کردن فرم، یک رشته را بالای فهرستم گذاشته بودم که اسم دهان‌پرکنی داشت و همه می‌گفتند آینده‌دار است. نه به این دلیل که چیزی درباره‌اش می‌دانستم. صرفا چون در فضای اطرافم اعتبار داشت.
چیزی که نجاتم داد یک اتفاق ساده بود: با دو نفر که همان رشته را خوانده بودند و فارغ‌التحصیل شده بودند حرف زدم. پرسیدم الان دقیقا چه کار می‌کنی و ماهی چقدر درمی‌آوری.
جواب‌هایی که گرفتم، هیچ ربطی به تصویری که در ذهنم بود نداشت.
آن دو تماس تلفنی، ترتیب فرم من را عوض کرد.
و این دقیقا همان چیزی است که اکثر داوطلب‌ها فرصت انجامش را ندارند. تو در سه روز فرصت داری برای صد کدرشته تصمیم بگیری. نمی‌توانی برای هر کدام دو فارغ‌التحصیل پیدا کنی.
چیزی که از آن تجربه ساختم
بعد از قبولی، کاری که شروع کردم این بود که همان دو تماس تلفنی را در مقیاس بزرگ درست کنم.
یعنی: کنار هر رشته، به جای اینکه فقط بنویسم با چه رتبه‌ای قبول می‌شوی، بنویسم فارغ‌التحصیلانش واقعا سر چه شغل‌هایی می‌روند و آن شغل‌ها چه محدوده درآمدی دارند.
اسمش را گذاشتم انتخاب رشته درآمدمحور. نه به این معنا که پول تنها معیار است. به این معنا که پول یکی از معیارهاست و عجیب است که در تمام فرایند انتخاب رشته، تنها معیاری است که هیچ‌کس عددش را به تو نمی‌دهد.
کنارش یک کار دیگر هم لازم بود: بانک کارنامه.
چون وقتی به کسی می‌گویی «با این رتبه اینجا شانس داری»، این حرف یا از حدس می‌آید یا از داده. بانک کارنامه‌ای که جمع کردیم الان بیش از ۲۸ هزار کارنامه واقعی قبولی سال‌های گذشته دارد. یعنی وقتی می‌گویم شانس داری، دارم از آدم‌های واقعی حرف می‌زنم که همان رتبه را داشتند و همان‌جا قبول شدند.
چهار چیزی که اگر امسال کنکور داده‌ای، قبل از پر کردن فرم انجام بده
یک. رتبه‌ات را با سهمیه و منطقه‌ات کنار هم بگذار، نه فقط رتبه کشوری. بومی‌گزینی در خیلی رشته‌ها اثری دارد که اکثر داوطلب‌ها اصلا حسابش نمی‌کنند.
دو. برای هر رشته‌ای که در فهرست کوتاهت هست، جواب این سوال را پیدا کن: فارغ‌التحصیلش الان کجا کار می‌کند. اگر جواب پیدا نکردی، این خودش یک جواب است.
سه. آخرین رتبه قبولی سال قبل را ببین، اما به آن به چشم قانون نگاه نکن. عدد سال قبل یک نقطه است نه یک تضمین. رتبه لب مرزی یعنی باید فرمت را طوری بچینی که اگر آن عدد امسال جابه‌جا شد، تو زیرش نیفتی.
چهار. برای هر گزینه‌ای که در فرم می‌گذاری، بتوانی در یک جمله بگویی چرا آنجاست. اگر برای گزینه‌ای این جمله را نداری، آن گزینه در فرم تو جایی ندارد.
چند ابزار رایگان که خودمان ساختیم
اینها را برای همین ساختیم که داوطلب قبل از هر تصمیمی و بدون هیچ هزینه‌ای بتواند استفاده کند:
تخمین رتبه و تراز، برای وقتی که هنوز نتایج نیامده
رتبه قبولی هر دانشگاه، با رتبه خودت
آخرین رتبه قبولی هر رشته، به تفکیک منطقه و سهمیه
کارنامه‌های واقعی قبول‌شدگان سال‌های قبل
درآمد مشاغل هر رشته
تست شخصیت و آزمون علاقه شغلی، برای کسی که هنوز نمی‌داند از کجا شروع کند
دفترچه و کلید سوالات کنکور
همه‌شان در سایت آکادمی دکتر حسین جایروند در دسترس‌اند.
یک حرف صادقانه در پایان
هیچ مشاوری نمی‌تواند قبولی تو را تضمین کند. هر کسی چنین چیزی به تو گفت، همان‌جا بلند شو و برو.
کاری که یک مشاور خوب می‌تواند بکند این است که تو را از تصمیم‌گیری در تاریکی دربیاورد. اینکه وقتی فرمت را می‌بندی، برای تک‌تک ردیف‌هایش یک دلیل داشته باشی.
من خودم آن سه روز را در تاریکی گذروندم و شانس آوردم. تو لازم نیست به شانس تکیه کنی.
