
تا حالا شده در شبکههای اجتماعی مطلبی درباره بومگردی و سفر به نقاط دورافتاده ببینی، بعد چشمت به یک خانم کاملاً شهری و بزککرده بیفتد که وسط نخلستان یا کویر ایستاده و با شال سوزندوزیشده ژست گرفته است؟ در همان نگاه اول حس میکنی یک جای کار میلنگد؛ انگار این آدم به آن محیط وصله پینهشده است و هیچ سنخیتی با آن خاک ندارد. به قول قدیمیها به آن نمیچسبد. یا برعکس، تا حالا شده بار سفر ببندی و به شوق دیدن یک روستای بکر راهی شوی، اما وقتی میرسی ببینی از آن روستای باصفا هیچ خبری نیست؛ به جایش کوچههایی با جدولکشی سیمانی، خانههایی با بلوک سیمانی و تیرآهن زنگزده و منظرهای شبیه حاشیههای فقیرنشین شهر میبینی؟ و فکر میکنی این ها فقط احساسات توست یا اینکه این احساس فقط برای تو پیش میآید؟ نه به هیچ وجه. این احساس ناهمگونیها اتفاقی نیستند.
در حقیقت ریشه این ناهمگونی در نگاه ماست .
در زمینه هائی اینچنینی، دو نوع نگاه وجود دارد. دو نگاه افراطی، که هر دو از پایتخت و مراکز استانها به روستاها و جوامع بومی تحمیل میشوند.

دیدگاه اول متعلق به کسانی است که پیشرفت را تنها در یکدست شدن با شهر میدانند. از نظر این گروه، هرچه از گذشته مانده نشانه فقر، عقبافتادگی و خاکنشینی است و باید هرچه سریعتر با لودر و آهن و سیمان از سر راه برداشته شود. در این نگاه، هر چیزی که شهری نباشد و یا بدتر از آن روستائی باشد. هر چیزی که به مولد بودن روستا، به هماهنگی با اقلیم، به ارتباط با طبیعت به بافت سنتی و ... مرتبط باشد، تخریب میشود تا خانههایی با دیوارهای سیمانی با سقف ایرانیت با نماهای ناموزون و زشت که نه شهری است نه روستائی، بالا بروند؛ خانههایی که نه در سرمای زمستان گرم میمانند و نه در گرمای کویر خنک، اما به زعم مدافعان این نوع نگاه: «امروزی و شیک» هستند. هویت بومی، لباس محلی و فرهنگ سنتی در این تفکر مایه شرمساری تلقی میشود و روستا باید هرچه زودتر به شهرکی بتنی با بقالی و آسفالت بیکیفیت تبدیل شود. نتیجه این نگاه، مسخ شدن تدریجی روستاها و بدل شدن آنها به حاشیههای بیروح شهری است.

در نقطه مقابل، نگاهی قرار دارد که عاشق «دستنخوردگی» است، اما نه برای زندگی، بلکه برای تماشا. این تفکر از دل خستگی و ملال زندگی آپارتمانی در تهران و کلانشهرها میآید. مسافر شهری میخواهد روستا درست مثل یک موزه زنده دستنخورده بماند تا هروقت از ترافیک و اضطراب خسته شد، به آن پناه ببرد و عکس بگیرد. طرفداران این نگاه اصالت را با تداوم سختی و فقر یکی میدانند. اگر روستایی به جای بیل با تراکتور زمین را شخم بزند، ناله سر میدهند که «صفای روستا از بین رفت!» اگر مطالبه گازکشی، آسفالت، درمانگاه مجهز، آب لولهکشی، اینترنت یا حتی برق داشته باشند، گمان میکنند که «اصالت منطقه نابود شد!»
برای این گروه اصلاً مهم نیست که زمستانها سرما تا مغز استخوان روستایی نفوذ میکند و تابستانها گرما چقدر آزار دهده است. مهم نیست در نبود امکانات بهداشتی، در نبود راه و درمانگاه، عقربزدگی جان کودکشان را میگیرد، یا چه رنجی برای آوردن دبههای آب میکشند. آنها رنج و محرومیت انسان محلی را شاعرانه جلوه میدهند تا قاب عکسهایشان اصیل بماند.
اگر خوب دقت کنیم، هر دو دیدگاه در یک خطای بزرگ شریکاند: هیچکدام انسان محلی یا کلا هیچ انسانی را، به عنوان یک موجود صاحب حق و صاحب اراده به رسمیت نمیشناسند. و هر دو میل شدید به یکسان سازی دارند.

همه ما کشاورزان اروپائی یا آمریکائی رو حداقل توی فیلمها دیدیم. مزرعه شخم میزنند، درو میکنند، میوه های باغ رو میچینند، گاوها رو میدوشند ، اسطبل تمیز میکنند و مثل همه مردم دنیا مشکلاتی دارند و موعد وامی که از بانک گرفتند نزدیک شده و استرس دارند. ولی هنوز کرامت انسانی دارند. هنوز احساس میکنند انسان هستند. ولی اینجا ...
کاش یاد بگیریم و باور داشته باشند روستئیان انسان هستند. انسان هائی لایق زندگی که دکور موزه نیستند که به پای حسرتهای ما در محرومیت بمانند؛ نباید هویت و دانش اقلیمی ارزشمندشان قربانی توسعه نسنجیده شهری شود. انسان ساکن مناطق دورافتاده حق دارد از بهترین ابزارها، اینترنت، بهداشت، ماشینآلات کشاورزی و خانه مقاوم در برابر زلزله و سرما برخوردار باشد، بدون آنکه مجبور شود معماری سازگار با اقلیم، زبان، و ریشههای فرهنگی خود را دور بریزد. اصالت واقعی یعنی زندگی در رفاه و امنیت، در پیوند خردمندانه با محیط زیست؛ نه حفظ فقر برای تماشای دیگران، و نه ساختن حلبیآبادهای سیمانی به نام پیشرفت.
در یک کلام: آنها، میتوانند هم مولد باشند و هم صاحب امکانات. و این چیز غریبی نیست.