گلستان سعدی:در سیرت پادشاهان حکایت ۳

????????

پادشاهی چند فرزند داشت که از میان آنها یکی كوتاه قد و لاغر اندام بود و ديگر برادرانش بلند قد و زیبا روی بودند. پادشاه همیشه با كراهت و استحقار در او نظر می كرد. پسر از روی هشیاریش از احساس پدر مطلع گردید پس رو به پدر کرد و گفت: ای پدر، كوتاه خردمند بهتر از نادان قد بلند است. چنان نیست که هر کس قامت بلندتر داشته باشد، ارزش بیشتری دارد .

اقلُّ جبالِ الارضِ طورٌ و اِنّهُ

لاَعظَمُ عندَ اللهِ قدراً وَ منزلا

?آن شنيدى كه لاغرى دانا

?گفت باری به ابلهى فربه

?اسب تازى وگر ضعيف بود

?همچنان از طويله خر به

شاه به سخنان پسرش خندید اما بزرگان دولت سخن او را پسندیدند، و برادرانش نیز رنجیده خاطر شدند.

?تا مرد سخن نگفته باشد

?عيب و هنرش نهفته باشد

?هر پيسه گمان مبر نهالى

?باشد كه پلنگِ خفته باشد

(هر بيشه گمان مبر که خالى‌ست باشد كه پلنگ، خفته باشد)

از اتفاق در آن ایام سپاهی از دشمن برای جنگ با سپاه شاه فرا رسید. زمانی که رو در رو شدند نخستین کسی که دلاورانه به قلب سپاه دشمن زد همین فرزند کوتاه قد بود.

?آن نه من باشم كه روز جنگ بينی پشت من

?آن منم گر در ميان خاک و خون بينی سری

?كان كه جنگ آرد به خون خويش بازی مي كند

?روز ميدان وان كه بگريزد به خون لشكری

اين جملات را میگفت و به سپاه دشمن یورش برد و چند تن از سران دشمن را به خاک و خون کشید. چون پيش پدر آمد با احترام وارد شد و گفت :

?اى كه شخص منت حقير نمود

?تا درشتى هنر نپندارى

?اسب لاغر ميان به كار آيد

?روز ميدان نه گاو پروارى

آورده اند كه هنگام جنگ سپاه دشمن بسيار بود و افراد شاه بسیار اندک. گروهی از سپاه پادشاه پا به فرار گذاشتند، پسر کوتاه قد نعره ای زد که: (اي مردان بكوشيد يا جامه زنان بپوشيد.) همین نعره از دل برخواسته او باعث تقویت سپاه گردید و با جان و دل به مبارزه پرداختند و باعث پیروزیشان گردید.

پادشاه سر و چشمان پسر را بوسید و او را امور کارهو نزدیک خود قرار داد تا سرانجام او را ولیعهد خویش کرد. برادران نسبت به او حسد ورزیدند و زهر در غذایش ریختند تا او را بکشند خواهرش از میان در فتنه آنها را دید، دريچه را محکم بست تا پسر متوجه شود، پسر جریان را فهمید و بی درنگ دست از غذا کشید و گفت:

(محال است كه هنرمندان بميرند و بی هنران جای ايشان را بگيرند.)

?كس نياید به زير سايه بوم

?ور هماى از جهان شود معدوم

پادشاه از ماجرا باخبر شد، برادرانش را پیش خود خواند و هر کدام را به گوشه ای از کشور فرستاد و از فتنه های بیشتر جلوگیری کرد. چنانکه گفته اند:

(ده درويش در گليمى بخسبند و دو پادشاه در اقليمى نگنجند.)

?نيم نانى گر خورد مرد خدا

?بذل درويشان كند نيمى دگر

?ملک اقلمى بگيرد پادشاه

?همچنان در بند اقليمى دگر