منطق بیرحم بقا(داستان کوتاه)

منطقِ بیرحم بقا (داستان کوتاه)

نوشته : مهرداد میخبر

(داستانی که می خوانید کاملاً واقعی میباشد وبیان مو به موئیست از تجربیات من در دوران خدمت سربازی که مصادف بود با اواخرِ جنگ رژیم وقتِ عراق بر علیه کشورمان )

🔲 سوار بر تویوتا در تنگه ابوقُرَیب که زیر شدیدترین بمبارانهای هوائی و آتش توپخانه بود پیش میرفتیم و اطرافمان سربازان زخمی و مرعوب افتان و خیزان میدویدند.
ظرفیت بیش از حدپرشده بود. هنوز افرادخسته ای میخواستند سوار شوندو خودرا نجات دهند ولی سرنشینانی که در انتها یا لبه های اتاق عقبِ وانت بودند با مشت ولگد و قنداق اسلحه آنها را میزدندو دور میکردند تا مانع زمینگیر شدنِ لندکروزر بشوند.
نمایشِ تنازع بقا اینگونه شرم آور و بیرحمانه جریان داشت و صدها نفر اینسو و آنسو با پیکرهای خونین و زخمی تلاش میکردند به هر طریقی خودرا نجات دهند. بسیاری نقش زمین میشدند و کاری از دست هیچکس بر نمیآمد زیرا هرکس به فکر نجات جان خودش بود.

آری،گاهی انگیزه بقابشکلی کاملاً منطقی و موجه بر هر انگیزه دیگری برتری میجوید و انسانیت رازیر سوال میبرد.
بهتر است به عقب تر برگردم و حوادثِ آن روز را از ابتدا شرح دهم.
صبح روز ۲۱ تیرماه ۶۷ بود و من روی تپه مشرف به سنگر فرمانده گردان نگهبانی میدادم.منطقه عجیب آرام بود. حتی صدایِ یک  گلوله تفنگ از دور ترین نقاط بگوش نمیرسید و من براساس تجربه های قبلی و شنیده هائی از نیروهای کادر درخاطر داشتم کمی نگران بودم. اواخرپُستم بودم و خوشحال از اینکه تا چند دقیقه دیگر میتوانم بروم داخل سنگر و تخت بگیرم بخوابم کش و قوسی به بدنم دادم . ناگهان صدای انفجارهائی رگبارمانندنگاه هراسانم را بسمت قسمت غربی و خط مقدم کشاند . ستونهای سیاه و بلند دودِ حاصل از بمباران هوائی در سرتاسرِخط به  آسمان بلند شدو بلافاصله صدای تیز و کر کننده گلوله های مستقیمِ تانک که  پیاپِی به تپه ماهورهایِ اطراف برخورد میکردوادارم کرد خود را داخل کانال بیاندازم.
تجربه این فضا را روز اول جنگ در روستایِ قره بلاغ داشتم و حتم داشتم حمله ای سنگین در حال انجام است.ساعت ۶انتهایِ پستم بود ودیگر دلیلی برای آنجا ماندن نداشتم بنابراین بسرعت ازتپه پائین دویده و وارد سنگراستراحتمان  شدم. بچه ها سراسیمه و باعجله داشتند خود را تجهیز میکردند. پوتیها را پا کردند کلاه آهنی بسر گذاشتند و خشابها و نارنجکها را به  فانوسقه زدند .
همهمه ای از بیرون بگوش رسید.: شیمیایی ، شیمیایی...
ماسکهارا برداشتیم و به صورت زدیم.رضا پرسید: آتروپین رو بزنیم؟
صالحی راننده لندکروزر که تازه وارد سنگر شده بود گفت : نه رضاخیلی دوره بهتره نگهش داریم برای بعد.
آتروپین و آمیل نیتریت آمپولهای ضد گاز بودند که همراه داشتیم .
همگی ازسنگر بیرون رفتیم. هواپیمائی غرش کنان آسمان را شکافت و در نقطه ای پست دود نارنجی رنگی به آسمان برخاست اما چون باد بسمت ما نمیوزیدبسمت مخالف رفت.
همگی از تپه کنارسنگر بالا رفته و داخل کانال کنار هم نشستیم .هیچکدام از فرمانده ها نبودند که از آنها تعیین تکلیف کنیم.
آتش تهیه لحظه به لحظه سنگینتر میشد .نیم ساعت به همین ترتیب سپری شد تااینکه عده ای از طرف خط پیدایشان شد. یکنفر که میلنگید و پایش ترکش خورده وخون آلودبودبه کمک من وارد کانال شدوکنارمان نشست .میگفت از پرسنل گروهان یکم است و اضافه کرد که عراقیها باردیفی از تانک مقر گروهان را درهم کوبیده و در حال پیشروی هستند:
_همسنگرم تا همین نزدیکی ها همراهم بود ولی ترکش به سرش خورد وحتی آخ هم نتوانست بگوید. راحت مرد ، نه؟
تازه متوجه شدم که دارداز من سوال میکند. جواب دادم: آره، درد نکشیده.
صالحی نگاهی به من کرد و گفت تابحال اینطور حمله ای نداشته ایم.باید برویم عقب. رضا گفت : جواب سرگرد را چه بدهیم؟صالحی گفت: نگران نباش خودم یک ربع قبل ماشین فرماندهی را دیدم که عقب میرفت  .
همگی بسمت لند کروزر دویده، سوار شدیم وحرکت کردیم. حجم آتش کم شده بود وحالا صدای شنی تانکها از دوربوضوح بگوش میرسید و  گلوله های مستقیم تانک به سینه تپه ها اصابت میکردند.گردان از هم پاشیده بود.
حدود ده دقیقه بعدتوی جاده بودیم و بسیاری ازنیروهای پیاده را میدیدیم که در حال عقب نشینی هستند. نرسیده به تنگه بمبارانها شدت بیشتری گرفت وعده ای بسمت ماشینهای عبوری هجوم آوردند. چند نفرسوار شدندو وانت بقدری  سنگبن شدکه از سرعتش کاسته شد. یکنفر فریاد زد: بزنیدشون نیان بالا .
جمعیتِ داخل وانت مرا به کابین راننده فشار میداد و مگسک اسلحه داشت قفسه سینه ام را سوراخ میکرد. بازهم هواپیماها آمدند ،بمبهایشان را خالی کردند و رفتند. من بدرستی اطراف را نمیتوانستم ببینم ولی متوجه شدم سرنشینان با مشت و لگد و قنداق اسلحه دارند کسانی را که میخواهند به وانت آویزان شوند میزنند.
این یک نزاع منطقی برای زنده ماندن بود  زیرااگراینکار را نمیکردند لند کروزر زمینگیر میشد و همگی در آن بیابان داغ و خشک میمردیم.
تدریجاً بامشقت خود را به لبه وانت رساندم که بتوانم اطراف را ببینم.
تویِ جاده آسفالته دشت عباس بودیم که به پل کرخه منتهی میشود.گرچه خبری از بمباران نبود ولی شواهدنشان میداد که نیم ساعت قبل آنجا هم غلغله بوده زیرا آثارش درخودروهای منهدم شده و ساختمانهای آسیب دیده پیدابود.در نقطه ای کنار جاده وانتی را دیدم که از فرط سوختگی مدلش قابل تشخیص نبود ودرحالیکه هنوز از لاستیکهایش آتش برمیخاست در قسمت پشتِ آن دونفر در حالت نشسته و سربه پائین ذغال شده بودند.
هنگامی که به پل کرخه رسیدیم آنجارا بی اندازه شلوغ یافتم.افرادحاضر که اکثراً ازنیروهای لشکر ۱۶ قزوین ،۷۷خراسان و ۲۱ حمزه بودند با یکدیگر بگو مگو میکردند. یک نفرکادری که حال ژولیده و پریشانی داشت و گوشهایش خون آلود بوددر حالیکه به گونه هایش سیلی میزد با دژبانها درگیربود.او که حالات هیستریکش نشان میداددچار موج انفجارشده است ناگهان مشتی بسمت صورت دژبانی حواله کرد.

شدت ضربه باعث شد دژبان با پشت به زمین بخورد و دو دژبان دیگر ازپشت ضارب را گرفته و به زمینش بزنند.
دلیلِ اصلیِ تنشها این بود که اجازه نمیدادند کسی از پل به آنسو برود و چون خیلیها میخواستند بروندو در برابر این دستور مقاومت میکردند کنترلشان سخت بود. یک افسر که بنظر میرسید فرمانده دژبانی است از کیوسکی بالا رفت و خطاب به جمعیت فریاد زد : آقا ، داداش ،سرکار ...همکاری کنید. دستوره .احدی اجازه عبور نداره . جون عزیزتون اذیتمون نکنین. به ابالفضل قسم پاش برسه من از همه موجیا موجی ترم . از صبح تا حالا چند بار اینجارم زدن. رزمنده اسلامید و احترامتون واجبه ولی وجداناً کسی دردسر درست نکنه تا اوضاع آروم بشه.
البته که هیچکدام از ماچندنفر قصد رفتن به آنور را نداشتیم زیرا فراراز منطقه محسوب میشد و میدانستیم که در اسرع وقت باید خود را معرفی کنیم.
ارتش حوالیِ پلِ فلزی چند سوله بزرگ در نظر گرفته بود که سربازها تجمیع و سازماندهی مجدد شوند.
دقایقی بعد ستونی از نیروهای تازه نفسِ بسیج و سپاه از پل عبور کردو بسمت منطقه رفتند. شب که شد خبر دادند همانها جلوی پیشروی عراقیها را گرفته اند و قبل از تنگه متوقفشان کرده اند.
یادم میآید که شهامت و شجاعت پرسنل سپاه و بی کله بودن بچه های بسیج میانِ ما ارتشیها زبانزدبود و واژه (بسیجی بی ترمز)را در موردشان بکار میبردیم.
دوسه روزی گذشت تا بچه های گروهان ارکان ودسته خودمان دور هم جمع شوند. هرکدامشان حکایاتی از راهپیمائی های طولانی و تشنگی و گرسنگی داشتند . من واقعاً شانس آورده بودم که به لطف همراهی با صالحی توانسته بودم به آن سهولت نجات پیداکنم. قاسم کیلومترها را ه را پیاده آمده و دوشب را در بیابانها سر کرده بود . او میگفت در ازای کمی غذا اسلحه اش را به افراد محلی فروخته است . جمال که موج انفجار یک گوشش را کر کرده بود میگفت از فرط ناامیدی و خشم کلاشش را کمی پائین تر تویِ آبِ کرخه انداخته است .او بعد از مواجه شدن با سرزنشهایِ ما میخواست برای پیدا کردن آن برود توی رودخانه که مانعش شدیم . وقتی علت این کاراحمقانه اش را پرسیدم چند فحش و ناسزا حواله فرمانده ها کرد و گفت: وقتی آنها مقاومت نکردند من چه کاره بودم که اسلحه دست بگیرم ؟اصلاً مگه این اسلحه ها توا نستند جلوی عراق را بگیرند؟در ضمن سنگین بود.دوروز بود که هیچی نخورده بودم و دیگر توان به به دوش کشیدن لشش را نداشتم.
بعدها درمورد دادگاهها و محکومیتهای جزائی ونقدی که سربازها بابت سلاح هاو تجهیزاتی که از دست داده بودند متحمل شدندحکایات زیادی شنیدم.
چندروز بعدسر گروهبان که ترگل ورگل و سرحال از مرخصی برگشته بود وانت را برداشت و گفت کی میآید برویم سری به منطقه بزنیم ببینیم چه خبراست؟
احساس میکردم سبکبال هستم زیرا اسلحه و تجهیزاتی مانند ماسک را تحویلِ اسلحه خانه تیپ داده بودم و حواسم بود که رسیدش را گم نکنم. برخلاف روزهایِ اولِ اعزام به منطقه که عاشق اسلحه و آرتیست بازی بودم، از هرچه وسیله نظامی تنفری شدید داشتم .
پشت وانت نشسته بودیم و جمال بنابرعادت همیشگی ترانه های ابراهیم تاتلیسس رامیخواندو بادقت زمینهای اطراف را نگاه میکرد که اسلحه ای پیدا کندو بجای اسلحه خودش تحویل دهد. این تنها امیدش بود که شاید از جرمش کاسته شود .
تاحوالیِ محلِ قبلی قرارگاه تیپ که حدود۱۵ کیلومتر پشت خط قرارداشت و  از هم پاشیده بود بیشتر نتوانستیم برویم واز آنجا به بعدایست بازرسی  به ما اجازه نداد.
سنگرهای زیادی را دیدیم که همگی خالی و بهم ریخته بودند . سرگروهبان تعدادی مرغ و خروس را که اطراف سنگرها مبچرخیدند گرفت وبار وانت کرد.گفت اینجایااز گرسنگی تلف میشوند ویا شغال آنها را میخورد که بیراه هم نمیگفت.داخل کمدها و ساکها پراز لباس و وسایلی مانند چراغوه و رادیو و چیزهای دیگر بود. بعضی هاچیزهائی برداشتند ولی من دلم رضانداداز آن خوان نعمت بهره ای ببرم .قبل از سوارشدن به وانت سرنشینان یک آمبولانس جلویمان راگرفتند و مردی که پزشک بود  مارا معاینه کرد. توی چشمهایمان را  نگاه میکرد و میگفت شما همه شیمیائی شده اید و باید با ما بیائید. همگی را بجز سرگروهبان که تاریخ برگه مرخصی اش نشان میداد موقع حمله عراق در منطقه نبوده سواریک ون کردند. سرگروهبان با مرغ و خروسهای غنیمتی اش از ما خداحافظی کرد و به سمت کرخه برگشت وما را به یک بیمارستان صحرائی بزرگ در دزفول منتقل کردند.
لباسهای ارتشی نو به ما دادندو لباسهای کهنه مان را کپه کرده،همه را آتش زدند سپس زیر دوش رفتیم و با مایع مخصوصی خودمان را شستیم و بعداز آن زیر دوش دوم با آب معمولی خودمان را آب کشیدیم و رفتیم تویِ چند سوله  بزرگ و مجهز به وسایل خنک کننده قوی روی ردیفهائی از تخت  خوابیدیم.
سربازهای زبادی مثل ما آنجابودند.بشکه هایِ استیلِ بزرگی پراز شربت آبلیموی خنک داخل سوله بودکه کنارشان ردیفهائی از بیسکوئیت گذاشته بودندو خوردنشان برای ماکه چندروز بود غذای درست و حسابی گیرمان نیفتاده بودمیچسبید.من که خیلی میخوردم.
غذایشان هم خوب بودو روزی چند بارهم به ما دارو میخوراندند ولی هیچکدام از ما احساس ناراحتی ناشی از گاز شیمیائی نداشتیم . بستری شدنمان که طول کشید بااینکه شرایط بدی نداشتیم و به ما رسیدگی میکردند ولی،بلاتکلیفی آزارمان میدادبنابراین یک شب که برقها قطع شد، بااستفاده از تاریکی فرار کردیم و من به کرمانشاه برگشتم . بینِ راه  بود که فهمیدم مجاهدین خلق چندروز قبل تا تنگه چهار زبر پیشروی کرده و آنجا توسط نیروهای خودمان زمینگیر وتارو مار شده اند.پیکان کرایه که به چهارزبر رسید با حجم زبادی از نفربرهای لاستیک دارِ سوخته و خودروهای منهدم شده روبرو شدیم. راننده میگفت کشته های مجاهدین را  در سمت چپ جاده بصورت گروهی چال کرده اند و رویشان خاک و آهک ریخته اند. خوب که دقت کردم اثار اهک و تلِ خاکهائی که معلوم بود با بیل مکانیکی در حاشیه جاده ریخته شده  نشان میداد که درست میگوید.
از پیچی گذشتیم وبه قسمتی رسیدبم که تک درختی کهنسال روی یک تپه مشرف به جاده زندگی میکرد. راننده گفت روز بعد از عملیات یک زن از مجاهدین را  دیده که نیروهای خودی اورا کشته  وکسانی از سر خشم و انتقام جوئی بطرزی فجیع گلوله آر پی جی را به بدنش وارد کرده و جسدش رااز همین درخت اویزان کرده بوده اند.

🔹چندروز بعد مجددا به منطفه رگشتم و در پل کرخه به من گفتند که گردان به روستائی به نام "سپتون" واقع در دشت عباس منتقل شده است وتازه در آنجا که همه جمع بودند فهمیدیم چه کسانی کشته یااسیر شده اند و دیگر در میانمان نیستند.ستوان املشی هم که مدتی فرمانده دسته ما بود در گروهان یکم اسیرشده بود.
سپتون که مردمان بومیِ عرب هم در آن سکونت داشتند مقر موقتِ ما بود.
دوسه روز بعد ستوان نوری فرمانده گروهان ارگان با یک دستگاه آیفا سررسیدو گفت برگه عبور گرفته و چندنفر داوطلب میخواهد که برای تجسس و پیدا کردن جنازه همراهش به خط بروند.
طبق معمول من هم داو طلب شدم. ستوان نوری سوار تویوتا و بقیه هم پشت آیفا بسمت منطقه حرکت کردیم.
بیل و کلنگ و طناب و دستکش و یک رولِ بزرگ نایلون ضخیم هم پشت آیفا انداختیم و سوار شدیم.
ستوان نوری با تویوتا جلوتر از آیفا حرکت میکرد.
بعد از ایست بازرسی و اتمام جاده آسفالته، آثار ویرانی و خودروهای منهدم شده و سوخته بیشتر دیده میشدو عمق فاجعه را بهتر میتوانستیم درک کنیم.
پل الزهرا را که رد کردیم .در مسیرجاده خاکی و پس از یک پیچ ، تویوتا را دیدیم که کناری ایستاده و ستوان نوری علامت ایستادن میدهد. کمی نزدیکتر متوجه یک تل خاک در حاشیه راه شدیم که جمجمه ای از آن بیرون زده بود.
بقبه جسد زیرخاک بودو آنطور که ظواهر امرنشان میداد گوشت و پوست کله جسد توسط حیوانات و پرندگان خورده شده و فقط استخوانش باقی مانده بود .دستکشها را دست کردیم، بیل ها را برداشتیم و مشغول کنارزدنِ خاکها شدیم. کمی از بدن و قسمتی از پا مشخص شد. لباس نظامی برتن و کفش کتانی به پا داشت و پلاک دور گردنش نبود. مشخص بود که از نیرو های بسیج است .یکی از بچه ها جیب پیراهنش را گشت و یک اسکناس ده تومانی و یک قرآنِ کوچک پیدا کرد.وقتیکه داشتیم بقیه خاکهارا کنار میزدیم ناگهان بوئی در هوا منتشر شد که هر گز  نظیر از آنرا استنشاق نکرده ام.
بوی تعفنِ جسد بقدری درشامه و مغزِ من تاثیر سوء گذاشت که چشمانم سیاهی رفت و نزدیک بودبیهوش برزمین سقوط کنم. بیل را باعجله انداختم و از جسد فاصله گرفتم. سایرِ بچه هاکاررا ادامه دادند.
جسد دستِ راست نداشت. یکی از بچه ها اطراف را گشت و استخوان دست را که سیم بکسلی به آن بسته شده بود پیدا کرد و کنار جسد نهاد. از قرارِ معلوم عراقیها پیکرش را با سیم بکسل متصل به تانک یا خودرو  کشیده و درآن حین دستش کنده شده بود.از خودم میپرسیدم : آیا در آن هنگام که اورا میکشیدند و بعد با بولدوزر رویش خاک میریختند زنده بوده؟
جوابی برایش نداشتم و لی شدیداً از فکرِ زنده یا نیمه جان بودنش در آن دقایق عذاب کشیدم.
جسدرادر تکه نایلون بزرگی پبچیده آنرا روی آیفا گذاشتند.
دیگر کسی نمیتوانست پشت آیفا بنشیند بنابراین همگی سوار وانت شدیم .
به محل گروهان ارکان که نزدیک شدیم در جاده خاکیِ منتهی به دسته خودمان تقریباً نیمی از لاستیک تویوتا توی خاکی بسیار نرم فرو میرفت بطوریکه حتی در حرکت بسیار آهسته هم غباری غلیظ بهوا برمیخاست و تنفس را مشکل میکرد.
آن حجم از خاک نرم به دلیل عبور مکررِ تانکها و نفربرهای عراقی و تماس شنیِ آنهابا جاده خاکی ایجاد شده بود و نشان میداد که ارتش صدام تا چه اندازه از لحاظِ تعددِ تانک و نفر بر و ادوات نظامی دیگر غنی است .

از پشت تویوتا که پائین پریدیم پوتینهایمان تا آرنج پا توی آن خاکِ نرم و سبک فرورفت.قاسم خم شد و مشتی از خاک نرم برداشت و سپس باحیرت از من پرسید: بنظرت چه تعداد تانک و نفر بر از این محل عبور کرده که  زمین به آن سفتی  به چنین خاکِ آرد مانندی تبدیل شده است؟
جواب دادم : احتمالاً  خیلی تر از خیلی...!
به محل دسته شناسائی که رسیدیم تمامیِ خاطرات قریبِ به دوسالِ گذشته ام مجدداً  تداعی شد. "علی احمد"جوانمرگ و ترانه ساقی اش. رقصهای "حسین" مشهدی وقتی که نشئه بنگ میشد و "کجکی ابروهات نیش کژدمه" را با لهجه افغانها میخواند. و"بخشی" را بادم میافتاد که شبها وسط سنگر آن رقص خنده دارِ رشتی رااجرا کرده وترجیع بند "نامزد بازی دزدی خوشَه"را تکرار میکرد.تازه درک میکردم چه روز گارِ پرسرور و شیرینی داشته ام که دیگر هرگز تکرار نخواهد شد.
سنگرهایمان از پتو و اثاثیه خالی بودند و هیچکدام از وسایل شخصیمان منجمله رادیوی چند موجی که باآن از رادیو آمریکا  و اسرائیل و بغداد ترانه های شماعی زاده و شهره وشهرام شب پره و شهره و معین را گوش میکردیم آنجا نبود. عراقیها حتی پلیتها و تراورزهای سقف سنگرها راهم غنیمت برده بودند.
بطرف دسته بهداری حرکت کردیم زیرا ستوان نوری احتمال میداد داخلِ سوله بهداری خبرهائی باشد.
دسته بهداریِ گردان زیاد با محل دسته شناسائی فاصله نداشت و میتوانستیم تاآنجا پیاده برویم.
سیاهی و دودگرفتگیِ سوله بهداری نشان میداد که در جریان حمله ماه قبل دچار حریق شده است. احتمالاً عراقیها عمداً آنجارا آتش زده بودند زیرا سوله منهدم نشده و شواهدی که نشان دهد انفجاری در آن رخ داده باشد نمایان نبود.
من قدرت مواجهه با اجساد را در خود نمی دیدم بنابراین از ورود به سوله صرفنظر کردم اما چند نفر از بچه ها با کیسه های نایلنی واردش شدند و پس از چند دقیقه که بیرون آمدند دو کیسه ای را که پرکرده بودندجلویِ جمع رویِ زمین گذاشتند .
داخل هرکدام از نایلونها یک جمجمه سیاه شده با مقداری استخوانِ از هم گسیخته دست و پا وجود داشت. هردویشان پلاک بر گردن داشتندو میشد نام شهر و‌ گروهانشان رافهمید .آنها از سربازهای گروهان یکم وبچه های تهران بودند . احتمالاً بخاطر جراحتی آنجا بوده اندکه حمله ناگهانیِ عراقیها به آنها که توانِ گریختن نداشته اند امان نداده و بعداً همانها با ریختن مواد محترقه یا انداختن بمب آتشزا سوله را گرفتار حریق کرده باعث شهادتشان شده اند.
سر نایلونها را گره زدیم وبردیم کنار جسد قبلی پشت آیفا گذاشتیم.
به محل سایر دسته های گروهان ارکان هم سر زدیم ولی جسدی پیدا نکردیم. به پیشنهادِ یکی از بچه هاو موافقت ستوان نوری قرارشدحالا که تااینجا آمده ایم سری هم به خط مقدم بزنیم .
نرسیده به خاکریز خودی با نیروهای پاسدار صلح سازمان ملل روبرو شدیم. آنها با خنده و روی خوش از مااستقبال کردند. یادم میایدکه یک سیاهپوستِ قدبلندآمریکائی ویک فیلیپینی ریز نقش هم بینشان بود. چیزی که در آن لحظه برایِ من خیلی جالب بنظر میرسید این بود که برای اولین بار بدون اسلحه و با خیال راحت از خاکریز خودی عبور کردیم، از کنار نیزاری که مابین دوخاکریز بود و همیشه دوست داشتم کنارش بنشینم  رد شدیم و همراه با افسرِ فیلیپینی وارد مقر گروهان عراقیها شدیم  .
این نخستین باربود که سربازان عراقی را از نزدیک و بدون ترس و واهمه می دیدیم .
عراقیها دور هم جمع شده نوار عربی تندی گذاشته ،دست هم را گرفته و میرقصیدند.آب یخ وشربت و شیرینی و‌میوه جاتشان هم براه بود.
عراقیها بر خلاف انتظارمان برخورد گرمی با ما کرده و یک نوع شیرینیِ محلیِ مغز دار همراه با شربت خنکی باطعم نعناع تعارفمان کردند که همگی خوردیم و درآن هوای داغ بینهایت چسبید. نمیدانستم این پارادوکس را چگونه حل کنم. آن اسکلتهای سوخته و زجری که صاحبانشان هنگام زنده زنده سوختن کشیده بودند . آنِ دستی که با شقاوت بریده شده بود . غارتِ مغول وارِ سنگرها و این برخورد گرم و رفاقت وار.مغز کلوچه...مغزِ داغان شده یک انسان....
در حالیکه کلوچه و شربت میخوردم گوشه ای نشستم . سه نفر از بچه های خودمان شادی کنان وارد جمع آنهاشده ، دستشان را گرفتتد و دقایقی دایره وار رقصیدند.
دیگر نه خبری از دشمنی بود و نه ترس و تنفر. مردانی که روبروی من شاد و خندان داشتند پایکوبی میکردند همانهائی  بودند که یک ماه قبل دیدنشان مساوی با مرگ و اسارت بود. همین ها بودند که یک ماهِ قبل کیلومترها واردخاک ما شده و اجساد بسیاری بر جای نهاده بودند. آیا آنهاذاتاً وحشی و بیرحم بودندیا شرایطی ویژه که نوعی از تنازع بقاست آنها را وادار به چنین اعمالی کرده بود؟ آیا آنها آدمهای خوبی بودند؟...آدمهای خوبی نبودند؟....
شاید دریک برهه زمانیِ دیگر  میتوانستیم دوستان خوبی برای هم باشیم. منظره ای که داشتم میدیدم براین نظر صحه مینهاد.

یکی از عراقیهاکه متوجه انزوا و قیافه فکور من شده بودبااشاره سر به داخل آن جمع شاد دعوتم کرد و من بالبخندی برلب و دستی بر سینه از وی تشکر کردم. شاید او همان نگهبان عراقی بود که چندماه قبل برایم از بالایِ تپه نارنجک انداخت یا آنی که میخواستیم اسیرش‌کنیم و موفق نشدیم.احتمالش زیاد بود  این رقصندگان خوشحال همانهائی باشند که سوله بهداری را آتش زده و یا دست آن بسبجی را قطع کرده اند. برایم غم انگیز بود که هیچوقت نمیتوانستم این چیزها را بفهمم.
چند دقیقه بعد به دستور نیروهای یونیماگ به عقب برگشتیم و دیگر هرگز آن منطقه را ندیدم.