خفگی(نمایشنامه خیابانی)

نوشته: مهرداد میخبر(براساس طرحی از رضاغلامی)

"هرگونه انتشار ،استفاده و اقتباس از این اثر بدون اجازه نویسنده ممنوع میباشد"

نمایش خیابانی
خفگی
آدمهای نمایش:
بازیگر،کارگردان،زن،پسربچه، تماشاچی

حلقه تماشاگران منتظرآغازاجرا هستند.بازیگر با لباسِ ردامانندوبلندِ نمایش،کنار چهارپایه ای بلندایستاده و حس گرفته است.کارگردان در حاشیه صحنه کاغذهائی راکه دردست دارد زیرورومیکند.
کارگردان:(خطاب به تماشاگران) خانمها و آقایان سکوت لطفاً(بااشاره دست بازیگر را به آغازِ اجرا فرامیخواند)
بازیگر چُست وچالاک بر چهارپایه میجهد.
بازیگر:(پرقدرت و پرساروبه جمعیت فریادمیزند) قصه نمایش ما شایدیه خورده کلیشه ای یاکهنه و نخ نما بنظر بیاد.علتش اینه که برای گفتن حقایق،اول باید توجهِ مخاطب رو جلب کنیم.بنابراین اغلب اوقاتِ مجبور به تکرارقالبهای جذابِ شناخته شده هستیم و...
ناگهان صدایِ فریاد خشمگین یک زن و جیغی ظریف ازمیانه جمعیت برمیخیزد.خارج ازگردیِ صحنه، پسربچه ای نحیف و زنی با هم درگیرند.زن،پسربچه را روی زمین می‌کشد وکتک میزند.پسربچه،نومید ونالان مقاومت میکند.بازیگرازهمان بالای چهارپایه سعی دارد اوضاع رارصدکند.تماشاگران سعی در وساطت و نجات پسر بچه دارند.کارگردان،عصبی وغرولُند کنان ضمن معذرت خواهی ازداوران به سمت محل درگیری میرود.
کارگردان:(به محل نزاع رسیده، روبه زن میکند)خانم محترم این چه وضعشه.بفرما،بفرما... لطف کن از صحنه فاصله بگیر.این یه اجرایِ جشنواره ایه... بچه هاماهها براش زحمت کشیدن.
زن و پسرک برای لحظاتی ساکت میشوند.
کارگردان:(رضایتمندانه چند قدم از آندو فاصله گرفته وبه سمت بازیگر میآید)تو کارت روادامه بده.(خطاب به داوران، بالبخند)حل شد.
بازیگر :(مجدداً نگاهی به محل دعوا میاندازد و اجرا را از سر میگیرد) آنگاه که خورشیداز پس کوهها بر مرغزار سیستان تابیدن گرفت بارقه شمشیر جنگاوران ....
زن: (فریادزنان کتک کاری را شروع میکند.)نمک به حرام... والله...والله...نان بهت نمیدم تا از گشنگی تلف بشی.
بازیگر : (سعی دارد اجرا را ادامه دهد)تلالو خورشید را  دو چندان میکند... هرم نفس  دلاوران درفش کاوه را با شکوه ....
سرو صدا ها زیاد تر میشود و زن مجدداً با خشونت کودک  را که از رفتن امتناع دارد روی زمین میکشد.
بازیگر : (کلافه خطاب به کارگردان) آقا یکی اونو ساکت کنه . اینجوری که نمیشه اجرا کرد
کارگردان:(کلافه) اَی بابا...اینم از شانس ما (روبه داوران) آقایون من شرمنده ام(باحرکت ملایمِ دست به بازیگراشاراتی میدهد) ریلکس..نفس عمیق...وحالا ادامه بده.
بازیگر:(کمی مشوش ونگران)کاوه نفسهای... هرم نفسهای کاوه...هرم نفسهای ... نفس دلاوران...
سروصدابیشتر اوج گرفته و زن پسرک را به بادناسزا میگیرد.
زن: آخه کثافتِ...اگه من نباشم که تو یه روزم تو این شهر دووم نمیاری...چرا حرف گوش نمیکنی لامصب.
کارگردان که نگاهش بین محل نزاع، جایگاه داوران و محل قرارگیری بازیگر درچرخش است باحرکت دست بازیگر را به ادامه اجرا ترغیب میکند.
بازیگر: (عصبی ،از چهارپایه پائین میپرد)با عرض معذرت من نمی..تونم.
کارگردان:(روبه بازیگر) چته؟تو چیکار به اونا داری؟ بازیتو بکن
بازیگر: نه،  مسئله این نیس که،اصلا نمیشه تمرکز کرد. ببین چطور داره اون طفل معصوم رو میزنه.
کارگردان: (مصمم و باصلابت) برادر من،نمایش … کار.
بازیگر: یعنی برات  مهم نیس چی به سرش میاد؟فقط دورشون کنی تمومه؟
پسر بچه جیغ جانگداز و بلندی میکشد و زن هوار کشان دودستی روی سراو میکوبد.بازیگر ازچهارپایه برزمین جهیده وبسرعت بطرف محل دعوا میرود . کارگردان به دنبال اومیدود.
کارگردان: ( حینِ دنبال کردنِ بازیگر)بالاغیرتاً توکاری به این کارا  نداشته باش اجراتو بکن.
بازیگردست پسرک را گرفته و اورا در پناه خود نگهمیدارد.زن قصد حمله به بازیگر را دارد که کارگردان مانع  میشود.
کارگردان: چی...کارمیکنی خانوووم.برو عقب
زن: مرتیکه غلط کرده تو کار من دخالت میکنه.بچه مه، گه خوریش به کسی نیومده.
بازیگر: خونین و مالینش کردی. به کسی مربوط نیس؟؟؟
زن: بچه مه .میخوام تربیتش کنم . من مامانشم.هر کاری هم صلاح بدونم باهاش میکنم.اصلاً به کسی چه مربوطه...ای بابا!
کارگردان : باشه.باشه...هرکاری میخوای بکن ولی برو اونورتر .. اینجامحل اجراست. داری مزاحمِ کارمون میشی.
بازیگر :خب...پس مامانشی.هرکاری هم بخوای میتونی بکنی(رو به تماشاگرها) آقا کی موبایل داره ؟من به خاطر اجرا موبایل نیاوردم.میخوام به  زنگ بزنم پلیس110.
زن بسرعت متواری میشود. بازیگر دست پسرک را که زخم و زیلی شده گرفته و اورا بطرف دایره صحنه میبرد.
بازیگر:(پسرک را روی چهار پایه می نشاند و روبرویش می ایستد) خب،حالا بگو عمو،مامانت چرا میزدت؟

کارگردان:(عصبی) آخه به توچه؟..چرا داری همه چیو خراب میکنی؟(رو به داوران) ببخشید عذر میخوام(بطرف بازیگر رفته و ملتمسانه دستش را میگیرد)تموم شددیگه...نشد؟...یارو در رفت.بچه نجات پیداکرد.یعنی تو نجاتش دادی.باشه...دست مریزادلوطی...جوونمرد.حالا بالاغیرتاً قبل از اینکه این مردم علاقمند پراکنده شن اجرارو دس بگیر.

بازیگر:(بادستمال خونهای صورت بچه را پاک میکند)نمیبینی؟...خونین و مالینش کرده.
کارگردان:(با حالتی عصبی انگشتش را به سمت بازیگر نشانه میرود)تو...تو(نگاهش بسمت پسرک کشیده میشود)آخه بزمجه نیم
وجبی...تویه دفعه ازکجا پیدات شد؟
بازیگر:خونسرد باش..آروووم
کارگردان:خونسردم..خون..سر..دم..خب؛ حالا همه چی درست شد؟
بازیگر:(صورت زخمی پسر بچه را نشان میدهد)توجه کردی؟
کارگردان:خب...که چی؟جامعه مدنی تنظیماتش دقیقه.وظایف تقسیم شده اس.این کارها کار بهزیستیه...کار نیرو انتظامیه...چه میدونم...کارِ...کارِشهرداریه.
بازیگر:اینجا شما الآن مامور کلانتری یا کارمند بهزیستی میبینی؟
کارگردان: نه، ولی...(روبه یکی از تماشاچیان) آقا شما چرادخالت نمیکنی؟ شماچی؟خانوم شماچرا چیزی نگفتی؟(رو به بازیگر) مگه مشکل من وتوئه؟مگه مسئول شهر و معضلاتش توئی که داری حرص و جوش میخوری؟ این همه آدم...
کارگردان کلافه روی زمین چمپاتمه زده و زیر لب چیزهای نامفهومی زمزمه میکند.
بازیگر:(خطاب به پسرک) خب عموجان ... بگو... مامانت چرا  میزدت؟
پسربچه: اون که مامانم نبود.
توجه کارگردان جلب میشود و گوشهایش را تیز میکند.
بازیگر:واقعاً؟..باید حدس میزدم.(خطاب به کارگردان)وقتی فرار کرد شک کردم بهش ها( رو به بچه)پس مامانت کجاست؟
پسربچه:مُرده.
بازیگر:عزیزم ...پس اون زنه.اون کی بود؟
پسربچه: مامان بتول.
بازیگر:مگه نگفتی مامانت نیست؟
پسربچه:خب نیست.
بازیگر: پس چرا بهش میگی مامان؟
پسربچه:زنِ بابامه...بابام گفته باید بهش بگم مامان.
گارگردان : (نیم خیز میشودومنقلب به آن دو نگاه میکند) نا مادریت بود؟
پسر بچه : نا...(نمیتواند کلمه را تلفظ کند)ن...نمیدونم .
بازیگر: بابات کجاست؟
پسر بچه : خونه.
کارگردان :(عصبی فریادمیزند) چطور تورو سپرده دست این...کِ....ثافت
پسربچه هراسان به آغوش بازیگر پناه میبرد.
بازیگر:استاد!...زهره ترکش کردی.
کارگردان:ببخشید یه لحظه عصبی شدم. (آرام تر و مهربانتر)همیشه میزندت؟
پسر بچه : خیلی وقتا.
بازیگر: با این حساب پس مدرسه هم نمیری دیگه.
پسربچه: نه.
کارگردان: بر شرف نداشته اش لعنت..
پسربچه:میگه فقط باید کارکنی.شیشه ماشینارو دستمال میکشم.بعضی وقتام گدائی میکنیم.ولی من دوس ندارم گدائی کنم.
کارگردان: بخاطر گدائی نکردن  داشت میزدت؟
پسربچه:اونم هس...ولی...
بازیگر: ولی چی؟
پسر بچه:( نگران)آقابخدا من هیچوقت حرفشو گوش نمیدم. از دزدی بدم میاد ولی خودش همیشه این کارو میکنه.
بازیگر: دزدی؟(سری بعلامت تاسف میجنباند و به کارگردان نگاه میکند)
کارگردان: بابات میدونه تورومیزنه؟
پسر بچه:(بعلامت تایید سرش را تکان میدهد)اوهوم.
بازیگر:(خطاب به کارگردان)تحویل بگیر استاد.بنظرشما میشه بی تفاوت موند؟
کارگردان:(به پسربچه نزدیک میشود و بالحنی تندو عصبی سوال میکند) بابات چه غلطی میکنه پس؟
پسربچه:(ترسیده است)به خدا نمیدونم آقا.فقط پای پیکنیکیه.
بازیگر:(روبه کارگردان)استاد....استاد....خواهش میکنم. داری میترسونیش(روبه پسربچه) نترس عزیزم.کسی کاریت نداره که.
کارگردان به اشتباهی که دربرخورد با پسربچه انجام داده پی برده و سعی در جبران دارد.دستی به سر او میکشد.
کارگردان:(بالحنی مهربان و ملایم)تو که کار بدی نکردی پسرم...من از اون بیشرفا عصبانیَم نه ازتو. میخوام بدمشون دست پلیس حسابشونو برسن.
بازیگر:(صورت پسرک را که بطرف کارگردان متمایل است بسمت خودش برمیگرداند)منو نیگا...بابات چیکارمیکنه؟شغلشو میگم.
پسربچه:هیچی،سیگار میکشه.
بازیگر: یعنی سرکارنمیره؟
پسربچه: نه.
کارگردان:(دستهای پسرک را توی دستانش میگیرد) بهم بگو عزیزم...اسمت چیه؟
پسربچه : سامان آقا.
کارگردان: چند سالته سامان؟
پسر بچه: 8 سال آقا.
کارگردان پس از لحظاتی مکث ناگهان به گریه می افتد.
بازیگر: چیزی شده؟
کارگردان: حسامِ  منم الان باید هشت سالش می بود اگه... 
بازیگر:(به نشانه دلداری دست روی شانه کارگردان میگذارد)استاد...
کارگردان: (غمگین) اگه مادرش ...البته اسم اونونمیشه مادر گذاشت...اگه همسایه هابه فریادهای اون طفل معصوم اهمیت داده بودن.... شاید الان حسام من زنده بود و اون ناپدریِ بی پدر گوشه زندون.
بازیگر: ناپدری؟نگفته بودین..
کارگردان : بیشرف طفل معصوم رو اینقدر کتک زده بود که( به گریه می افتد)که...

بازیگر کارگردان را در آغوش میکشد .
تماشاچی:(از میان جمع تماشاگران پیش میآید و درحاشیه صحنه به اعتراض می ایستد) آقاچرانمایشو ادامه نمی‌دین؟یک ساعته علافیم ولی شما دارین سر خودتونو با این بچه گرم میکنین.
پسر بچه از غفلت آندو استفاده کرده و بآرامی سعی میکند بگریزد. کارگردان بموقع متوجه شده ومانع میشود.
کارگردان:کجامیری عزیزم؟
تماشاچی:آقاولش کن بره.شمام به کارت برس .
کارگردان:این مهمتره.باید به این بچه رسیدگی کنیم .
تماشاگر:مسئله این بچه اصلاً به شما دخلی نداره.مسئولیت داره آقا.چرا تو کاری که به شمامربوط نیست دخالت میکنین. شر درست نکنین براخودتون.

کارگردان:شر کدومه ؟
تماشاچی : شر همونه که توخونه نشسته پای بساط.منتظره خون بچه شو بندازه گردن یکی. 
کارگردان: همسایه های مادر بچه منم همین فکرو کردن. اگه یکیشون، فقط یکیشون مسئولیت پذیربودن الان پسرِبیچاره من زنده بود.
تماشاچی: اگه قرار باشه هر
کسی خودش قانون گزار و مجری قانون باشه که سنگ  رو سنگ بند نمیشه.
بازیگر: قرار نیس که خودمون براش تصمیم بگیریم .امامطلع کردن مراجعِ قانونی وظیفه مونه(به جمعیت اشاره میکند)وظیفه  همه مون.
تماشاچی:ناموساً نمایشتونو شروع کنین و این مادرمرده رو ولش کنین بره خونه اش.
کارگردان:(خطاب به تماشاچی)خونه؟...کدوم خونه؟(از جابرخاسته،باصدای بلند تماشاگران را مخاطب قرارمیدهد)اجازه بدین داستان هولناکِ خونه ای رو براتون تعریف کنم که(لحنش باخشمِ آمیخته بابغض در میآمیزد)...به قتلگاه یه پسرِ پنج ساله معصوم تبدیل شد.چهار سالِ قبل به دلایلی همسرم رو طلاق دادم  و اون بعداز مدتی مجدداً ازدواج کرد.من بخاطر شغلی که داشتم نمیتونستم از پسرم مراقبت کنم.به همین دلیل اونو به مادرش سپردم و...(بابغضی فروخورده)بعدِ یه مدت جنازه شو تحویل گرفتم.
بازیگر:(حیرت زده و ناراحت)چی میگی استاد؟
کارگردان: شوهر بیرحمِ زن سابقم معتاد به شیشه بود ولی من نمیدونستم. اما اینکه نمیدونستم گناه منو کم نمیکنه. من باید تحقیق میکردم و میفهمیدم مردی که پسرم زیر دستشه چه هیولائیه. یه روز....یه روز تلفنم زنگ خورد وهمسر سابقم باشیون و زاری خبر مرگ حسام کوچولو روبهم داد. گفت از پله ها افتاده و مرده. دوسال بعد  که اتفاقی برخوردی بایه دوست قدیمی داشتم. از قول یکی از همسایه هایِ اون خونه که فامیلش بود حقایقِ دردناکی رو برام فاش کرد. اون دوست قدیمی بهم گفت که شوهر زن سابقم به بهانه های مختلف طفل معصوم منو به باد کتک میگرفته و مثل همین پسربچه بارها و بارها غرقِ خونش کرده. همسایه های بی توجه شبانه روز صدای فریاد پسرکوچولویِ بیچاره منو میشنیدن ولی ککشونم نمیگزید چون بقول این آقا(اشاره به تماشاجیِ معترض) ربطی به اونها نداشت و هر کسی مسئول خانواده و نزدیکانِ خودشه.حسام هر روز و هرشب از دست ناپدریش تو خونه کتک میخورده و مادرِ بی وجدانشم فقط تماشا میکرده و دم نمیزده. چرا؟ چون شوهر نامردش خیلی پولدار بود واون زنِ بی وجود میترسید طلاقش بده.
کارگردان که یادآوری خاطرات تلخ بشدت خسته اش کرده با کمری خمیده روی زمین مینشیندو در خود مچاله میشود. بازیگر در حالیکه دست پسربچه رادر دست دارد به کارگردان نزدیک شده، کنارش زانو میرند و به علامت دلداری دست برشانه اش میگذارد.
بازیگر:بعدش چی استاد؟ تونستی اون مردو به سزای عملش برسونی؟
کارگردان: خیلی سعی کردم. اثبات اون جنایت کارسختی بود.از همسایه ها خواستم استشهادنامه امضاء کنن و بیان دادگاه شهادت بدن که حسام مورد خشونت خانگی قرار میگرفته  شاید بتونم اجازه نبش قبر بگیرم و وقوعِ ضرب و شتم منجر به مرگ رو ثابت کنم. ولی هیچکدومشون حاضر نشدن همکاری کنن.
بازیگر:(باتعجب)واقعاً .آخه چرا؟
کارگردان: چون عافیت طلب بودن. نمیخواستن کوچکترین زحمتی رو بخاطر یه غریبه متحمل بشن.
بازیگر سری بعلامت تاسف و تاثر تکان میدهد
کارگردان:(روبه تماشاگران)من و شما در قبال خشونت و ضعیف کشی مسئولیم.درقبال این بچه، در قبال اون زنی که مورد خشونت خانگی و خیابانی قرار میگیره ، در قبالِ اتفاقاتِ ریز و درشتِ اطرافمون. ما همه از یک خاکیم و یک خون یک خانواده .پس نمیتونیم نسبت به هم بی تفاوت باشیم.
بازیگربلند شده و میرود روی چهارپایه تماشاگران را با صدائی بلندطرف خطاب قرار میدهد.
بازیگر:احتمالاً اغلب شماعزیزان می‌خواستین نمایشی ببینین که دقایقی سرگرمتون کنه. این خواسته نابجائی نیس وما بهش احترام میگذاریم.ولی رسالت هنرمند اینه که تویِ اثرش ضمن سرگرم کردن تماشاگر تلنگری هم به اون بزنه و ازخواب غفلت بیدارش کنه.
تماشاچی:(باتمسخر)پس نمایش بی نمایش...

بازیگر:(نگاه معنی داری به تماشاچی میاندازدو سپس خطاب به همه)عزیزان...به جرات میگم نمایشی که تقدیم حضورتون شد بهترین اجرای تموم دوران بازیگریِ من بود...من به این اجرا افتخارمیکنم واین افتخار رو باهیچ لوح و تندیس و تقدیرنامه ای معاوضه نخواهم کرد.
کارگردان :(بلند میشودو  تماشاگران را طرف خطاب قرار میدهد) ...ومنِ کارگردان باید ازبازیگرم خاضعانه تشکر کنم که به حرفم گوش نکرد وامروز اجازه نداد کارگردانیش کنم.
کارگردان به بازیگر تعظیمِ بلندبالائی میکند.بازیگرباحرکت دست به کارگردان ابراز ارادت کرده و از چهارپایه پائین میآید، سپس کارگردان میرود روی چهارپایه و نگاهش را روی چهره تماشاگران وهمچنین جایگاه داوران میچرخاند.
کارگردان:خانمها ، آقایان...اساتید گرامی...من یه نمایشنامه  نوشتم و ماههابه همراه سایر اعضای گروه تمرینش کردم که بیارمش توی این جشنواره . ولی همونطور که ملاحظه کردین هیچ چیز اونطور که برنامه ریزی کرده بودم پیش نرفت.
ولی بااینکه اوضاع از کنترلم خارج شده بود و تصور میکردم کل زحماتم به هدر رفته.اما در نهایت پر ارزش ترین جایزه زندگیمو گرفتم(به پسربچه اشاره میکند)فرصتی برای جبرانِ یک غفلتِ بزرگ(در سکوت اشکهایش را پاک میکند.سپس صدایش رابالاتر برده،فریاد میزند)بیان واقعیت گاهی سخت و نفس گیره و اگر هنرنبود،واقعیت...مارو...خفه میکرد.
کارگردان از چهارپایه فرود میآید و پسر بچه رادر آغوش میفشرد.بازیگر به آرامی شروع به دست زدن میکند وبا تند تر شدن ریتم کف زدنش تماشاگران نیز

با او همراه میشوند.در انتها بازیگر و کارگردان در حالیکه از دوسو دستان پسربچه رادردست گرفته انداز جوانبِ مختلف به تماشاچیان تعظیم میکنند.

نویسنده مهرداد میخبر
بر اساس طرحی از رضا غلامی
پایان