💢تقلای بیهوده(داستان کوتاه)
نوشته: مهرداد میخبر
(داستانی که می خوانید کاملاً واقعی میباشد وبیان مو به موئیست از تجربیات من در دوران خدمت سربازی که مصادف بود با جنگ رژیم وقتِ عراق بر علیه کشورمان)
🔹 مجموعه حوادثِ زندگی هر انسانی بتدریج جهان بینی و نگرش او به هستی را شکل میدهد و این در مورد من نیز صادق است. این حقیقت که موعد مرگ هر فردی معین است و کسی نمیتواند آنرا به تعویق بیاندازد یکی از برجسته ترین و راسخ ترین باورهای من است و ماجرائی که در ادامه میآید نقشِ مهمی در شکل گیریِ این باور داشته است.
چندروز بود که یک سرباِز جدید یا بقول نظامیها" آش خور" به دسته اضافه شده بود . روالِ کار اینگونه بودکه پس از ترخیص یا شهادت یکی از افرادِ هریگانی فرد دیگری جایگزین میشد و "عبدالله" کسی بود که پس از شهادت علی احمد به ما پیوست تاجایِ خالیِ او پرشود.
اوکه به تازگی دوره آموزشی را تمام کرده بوداز شهر اسلام آباد غرب میآمد و جوانی ناپخته، غیر اجتماعی و بشدت منزوی بود .اعتماد به نفسش بسیار ضعیف بود و روی حرکاتش کنترل کمی داشت . همواره مرددو دستپاچه بود و دسته گل به آب میداد بطوریکه هیچکس قبول نمیکرد بااو همسنگر شود . میزانِ دستپاچگی اودر حدی بود که سرگروهبان هنوز رضایت نداده بود اسلحه تحویلش بدهند وهمین خصوصیات باعث میشد که کسی نخواهد اورا به سنگرش راه بدهد. همه بچه ها چهار چشمی میپائیدنش که دست به اسلحه ها یا نارنجکهای توی سنگرها و زاغه مهمات نزند و فاجعه ای ببار نیاورد.
بقول بخشی: "دست و پا چوبی" بود.
با وجود نارضایتیِ کلیه افراد عاقبت سرگروهبان منصف توانست اورا در سنگر چندنفر از بچه های ترک زبانِ اهل اطراف زنجان جای بدهد ولی به آنها قول داد که اگر نارضایتیشان ادامه دار بود جایش را مجدداً تغییر دهد. جالب این بود که همسنگرهایش حتی یک کلمه هم فارسی بلد نبودند. البته فارسی را میفهمیدند ولی نمیتوانستند حرف بزنند بطوریکه سرگروهبان موقع حرف زدن باآنها باید یکی دیگر از بچه هارا که تبریزی بود بعنوان مترجم همراهش میبرد.
خلاصه عبدالله شد همسنگر "بیگلو"ها که سه تا پسر عمو بودند و "خدائی" که اوهم هم آبادیِ بیگلوها بود و البته برای عبدالله همزبان نبودن به آن چهار نفر زیاد سخت نبود چون خودش هم ساعتی یک کلمه حرف نمیزد.
در جلسه ای که منصف با بچه های دسته گذاشت این راهم گفت که عبدالله یتیم است و تنها فرزند یک مادر پیر میباشد و چون راه و چاه بلد نبوده و کس و کاری نداشته نتوانسته معافی بگیرد واضافه کرد که خودش سعی میکند دنبال کارش را بگیرد که شاید معاف از خدمت و یا حداقل معاف از رزم شود.
سپس منصف بااشاره به دست و پا چلفتی بودن عبدالله از ما خواست که نگذاریم گشتی برود و هروقت نوبتش میشود یکی از ماها بجایش ماموریت را قبول کند که نکند بلائی سر خودش بیاورد و مادر بیچاره اش بیچاره تر بشود.
هیچکس بااین پیشنهاد مخالفت نکرد چون واقعاً چاره ای نداشتیم و حضور او در گروه گشتی غیرممکن بود . حتی برای فردای آن روز که اولین نوبت گشت عبدالله بود من داوطلب شدم.
حدود سه ماه از این جریان گذشت. البته بعداً که اسلحه تحویل گرفت قرار براین شد که هر کس بجای عبدالله گشتی میرود یک نوبت ازنوبه های نگهبانیش بر عهده عبدالله بیفتد تا نه سیخ بسوزد و نه کباب.البته نگهبانی دادنهایش هم حکایتها داشت. منصف به او گفته بود که حق آزاد کردن ضامن اسلحه را ندارد وگرنه اضافه خدمت میخورد . پاسبخش هم بیشتر از هرکسی به او سر میزد و هوایش راداشت.
تابستان فرارسیده بود و گرمایِ شدیدی بر منطقه مستولی بود. گاهی به "پل الزهرا" که روی رودخانه "دویرج" قرار داشت میرفتیم برای آب تنی وبعضی روزها هم که فرمانده گردان اجازه میداد ده دوازده نفری جمع میشدیم و میرفتیم سمت پل کرخه که گلوگاهِ منطقه بود و سی چهل کیلومتردور از خط . دویرج آب آرام و کم عمقی داشت ولی کرخه چیز دیگری بود. رودی وسیع و پهن و عمیق که شنا در آن کار هرکسی نبود .فقط افرادی مثل منوچهر و بخشی که بچه شمال بودند از پسِ شنا در آن برمیآمدند و کسی مثل من که دست وپاشکسته شنا میکردم جرات نداشت توی نقاطِ عمیقش برود.
یک روز ظهر بچه ها بارو بندیل بستند که بروند پل الزهرا و تنی به آب برسانند. من که شب قبل از دست پشه ها نتوانسته بودم بخوابم و تازه آنشب هم میبایست پاس اول نگهبان ورودی دسته می ایستادم ترجیح دادم نروم تابتوانم چند ساعتی بخوابم . عبدالله، بیگلوها، بخشی و منوچهر هم بودند. تویوتا راه افتادومن هم در سکوتی که برایم غنیمت بودتخت گرفتم خوابیدم.
با صدای غلغله ای که در وسط محوطه بلندبود از خواب پریدم و از سنگر بیرون زدم. اولش فکر کردم اشتباه دیده ام ولی جلوتر که رفتم هیکلی را دیدم که پشت لندکروزر افتاده و روی سروسینه اش چفیه انداخته اند. از منوچهر که دم دستم بود قضیه را پرسیدم.
منوچهر در حالیکه به خودش فحش میداد گفت : اگه من نمیرفتم رویِ پل اونم پشت سرم نمیومد
🔹آن هیکلی که کف لندکروزر افتاده بود جسد عبدالله بود.
باورم نمیشد.
۲۵ نفر سعی کرده بودند جان انسانی را حفظ کنند ونگذارند جلوی گلوله مستقیم دشمن برود ولی حالا نه با گلوله و ترکش، بلکه براثر شیرجه زدن از رویِ پل مرده بود.بقولِ بخشی اینطوری مردن آنهم در جبهه (مُفت مردن) بود.
ماجرای دردناکی که اتفاق افتاده بود از این قراربود:
عبدالله تقریباًبه ضعفهایش آگاه بود . همیشه سعی داشت بر عدم اعتماد بنفسش فائق آید و در این مورد تمرین میکرد بنابراین پس از اینکه میبیند اول بخشی و بعداز آن منوچهر از روی پل به داخل رودخانه شیرجه های زیبا وپرقدرتی میزنند به هیجان میآید و او هم میرود روی پل و شیرجه میزند ولی بدلیل دستپاچگی که خصلت ثابتش بود نمیتواند شتاب بگیرد وداخل آب بپرد و از آن ارتفاع که حدود ۶ متر میشد با شکم روی سنگهای زیر پل افتاده و درجا جان به جان آفرین تسلیم میکند.
همگی مثل آدمهائی که کلاه گشادی سرشان رفته است دمغ بودیم چون این حادثه مثل یک دهن کجیِ بزرگِ تمسخرآلود توی ذوق همه مان زده بود.
منوچهر میگفت : ما که خیلی کمکش کردیم تقصیر خودش بود.
خادم دوست که آنروزبه رودخانه نرفته بود و خودش را مبرا از تقصیر میدیددر جواب منوچهر گفت : نخیر یَرَه اون که بنده خدا حواسش نبود شماها بایدهواشو میداشتین. آخه شیرجه؟ اونم همچین شیرجه ای؟.... اون مادرمرده راه که میرفت این پاش به اون پاش لگد میزد. اونو چه به شیرجه....اَی بابا
ولی آیا واقعاً کسی تقصیر داشت یا عبدالله مقدر بودکه همینقدر عمر کند ؟
این حادثه خیلی واضح داشت به من میگفت که باتقلا کردن چیزی را نمیشود تغییر داد حتی اگرشمار این تقلا کنندگان بسیار باشند. آنچه که باید رخ دهد بی شک اتفاق میافتدولی ته ذهنم یکی انگارداشت به من میگفت : نه اینطوری هم نیست که نشود چیزی را تغییر داد. اگر اراده خدا بی برو برگرد لازم الاجراست پس کمک و فداکاری و ایثار به چه کار میآید؟
آن زمان میدانستم که جوابی برای این ابهام هست ولی بلدش نبودم. تجربیاتِ بعدیم در سالهای بعد به من فهماند که اگر بتوانیم در مقامِ مشاهده گرِآگاه و در لحظه اکنون ثابت شده و بی خلل باقی بمانیم میتوانیم با اراده کُل بیامیزیم و سهمی از قابلیتهایِ آن داشته باشیم و با آن قابلبتها تغییراتی مثبت در جهتِ آرامشِ بیشتر و بی درد شدن ایجاد نمائیم.
تسلیم بودن و پذیرفتن اصلاً به این معنا نیست که بنشینی و فقط نگاه کنی و حسِ مقهور بودن و بیچارگی داشته باشی بلکه واژه تسلیم و پذیرش معنائی ورای آن معنای مرسوم را دارد . تسلیم و پذیرش درصورتی ارزشمند است که توام با هشیاری باشد و نه از سر ناتوانی و اجبار . انسان هشیار خودِ توهمی را به خودحقیقی تسلیم میکند. او خودِ حقیقی راتمام و کمال میپذیرد و در واقع آنی میشود که (هست) . یعنی یک وجودِمشرِف بر اوضاع و رخدادهاکه از هیچ اتفاقی شوکه نمیشود و درحالت پیشرفته یِ چنین وضعیتی، حتی پیش از اتفاقات آنهارا حس میکند و خودرا با آن اتفاقات وفق داده شده و هماهنگ میابد.
🔹گرچه آن موقع نظر بخشی در مورد مرگ عبدالله قابل قبول بنظر میرسید ولی حالا که فکرش را میکنم او "مفت" نمرد . آن اتفاق نظر و فداکاری و توجه محبتِ امیزی که برای کمک به وی و مادر پیرش در میان بچه ها پدید آمد یک تمرین برای انسان بودن، شفیق بودن و دور شدن از فردیت بود و نتیجه اش این بود که همه ما ۲۵ نفر که جوانهائی بودیم در ابتدای راه زندگی، یاد گرفتیم که اتصالی محکم مابین انسانها هست و وجود واحد است . اگر وجود یکی نبود ما چرا میبایست به فکر عبدالله میبودیم و کمکش میکردیم؟ اصلا زندگیِ او یا مادرش چه ربطی به ماداشت؟
هر موجودی ذاتاً آگاه است و یکی از مولفه های مهم و بنیادین این آگاهی همانا پیوستگی و درهم تنیدگیست . یعنی همه انسانها و حتی سایر موجودات میدانند که با سایر باشندگان یکی هستند و فاصله و تفاوتی وجودندارد. این آگاهی در جاهائی خودش را نشان میدهد و باعث میشود آدمیان بدون هیچ توقع یا چشمداشتی در حق یکدیگر مهربان باشند و ایثارکنند وگرنه چه دلیلی میتواند باعث شود که یک آدم بخاطر همنوعی که اورا نمیشناسد ایثار کندو از داشته های خودمایه بگذارد؟ چیزی بجز درک عمیقِ (یکی بودن) نمیتواند کوشش وفداکاری در راه کمک به کسان دیگر را توجیه نماید.
پایان
مهرداد میخبر(دی ماه۱۴۰۲)