
ففل کاران شرق ایران سوزنبان قهار ایران کامه حصار جلال کال سالار بچه های اغوی صفحه سرسره سوزن دوراهی ریل درزین دپو لوکومتیو مازوت سیر وسفر مانور چی سرمانورچی دسته مانور گامبو ممدکچل خان دیزقندی در سال ۱۲۶۱ خورشیدی (۱۸۸۲ میلادی) و ۱۲۶۱ شمسی خط تراموایی میان تهران و شاه عبدالعظیم به طول ۸۷۰۰ متر کشیده شد. عرض این راهآهن یک متر بود و مسیو بواتال فرانسوی آن را اجرا کرد و سپس به یک بلژیکی واگذار شد. در سال ۱۲۶۵ خورشیدی (۱۸۸۶ میلادی) خط راهآهن محمودآباد (سواحل جنوبی دریای کاسپین) به آمل احداث شد که اگرچه در نظر بود تا تهران ادامه یابد، اما با کارشکنیهای پیمانکارهای بلژیکی به شکست انجامید و خطوط آن برچیده و برای احداث تلگراف استفاده شد.
در هجدهم آبان ۱۲۶۹ خورشیدی (۹ نوامبر ۱۸۹۰) ناصرالدین شاه قاجار پیمان نامهای با روسیه تزاری امضا کرد که ایران را از ساخت راهآهن تا ده سال بازمیداشت. این محدودیت در دسامبر ۱۸۹۹ برابر با شروط وام شصت میلیون فرانکی روسیه با دستخط مظفرالدینشاه برای ده سال دیگر تمدید شد.
در سال ۱۲۹۲ خورشیدی، بانک استقراضی روسیه امتیاز ساخت راهآهن جلفا به تبریز و صوفیان به شرفخانه را به دست آورد. سال بعد جنگ جهانی اول آغاز شد و بانک استقراضی این امتیاز را به دولت روسیه تزاری واگذار کرد[۴] که راهآهن تبریز به جلفا را به طول ۱۴۹ کیلومتر برای ارتش خود ساخت و در سال ۱۲۹۵ به بهرهبرداری رساند[۵] اما پس از پایان جنگ و خروج ارتش روسیه، دولت شوروی در دهم حوت (اسفند) سال ۱۲۹۹ با عقد عهدنامه مودت با ایران، راهآهن جلفا به تبریز و صوفیان به شرفخانه را همراه با اتمام ابنیه و وسایل نقلیه و متعلقات دیگر آن، بلاعوض به مالکیت قطعی دولت ایران واگذار کرد.[۴]اما این راهآهن به دلیل نبود لوکوموتیو بیاستفاده ماند تا اینکه مجلس شورای ملی در ۲۴ اردیبهشت ۱۳۰۴ به درخواست دولت، پرداخت مبلغ یکصد و هفتاد هزار تومان را به تصویب رساند که بخشی از آن هزینه خرید لوکوموتیو و واگن و راهاندازی راهآهن جلفا به تبریز و بخش دیگر، صرف کشتیرانی در دریاچه ارومیه شود.[۶] این راهآهن، نخستین مسیر از خطوط آهن موجود است که اکنون در کشور بهرهبرداری میشود. مسیر جلفا به تبریز نخستین و تنها خط برقی کشور است.[۵]
در سال ۱۲۹۷ (۱۹۱۸ میلادی) انگلیسیها راهآهنی از بوشهر تا برازجان به طول شصت کیلومتر کشیدند که بیشتر جنبه نظامی داشت، گرچه واردات کالای انگلستان را نیز از طریق بوشهر آسان میکرد. در پایان جنگ جهانی نخست، انگلستان پیشنهاد فروش این راهآهن را به شهرداری بوشهر کرد که بودجه شهرداری بوشهر برای خرید آن کفاف نمیداد. پس سازندگانش راهآهن را جمع کردند و به بصره انتقال دادند.[۷] انگلیسیها خط راهآهن دیگری نیز در دوران جنگ جهانی اول از میرجاوه به زاهدان کشیدند که پس از جنگ در سال ۱۲۹۹ برای بهرهبرداری عمومی افتتاح