گردان ١٥١ دژ نيروى زمينى زیرمجموعه لشكر ٩٢ زرهى اهواز از نيروى زمينى ارتش ايران بود كه توسط نيروى زمينى شاهنشاهى در سال ١٣٤٩ تاسيس شد . وظيفه آن حفاظت از جاده شلمچه به خرمشهر در جنگ ايران و عراق بود . در روزهاى جنگ يكى از يگان هاى نظامي بود كه در برابر هجوم نيروى زمينى عراق قرار داشت ، همچنين اين گردان به صورت پياده نظام بود و نقش آن يگان رزمى درجنگ بين ايران و عراق در استان خوزستان بود .از اقداماتى كه اين گردان انجام داد ميتوان به دفاع از جنگ در خرمشهر به مدت ٣٠ روز در برابر حملات لشكر ٣ زرهى و تيپ ٣٣ نيروى مخصوص عراق نام برد كه با روحيه جنگاورى و مقاومتى كه داشت ايستادگى و از خرمشهر دفاع كرد.
هنگام تاسیس این پادگان و ساخت دژهای سی و دوگانه، دولت عراق برای دستیابی به اهداف خود در منطقه احساس خطر کرده و با شکایت خود به مجامع بین المللی خواستار انحلال این گردان شد. دولت عراق تلاشهای زیادی را برای متقاعد کردن قدرتهای جهانی مبنی بر دست کشیدن ایران از این اقدام کرد، ولی به دلیل همدست بودن ایران با استکبار و قدرتهای جهانی در آن زمان کاری از پیش نبرد و در نهایت این دولت هم اقدام به ساخت دژهایی دقیقا روبروی دژهای گردان 151 نمود. از همین رو میتوان گفت که پادگان دژ موقعیت استراتژیک و مهمی در منطقه داشت.در زمان جنگ گردان دژ به علت بمباران و گلوله باران شدید تعداد زیادی از نیروهای خود را از دست داده بود. عده ای شهید، مفقود و تعداد زیادی نیز مجروح شده بودند. از پرسنل باقیمانده نیز تعدادی در شهر به صورت پراکنده مقاومت و به مردم کمک میکردند و تعدادی دیگر در پادگان از سقوط این مکان مقدس جلوگیری میکردند.
پادگان دژ در شمال خرمشهر و شرق جاده اهواز- خرمشهر واقع شده است. این پادگان با استعداد یک گردان مستقل(گردان 101)، وظیفه حراست از دژهای مرزی را بر عهده داشت و در طرح‌هاي نظامي قبل از انقلاب پيش‌بيني شده بودكه در صورت حمله عراق به خوزستان، دژهاي مرزي با انجام عمليات تأخيري فرصت لازم را براي حضور لشکرهاي نيروي زميني ارتش فراهم آورند. به همين منظور در پادگان دژ كه فرماندهي دژهاي مرزي را نيز بر عهده داشت، سلاح و مهمات كافي براي يك مقاومت 48 ساعته ذخيره شده بود؛ اما پس از هجوم ارتش عراق از اين تجهيزات استفادة بهينه نشد و در حالي كه مدافعان خرمشهر در مضيقة شديد بودند، سلاح و مهمات لازم در اختيار آنان قرار نگرفت.هنگام تاسیس این پادگان و ساخت دژهای سی و دوگانه، دولت عراق برای دستیابی به اهداف خود در منطقه احساس خطر کرده و با شکایت خود به مجامع بین المللی خواستار انحلال این گردان شد. دولت عراق تلاشهای زیادی را برای متقاعد کردن قدرتهای جهانی مبنی بر دست کشیدن ایران از این اقدام کرد، ولی به دلیل همدست بودن ایران با استکبار و قدرتهای جهانی در آن زمان کاری از پیش نبرد و در نهایت این دولت هم اقدام به ساخت دژهایی دقیقا روبروی دژهای گردان 151 نمود. از همین رو میتوان گفت که پادگان دژ موقعیت استراتژیک و مهمی در منطقه داشت.
اين گردان شامل ٥ گروهان و ٤ تنگدار و يك گروه اركان بود. براى انجام يكى از انجام يكى از ماموريت ها كه بخشى از پوشش نيروى زمينى ارتش از خط مرزى شلمچه تا طلائيه را بر عهده داشت به ٣٢ پاسگاه تقسيم شده بود. وظيفه اين گردان در اين ماموريت انجان عمليات تاخيرى و حفظ خطوط مرزى به مدت ٤٨ ساعت بود .
همانطور كه گفته شد گردان دژ بخشى از لشكر ٩٢ زرهى اهواز بود ى در هنگام شروع جنگ وظيفه حفاظت از مرز هاى خوزستان حد فاصل شلمچه تا كوشك را به عهده داشت.
اين گردان در زمانى كه با بماران و گلوله باران از طرف عراق رو به رو شده بود باز هم به طور شديد به مدت ٣٠ روزاز خرمشهر دفاع كرد . شدت درگيرى و دفاع از خرمشهر به قدرى بالا بود كه در هفته اول جنگ چندين بار فرماندهى اين گردان عوض شد .
مرز ایران و عراق از زمان حکومت محمدرضا شاه و بعد از عهدنامه ١٩٧٥ الجزایر بین دو کشور،دارای یک دژ (نوعی خاکریز و استحکامات مرزی) بود، که در حد فاصل نیروهای ایران و عراق کشیده شده بود. این دژ به یک دژ مرکزی و دژهای فرعی تقسیم شده بود و مسئولیت دفاع از این دژها، برعهده گردان ۱۵۱ بود، که نیروهای آن در پادگانی به نام پادگان دژ مستقر شده بودند.
در روزهایی که عراق در خاک خود با شلیک های مداوم و زدن خمپاره های بی دلیل به مناطق مرزی اعلام جنگ می کرد، سرباز فولادی در یکی از این حملات مورد هدف قرار گرفت و اولین شهید گردان نام گرفت. در تاریخ هفدهم شهریور به گروه های چند نفری ماموریت داده میشد تا به صورت پنهانی وارد خاک عراق شده و تحرکات و اقدامات عراق را شناسایی و گزارش کنند. نیروهای گوش به فرمان این گردان بلافاصله دست به کار شده و با دقت و سرعت عمل ماموریتها را یکی پس از دیگری پشت سر گذاشته و گزارشهای شناسایی که همه حاکی از حمله حتمی عراق داشت را بنا به صداقت و وظیفه شناسی به مقامات بالاتر ارائه میدادند. با افزایش شلیکهای بیدلیل عراق به خاک ایران به این گردان آماده باش 100% داده و اجازه مقابله به مثل صادر شد. در تاریخهای بیست و هشتم، بیست و نهم و سیام شهریور علناً عراق دست به کار شده و از خاک خود پاسگاههای مرزی را هدف قرار میداد که نیروهای گردان با تفنگ های 106 جواب حملات را داده و آنها را سرکوب میکردند. در این میان نیروها عزم خود را برای نبردی سنگین و خونین جزم، سنگرها را آماده، تانک ها را گلوله گذاری کرده و آرایش نظامی گرفته بودند. به جراًت میتوان به این موضوع اشاره داشت که جنگ برای گردان دژ از 10 روز پیش آغاز شده بود و نمیتوان تاریخ 31 شهریور را شروع جنگ برای این گردان ثبت کرد. این گردان از 10 روز پیش از آغاز جنگ رسمی در مقابل شلیکهای رژیم بعث عراق مقاومت را آغاز کرده و با تقدیم شهید پاسداری از کشور را شروع کرده بودند
يكى از نكات مهمى كه درباره اين گردان به آن اشاره كنيم اين است كه راه زمینی اصلی که یگان‌های نیروی زمینی عراق قصد داشتند از طریق آن از نقطه مرزی شلمچه به سوی خرمشهر پیشروی و آن شهر را تصرف کنند، در محدوده استحفاظی و مأموریت این گردان قرار داشت.
سرهنگ على قمرى فرماندهى گردان ١٥١ دژ را به عهده داشت . او كه اخرين بازمانده ى گردان دژ بود ٢٠ تير ماه به علت بيمارى فوت كرد و دار فانى را وداع گفت.
ستايش باقرى
استاد علي اكبر حسنوند
موضوع گردان دژ
دانشگاه ازاد تهران مركز سوهانك
