یک روتوش ساده، گام اول تحریف مرحله به مرحله واقعیت!
دکتر سیدحسین نصر، فیلسوف و متأله سنتگرای ایرانی و استاد علوم اسلامی دانشگاه جرج واشینگتن در جلد سوم کتاب «معرفت جاودان» از «سیدمحمدکاظم عصار »به عنوان کسی که سبب آشنایی و ارتباط او با علامه طباطبایی شد، نام میبرد و مینویسد:
در سال ۱۹۵۸ که تحصيلاتم در آمريکا به اتمام رسيد به ايران برگشتم. هر چند در دانشگاه ام آی تی، شاگرد اول کلاس بودم اما از فضای حاکم بر دانشگاه ناخرسند بودم. خصوصا که استاد ما «اُپنهايمر»، از کسانی بود که در ساخت بمب اتم نقش داشت. وجه ديگر ناخرسندی من سوالی بود که از برتراند راسل پرسيدم. وقتی از وی راجع به فيزيک سوال کردم گفت: فيزيک، ما را به حقيقت ماوراء طبيعت نمی رساند، بلکه به ساختار های رياضی به آزمايش های تجربی مربوط می شود. من که به دنبال گمشده خود بودم اين سخن وی کارد را به استخوان زد و در نتيجه فيزيک را رها کردم و به مطالعه تاريخ علم و مطالعات اسلامی پرداختم.
نصر میافزاید:«در مراجعت به ايران بر اساس علاقه خود به فلسفه سنتی و اسلامی به جستجوی اساتيد اين فن پرداختم . با چند نفر آشنا شدم که يکی از آن ها سيد محمدکاظم عصار بود. وی که تحصيلات جديد را در فرانسه گذرانده بود و تحصيلات حوزوی نيز داشت و معمم بود، فردی بسيار متواضع و بی اعتنا به زرق و برق حيات دنيوی بود. بعد از وی در ۱۳۳۷ توسط ذوالمجد طباطبايی با مرحوم علامه طباطبايی آشنا شدم و اين رابطه ۲۰ سال تا سال ۱۳۵۷ طول کشيد».
?سید محمدکاظم عصار، فیلسوف و فقیه بزرگ همان کسی است که وقتی متن قانون مدنی تهیهشده تحت نظر مرحوم «علیاکبر داور» تهیه شد، این متن برای حصول اطمینان از مطابقت آن با چارچوب فقه شیعه برای مرحوم عصار ارسال شد تا توسط وی مورد بازبینی قرار بگیرد.
?این مقدمه نسبتا طولانی را آوردم که بگویم تصویر پیوست به این مطلب تصویر مرحوم عصار است. تصویر واقعی همان تصویری است که مرحوم عصار در کنار خود قلیانی دارد لیکن «شبکه مستند» صدا و سیما ترجیح داده است که قلیان را حذف و به جای ان گلدان بگذارد. امری که این اقدام را زیر سوال میبرد نه فقط سرپیچی از رسالت اخلاقی و درست رسانه بلکه انحراف آشکار از یک مفهوم دقیق است زیرا وقتی زیست و سبک زندگی واقعی یک شخصیت به واسطه روحانی بودن وی تحریف میشود یعنی عامدانه تلاش میشود که صورت واقعی از عرف و هنجار یک دوره و یک طبقه یا صنف با نحوه زیست و عرف و هنجار یک دوره دیگر تطبیق داده شود. این عمل یعنی دست بردن در واقعیت تاریخی و اجتماعی و اتفاقا این، نقطه مقابل «مستند سازی» است.
?ممکن است عامل این اقدام با خودش فکر کرده باشد که این قلیان مناسب «زیّ طلبگی» مرحوم عصار نیست. این ادعایی گزاف است زیرا فردی چون عصار یقینا کفایت و صلاحیت بیشتری از کارشناس اهلبخیه صداوسیما برای تشخیص هنجارهای زی طلبگی دارد .
?همچنین ممکن است عامل تحریف این اقدام را امری ناچیز و بیاهمیت تلقی کرده باشد. اگر اینطور باشد پس معلوم میشود که او غافل از این نکته است که در فرآیند ارایه واقعیت و یا حقیقت، حتی لحظهای تخطی از واقعیت یا حقیقت ، به شکل دومینووار میتواند نتیجه را نیز تحت تاثیر خود قرار دهد و در چنین فرآیند خطیری تعهد به واقعیت در لحظه لحظه باید رعایت شود. با این همه معتقدم، آنچه در این ماجرا، بیش از همه نگران کننده است نه قلیان و نه مرحوم عصار و نه زیطلبگی بلکه آن نگاهی است که میپندارد وقتی سخن از روحانیت می شود صرفا باید تصویری قدسی از او ارایه داد و تمام وجوه مادی و زمینی او را پنهان کرد و فاصله زیاد جایگاه او با مردم عادی را یادآوری کرد و دیگر آنکه لازم است، «لذتِتن» را در هر شرایطی انکار کرد و آن را به گل و بلبل و تصویری کلیشه ای فروکاست.
?اینچنین است که وقتی چنین نگاهی در جزییترین بخش یک قاب تاریخی، رسوخ پیدا میکند ، دنبالههای گستردهتر آن را در جامعه و کلیت نگاه مدیریتی و سیاسی و حتی اقتصادی هم میتوان ردیابی کرد. جایی که واقعیت، نیازهای زمینی و وجه بشری آدمیان جملگی انکار و تصور میشود با تعریف سازمانی و از بالابهپایین عرف و هنجار و جسارت دست بردن بر واقعیتها منجمله تاریخ و قاب واقعی آدمها و سبکزندگیشان آنهم با ملاحظات ایدئولوژیک و صنفی، میتوان جامعه و تاریخ و فرهنگ را شکل داد و نام مستند برآن گذاشت.