اواخر دهه شصت چیزی به اسم پیشدبستانی نمیشناختیم. میگفتیم کودکستان. کودکستان هم اجباری نبود. میگفتند بچهها را میبریم که وقتی رفتند کلاس اول، با کلاس و مدرسه بیگانه نباشند.
در کودکستان شعر میخواندیم، خانم معلم برایمان داستان میگفت، کمی شمردن یاد میگرفتیم و نوشتن عددها. همین.
روز اول کودکستان بود. خانم معلم گفت: «بچهها، نقاشی بکشید.»
من یادم نمیآید قبل از آن نقاشی خاصی کشیده باشم. البته یک بار روی دیوار اتاق، یک رشتهکوه کشیده بودم. خدا را شکر بابت آن اصلاً دعوا نشدم. شاید دیوار خودش آنقدر تمیز نبوده که نقاشی من خیلی به چشم بیاید.
یک کوه نیمدایره کشیده بودم. چیزی شبیه کوههایی که در نقاشی بچهها میبینیم؛ یک خط نرم که از پایین بالا میرود و دوباره پایین میآید.
اما بعد از آن، هرچه کشیدم، کوهها هفت و هشتی شدند.
هرچه تلاش کردم آن نیمدایره درنمیآمد.
ولی این بار قرار نبود کوه بکشم.
برگردیم به روز اول کودکستان.
بعد از صدور فرمان خانم معلم، تصمیم گرفتم یک آدم بکشم.
شروع کردم. چیزی کشیدم، اما هیچ شباهتی به آدم نداشت. دوباره بخت خودم را امتحان کردم. این بار هم موفقیتآمیز نبود.
آخرش تنها کاری که از دستم برآمد، این بود که زدم زیر گریه.
حتماً خانم معلم بعدش آمد سراغم. شاید چیزی گفت. شاید دلداریام داد. شاید هم یکی از بچهها کاری کرد.
نمیدانم.
از بعدِ گریه چیزی یادم نمیآید.
دیروز تولد چهار سالگی پسرم بود.
همین که چهار ساله شد، یاد آن روز خودم افتادم.
کمی نگران شدم.
با خودم گفتم پسر من روز اول کودکستان، یا حالا که دیگر اسمش پیشدبستانی است، اگر خانم معلم بگوید «یک آدم بکش»، چه کار میکند؟
او که حتی آزادی عمل من را هم در نقاشی روی دیوار نداشته.
پس اگر یک روز از او بخواهند یک آدم بکشد، چه میکشد؟
و اگر نتوانست، چه؟
راستش را بخواهید، دوست ندارم پسرم خاطرهای شبیه خاطره من داشته باشد. اگر هم یک روز چنین چیزی برایش اتفاق افتاد، دلم میخواهد آنقدر کوچک و بیاهمیت باشد که سالها بعد یادش نیاید.
اما مگر میشود؟
روزگار بالاخره از آدم اشک میگیرد. دیر و زود دارد، ولی سوخت و سوز ندارد.
فقط امیدوارم آن روز، اگر قرار است گریه کند، بابت این نباشد که نتوانسته چیزی را که از او خواستهاند درست انجام بدهد.
چون من هنوز هم نمیتوانم آدم بکشم.
البته الان دیگر کسی از من نمیخواهد آدم بکشم. خودم هم اگر بخواهم، نتیجه احتمالاً چیزی شبیه همان نقاشی چهار سالگی میشود؛ چند خط و دایره که قرار بوده آدم باشد و نشده!
تازه من که بلد نیستم نقاشی بکشم، چه رسد به اینکه بخواهم به پسرم نقاشی یاد بدهم.
شاید همینجا باید خیال خودم را راحت کنم و بگویم آدمها فقط با نقاشی کشیدن بزرگ نمیشوند.
شاید پسرم روزی بفهمد که لازم نیست در هر کاری موفق باشد. ممکن است یک روز نتواند آدم بکشد، روز دیگری نتواند چیزی را خوب بنویسد، جایی شکست بخورد، جلوی دیگران گریه کند و بعد بلند شود و برود سراغ کار بعدی.
شاید اصلاً مهمترین کاری که پدر میتواند برای بچهاش بکند این نباشد که نگذارد شکست بخورد.
شاید فقط باید کاری کند که بچه بعد از شکست، فکر نکند خودش شکست خورده است.
اگر آن روز خانم معلم به جای «آدم بکشید» میگفت «هر چیزی دوست دارید بکشید»، شاید من یک کوه میکشیدم.
البته احتمالاً کوهم باز هم هفت و هشتی میشد.
ولی گریه نمیکردم.
حالا که فکر میکنم، شاید مسئله اصلاً این نبود که من بلد نبودم آدم بکشم.
شاید مسئله این بود که فکر میکردم باید حتماً آدمی را بکشم که شبیه آدم باشد.
و شاید زندگی همین است؛ یک عمر طول میکشد تا بفهمیم خیلی از چیزهایی که قرار است بکشیم، بنویسیم، بسازیم یا زندگی کنیم، از اول قرار نبوده شبیه نمونه اصلیشان باشند.
من هنوز آدم کشیدن بلد نیستم.
اما توانستهام درباره آن بچهای که یک روز نتوانست آدم بکشد، چیزی بنویسم.
شاید پسر من هم روزی نتواند آدمی را نقاشی کند.
شاید حتی هیچوقت نقاش خوبی نشود.
اما امیدوارم اگر روزی خواست درباره اولین آدمی که نتوانسته بکشد بنویسد، آخرش بتواند با خیال راحت بگوید:
نتونستم آدم بکشم،اما می دانستم که قرار نیست آدم همه کارها را بتواند خوب انجام دهد.
مصطفی صیادنژاد