در همین رابطه بخوانید:
نظریهٔ کنش گفتاری در اندیشهٔ جان لنگشاو آستین و جان سرل
دیدگاه کوئینتین اسکینر در تحلیل متون سیاسی بر بنیاد نظریهٔ کنش گفتاری آستین و سرل
اسکینر و مکتب کمبریج: متن به مثابه کنش در بستر تاریخ
رویکرد کوئینتین اسکینر به تاریخ اندیشهٔ سیاسی، یکی از تأثیرگذارترین چرخشهای روششناختی در نیمهٔ دوم قرن بیستم محسوب میشود. اسکینر با بهرهگیری مستقیم از نظریهٔ کنش گفتاری جان لنگشاو آستین و جان سرل، قرائتهای متنمحور، فراتاریخی و تقلیلگرایانه از متون کلاسیک سیاسی را به چالش میکشد و بر این اصل تأکید میکند که متون سیاسی را باید بهمثابهٔ کنشهای گفتاری مداخلهگر در موقعیتهای تاریخی خاص فهمید.
اسکینر در مقالهٔ کلاسیک خود «Meaning and Understanding in the History of Ideas» (1969) نشان میدهد که بسیاری از تاریخنگاریهای رایج مرتکب نوعی «خطای روششناختی» میشوند؛ از جمله:
اسطورهٔ پیشانگاری (Mythology of Prolepsis): نسبت دادن مفاهیم و مسائل متأخر به متون گذشته.
اسطورهٔ انسجام (Mythology of Coherence): فرض وجود نظام فکری یکپارچه و منسجم در آثار متفکران، حتی در جایی که متن چنین انسجامی را اقتضا نمیکند.
اسطورهٔ آموزههای جاودانه: تلقی متون سیاسی بهعنوان پاسخهایی فراتاریخی به مسائل همیشگی.
این نقدها مستقیماً از این پیشفرض نشأت میگیرند که معنای متن مستقل از کنش و زمینهٔ تاریخی تولید آن نیست.
۱. متن سیاسی بهمثابهٔ کنش ایلوکوشنری
با الهام از آستین، اسکینر استدلال میکند که متون سیاسی را باید نه صرفاً مجموعهای از گزارهها، بلکه بهمثابهٔ کنشهای ایلوکوشنری پیچیده در نظر گرفت. پرسش محوری او این نیست که:
«این متن چه میگوید؟»
بلکه این است که:
«نویسنده با گفتن این سخن، در این موقعیت تاریخی، چه کاری انجام میدهد؟»
برای مثال، وقتی ماکیاولی از «فضیلت» سخن میگوید، مسئله این نیست که تعریف انتزاعی او از فضیلت چیست، بلکه اینکه در منازعات سیاسی فلورانس قرن شانزدهم، این مفهوم چه نقشی ایفا میکند و چه مداخلهای را ممکن میسازد.
۲. قصد کنشی و افق امکان معنا
در اینجا تأثیر جان سرل آشکار میشود. اسکینر تأکید میکند که شناسایی کنش گفتاری مستلزم بازسازی قصد ایلوکوشنری نویسنده است؛ اما نه بهمعنای روانشناختی یا دروننگرانه، بلکه بهمثابهٔ قصدی که در چارچوب قواعد زبانی، عرفی و سیاسیِ زمانه قابل تشخیص است.
به بیان سرلی، آنچه نویسنده میتواند انجام دهد، به مجموعهای از قواعد تأسیسی گفتمان سیاسی وابسته است. بنابراین، فهم متن سیاسی مستلزم بازسازی «افق کنشهای گفتاری ممکن» در یک بافت تاریخی معین است.
در روش اسکینر، زمینه نه عنصری بیرونی، بلکه شرط امکان معناست. او زمینه را شامل موارد زیر میداند:
منازعات سیاسی معاصر نویسنده
ژانرهای گفتمانی رایج
واژگان سیاسی در گردش
مخاطبان مفروض متن
این نگاه کاملاً با مفهوم شرایط توفیق در نظریهٔ آستین همراستاست: یک کنش گفتاری تنها زمانی قابل فهم است که شرایط نهادی و گفتمانی آن روشن باشد.
از منظر اسکینر، فهم یک متن سیاسی بهمعنای استخراج «پیام فلسفی جاودانه» نیست، بلکه بهمعنای تشخیص کنش گفتاری خاصی است که متن در زمانهٔ خود انجام داده است. بدینترتیب، تاریخ اندیشهٔ سیاسی نه تاریخ ایدهها بهصورت انتزاعی، بلکه تاریخ کنشهای زبانی در میدان قدرت و منازعه است.
رویکرد اسکینر پیامدهای مهمی برای تحلیل متون سیاسی دارد:
نفی تفسیرهای آنکانونیک و فراتاریخی
تأکید بر چندمعناییِ کنترلشده توسط زمینه
پیوند زبان، قدرت و عمل سیاسی
امکان تحلیل متن بهعنوان مداخلهٔ استراتژیک
دیدگاه کوئینتین اسکینر را میتوان یکی از موفقترین کاربردهای نظریهٔ کنش گفتاری در علوم انسانی دانست. او با تلفیق بینشهای آستین دربارهٔ ایلوکوشن و تحلیل قاعدهمند سرل از قصد و قواعد، نشان میدهد که متون سیاسی نه صرفاً حامل اندیشه، بلکه ابزار کنش سیاسیاند. بدینسان، تاریخ اندیشهٔ سیاسی به تاریخ «آنچه با زبان انجام داده شده» بدل میشود.
منابع:
Skinner, Q. (1969). Meaning and Understanding in the History of Ideas.
Skinner, Q. (2002). Visions of Politics, Vol. 1.
Austin, J. L. (1962). How to Do Things with Words.
Searle, J. R. (1969). Speech Acts.