کتاب «۲۲ قانون ابدی بازاریابی» نوشته ال ریس (Al Ries) و جک تروت (Jack Trout) یکی از آثار شناختهشده در زمینه بازاریابی، برندسازی و جایگاهیابی است. عنوان اصلی این کتاب The 22 Immutable Laws of Marketing است.

این کتاب تلاش میکند مجموعهای از اصول بنیادین را توضیح دهد که از نگاه نویسندگان، در بسیاری از بازارها و کسبوکارها میتوانند تعیینکننده موفقیت یا شکست یک برند باشند.
موضوع کتاب فقط تبلیغات نیست. نویسندگان درباره مسائلی مانند جایگاه برند، رقابت، نامگذاری، تمرکز، زمانبندی، رهبری بازار، ادراک مشتری و نحوه ورود به ذهن مخاطب صحبت میکنند.
یکی از مهمترین ایدههای کتاب این است که در بازاریابی، همیشه بهترین محصول برنده نمیشود؛ بلکه برندی که بتواند جایگاه مناسبی در ذهن مشتری ایجاد کند، شانس بسیار بیشتری برای موفقیت خواهد داشت.
ال ریس و جک تروت از چهرههای شناختهشده حوزه بازاریابی و بهخصوص مفهوم Positioning یا جایگاهیابی بودند.
آنها معتقد بودند بازاریابی فقط درباره تغییر محصول نیست؛ بلکه بخش مهمی از آن مربوط به این است که محصول یا برند در ذهن مشتری چگونه تعریف میشود.
برای مثال اگر یک برند در ذهن مشتری بهعنوان «ارزانترین گزینه» شناخته شود، تلاش برای تبدیل شدن به برند لوکس میتواند بسیار دشوار باشد.
از همین دیدگاه، نویسندگان در کتاب «۲۲ قانون ابدی بازاریابی» مجموعهای از قوانین و اصول را معرفی میکنند که به صاحبان کسبوکار کمک میکنند درباره استراتژی بازاریابی خود بهتر فکر کنند.
کتاب از این ایده شروع میکند که بازاریابی مجموعهای از قواعد تصادفی نیست.
در بازارهای مختلف، الگوهایی وجود دارند که بارها تکرار میشوند.
برای مثال، معمولاً برندی که زودتر از دیگران وارد یک حوزه میشود، فرصت بیشتری برای تبدیل شدن به نام شناختهشده آن دسته محصول دارد.
یا برندی که تلاش میکند برای همه افراد همهچیز باشد، ممکن است در ذهن مشتری جایگاه مشخصی پیدا نکند.
نویسندگان با بررسی نمونههایی از برندهای مختلف، این اصول را توضیح میدهند.
اولین قانون کتاب این است که اول بودن در یک دسته محصول میتواند بسیار مهم باشد.
اگر شما اولین برند شناختهشده در یک حوزه باشید، ممکن است نام شما در ذهن مشتری با آن دسته محصول گره بخورد.
برای مثال، اگر یک شرکت اولین برند شناختهشده در یک بازار جدید باشد، احتمال دارد مشتریان بعداً برندهای دیگر را با آن مقایسه کنند.
این قانون نشان میدهد که در برخی شرایط:
اول بودن میتواند از بهتر بودن مهمتر باشد.
البته «اول بودن» به این معنا نیست که هر محصولی که زودتر وارد بازار شود الزاماً موفق خواهد شد. محصول باید بتواند جایگاه خود را حفظ کند و برای مشتری ارزش ایجاد کند.
اگر نتوانستید اولین برند در یک دسته باشید، میتوانید یک دسته جدید ایجاد کنید که در آن اولین باشید.
این ایده برای کارآفرینان اهمیت زیادی دارد.
فرض کنید بازار نوشیدنیهای خاص بسیار رقابتی است.
به جای اینکه مستقیماً با برندهای بزرگ رقابت کنید، شاید بتوانید یک دسته جدید ایجاد کنید.
مثلاً محصولی با ویژگی کاملاً متفاوت و تعریف مشخص.
در این حالت سؤال دیگر این نیست که:
«چطور از رقیب بزرگتر بهتر باشیم؟»
بلکه سؤال تبدیل میشود به:
«در چه دستهای میتوانیم اولین و شناختهشدهترین باشیم؟»
از نگاه نویسندگان، اول بودن در ذهن مشتری حتی از اول بودن در بازار مهمتر است.
ممکن است شرکتی محصولی را زودتر تولید کرده باشد، اما اگر مشتری آن را به خاطر نیاورد، مزیت چندانی ایجاد نمیشود.
بازاریابی در نهایت با ذهن انسان سروکار دارد.
مشتری باید بتواند برند را به یاد بیاورد و آن را با یک مفهوم مشخص مرتبط کند.
به همین دلیل، جایگاه ذهنی برند اهمیت زیادی پیدا میکند.
یکی از نکات مهم کتاب این است که بازاریابی بیشتر درباره ادراک مشتری است تا واقعیت مطلق محصول.
ممکن است یک شرکت معتقد باشد محصولش از همه رقبا بهتر است.
اما اگر مشتری چنین برداشتی نداشته باشد، این برتری در بازاریابی ارزش چندانی ندارد.
در نتیجه باید پرسید:
مشتری ما را چگونه میبیند؟
نه اینکه فقط بپرسیم:
ما خودمان درباره محصولمان چه فکری میکنیم؟
یکی از مهمترین ایدههای کتاب، تمرکز است.
برند قدرتمند معمولاً تلاش نمیکند دهها پیام متفاوت را همزمان در ذهن مشتری قرار دهد.
بهتر است یک مفهوم مشخص را مالک شویم.
برای مثال، یک برند ممکن است با:
سرعت؛
قیمت پایین؛
کیفیت؛
نوآوری؛
سادگی؛
لوکس بودن؛
یا تخصص
شناخته شود.
هدف این است که وقتی مشتری یک مفهوم مشخص را میشنود، نام برند شما به ذهنش برسد.
فرض کنید یک فروشگاه اینترنتی میگوید:
«ما ارزانترین، باکیفیتترین، سریعترین، لوکسترین و متنوعترین فروشگاه بازار هستیم.»
این پیام ممکن است بیش از حد کلی باشد.
اما اگر بگوید:
«ما متخصص محصولات آموزشی دیجیتال برای دانشجویان هستیم.»
جایگاه مشخصتری ایجاد میشود.
تمرکز به مشتری کمک میکند سریعتر بفهمد:
این برند دقیقاً برای چه چیزی شناخته میشود؟
این قانون میگوید وقتی یک برند در ذهن مشتری مالک یک مفهوم مشخص شده است، برند رقیب نمیتواند بهسادگی همان مفهوم را به همان شکل تصاحب کند.
اگر رقیب بخواهد دقیقاً همان پیام را تکرار کند، ممکن است به جای ایجاد جایگاه جدید، فقط نسخهای از برند اول به نظر برسد.
به همین دلیل، گاهی بهترین استراتژی رقابتی پیدا کردن فضای خالی دیگری در ذهن مشتری است.
از نگاه کتاب، مشتریان برندها را در ذهن خود مانند پلههای یک نردبان مرتب میکنند.
برندهای قدرتمند معمولاً در پلههای بالاتر قرار دارند.
اگر شما برند شماره سه در یک بازار هستید، تلاش برای نادیده گرفتن این واقعیت ممکن است کمکی نکند.
باید جایگاه فعلی خود را بشناسید و سپس استراتژی مناسبی برای حرکت به سمت جایگاه بهتر پیدا کنید.
در بسیاری از بازارهای بالغ، رقابت اصلی ممکن است به دو برند بزرگ محدود شود.
این موضوع به این معنا نیست که همیشه فقط دو شرکت وجود دارند.
بلکه ممکن است دو برند اصلی بیشترین سهم ذهنی و بازار را در اختیار داشته باشند.
برای کسبوکارهای کوچک، این قانون یک نکته مهم دارد:
اگر بازار بسیار شلوغ است، باید جایگاه مشخص و متفاوتی پیدا کنید.
گاهی اگر رقیب بزرگ یک ویژگی خاص را در اختیار دارد، بهترین استراتژی شما این نیست که همان ویژگی را تقلید کنید.
بلکه میتوانید خود را در نقطه مقابل آن قرار دهید.
برای مثال اگر رقیب بهعنوان برند بسیار بزرگ و پیچیده شناخته میشود، یک برند جدید میتواند روی:
سادگی، سرعت و شخصیسازی
تمرکز کند.
در این حالت تفاوت، بخشی از استراتژی برند میشود.
بازارها معمولاً در طول زمان به دستههای کوچکتر تقسیم میشوند.
مثلاً یک بازار کلی میتواند به زیرگروههای مختلف تبدیل شود.
در صنعت خودرو، دستههای مختلفی مانند خودروهای اقتصادی، لوکس، اسپرت، برقی و خانوادگی ایجاد شدهاند.
این تقسیمبندی میتواند فرصتهایی برای برندهای جدید ایجاد کند.
یک شرکت کوچک ممکن است در بازار کلی قدرت رقابت با غولهای بزرگ را نداشته باشد، اما در یک زیرشاخه مشخص بتواند جایگاه قدرتمندی بسازد.
برخی اقدامات بازاریابی در کوتاهمدت نتیجه خوبی نشان میدهند اما در بلندمدت ممکن است پیامد متفاوتی داشته باشند.
نویسندگان تأکید میکنند که بازاریاب نباید فقط به نتیجه فوری توجه کند.
مثلاً تخفیف سنگین ممکن است فروش کوتاهمدت را افزایش دهد، اما اگر دائماً تکرار شود، ممکن است مشتری را به انتظار تخفیف عادت دهد.
بنابراین باید پرسید:
این تصمیم در یک یا دو سال آینده چه اثری روی برند خواهد داشت؟
یکی از وسوسههای رایج شرکتهای موفق این است که نام تجاری خود را روی محصولات بیشتری قرار دهند.
مثلاً یک برند موفق در یک محصول تصمیم میگیرد محصولات کاملاً متفاوتی نیز با همان نام عرضه کند.
اما افزایش تعداد محصولات همیشه به معنای افزایش قدرت برند نیست.
گاهی برعکس، برند با گسترش بیش از حد، مفهوم اصلی خود را در ذهن مشتری از دست میدهد.
برای ایجاد یک برند قدرتمند، گاهی لازم است چیزی را کنار بگذارید.
این موضوع با قانون تمرکز ارتباط زیادی دارد.
اگر بخواهید:
همه مشتریان را جذب کنید؛
همه محصولات را بفروشید؛
در همه بازارها حضور داشته باشید؛
و برای همه نیازها راهحل ارائه دهید،
ممکن است تمرکز خود را از دست بدهید.
گاهی برای قدرتمند شدن باید انتخاب کنید:
چه کاری را انجام نمیدهیم؟
رقبا معمولاً تلاش میکنند ویژگیهای یکدیگر را کپی کنند.
اما کتاب پیشنهاد میکند به جای تقلید مستقیم، به دنبال ویژگی متفاوتی باشید که بتواند جایگاه خاصی برای شما ایجاد کند.
اگر رقیب یک ویژگی را در ذهن مشتری مالک شده است، پیدا کردن ویژگی دیگری میتواند فرصت بهتری ایجاد کند.
یکی از نکات جالب کتاب این است که یک پیام منفی میتواند در برخی شرایط توجه بیشتری ایجاد کند.
مثلاً اگر یک برند درباره یک ضعف واقعی خود صادقانه صحبت کند و سپس توضیح دهد چگونه آن را جبران میکند، ممکن است اعتبار بیشتری به دست آورد.
البته این روش باید با دقت استفاده شود.
صداقت نباید تبدیل به یک ترفند تبلیغاتی مصنوعی شود.
گاهی در مسیر یک برند، یک اقدام بزرگ و تعیینکننده میتواند تأثیر بسیار بیشتری از مجموعهای از اقدامات کوچک داشته باشد.
به همین دلیل، باید به دنبال نقطهای باشیم که بیشترین تأثیر را ایجاد میکند.
همیشه فعالیت بیشتر به معنای نتیجه بیشتر نیست.
گاهی یک تصمیم استراتژیک درست میتواند مسیر یک کسبوکار را تغییر دهد.
هیچکس نمیتواند آینده بازار را با اطمینان کامل پیشبینی کند.
رفتار مشتریان، فناوری، اقتصاد و رقبا دائماً تغییر میکنند.
بنابراین کسبوکار نباید فقط به پیشبینیهای قطعی وابسته باشد.
بهتر است انعطافپذیر باشد و بتواند در برابر تغییرات واکنش نشان دهد.
موفقیت میتواند باعث شود یک برند بیش از حد به خودش اعتماد کند.
وقتی یک شرکت به موفقیت بزرگی میرسد، ممکن است تصور کند هر تصمیمی که بگیرد درست است.
اما بازار چنین تضمینی نمیدهد.
موفقیت گذشته الزاماً موفقیت آینده را تضمین نمیکند.
برند باید همچنان مشتری، رقبا و تغییرات بازار را زیر نظر داشته باشد.
یکی از تفاوتهای مهم شرکتهای بزرگ با کسبوکارهای کوچک، نحوه برخورد آنها با شکست است.
هیچ استراتژیای همیشه موفق نیست.
گاهی لازم است یک محصول، کمپین یا ایده کنار گذاشته شود.
پافشاری بیش از حد روی یک تصمیم اشتباه میتواند منابع زیادی را هدر دهد.
در نتیجه، پذیرش شکست و یادگیری از آن بخشی از بازاریابی است.
گاهی رسانهها و تبلیغات درباره آینده یک شرکت یا محصول هیجان زیادی ایجاد میکنند.
اما آنچه در رسانهها میبینیم لزوماً با واقعیت بازار یکسان نیست.
به همین دلیل باید بین:
هیاهوی رسانهای
و
تقاضای واقعی مشتری
تفاوت قائل شویم.
بازاریابی موفق معمولاً با ساختن روندهای پایدار ارتباط دارد، نه فقط واکنش نشان دادن به مدهای کوتاهمدت.
یک برند باید بتواند چیزی ایجاد کند که در طول زمان ادامه پیدا کند.
گاهی یک کمپین تبلیغاتی بسیار موفق میشود، اما بعد از پایان کمپین فروش نیز متوقف میشود.
رشد پایدار با ایجاد جایگاه و تقاضای واقعی ارتباط بیشتری دارد.
حتی بهترین ایده بازاریابی نیز بدون منابع کافی ممکن است نتواند اجرا شود.
منابع فقط پول نیستند.
منابع میتوانند شامل:
زمان؛
نیروی انسانی؛
دانش؛
شبکه ارتباطی؛
فناوری؛
اعتبار برند؛
و توان اجرایی
باشند.
به همین دلیل پیش از اجرای یک استراتژی باید بررسی کنیم آیا منابع لازم برای ادامه دادن آن را داریم یا خیر.
اگر بخواهیم تمام کتاب را در یک مفهوم خلاصه کنیم، احتمالاً Positioning یا جایگاهیابی یکی از مهمترین مفاهیم آن خواهد بود.
جایگاهیابی یعنی مشخص کنیم:
برند ما قرار است در ذهن مشتری با چه چیزی شناخته شود؟
این سؤال ساده میتواند استراتژی بسیاری از کسبوکارها را تغییر دهد.
بسیاری از کسبوکارها میگویند:
«محصول ما بهترین کیفیت را دارد.»
اما مشکل این است که «بهترین» یک مفهوم بسیار کلی است.
مشتری باید بتواند تفاوت شما را در یک جمله بفهمد.
مثلاً:
«سریعترین ارسال»
«متخصص محصولات آموزشی کودکان»
«فروشگاه تخصصی تجهیزات کوهنوردی»
«قهوه تخصصی برای محل کار»
این پیامها مشخصتر از عبارت عمومی «بهترین کیفیت» هستند.
اصول کتاب را میتوان برای وبسایتها و کسبوکارهای آنلاین نیز به کار برد.
فرض کنید قصد راهاندازی یک فروشگاه اینترنتی دارید.
به جای اینکه بگویید:
«ما همهچیز میفروشیم.»
میتوانید یک بازار مشخص انتخاب کنید.
مثلاً:
«فروشگاه تخصصی محصولات آموزشی دیجیتال برای معلمان»
در این حالت، مخاطب مشخصتر است و پیام برند نیز واضحتر میشود.
حتی در تولید محتوا و سئو نیز مفهوم تمرکز اهمیت دارد.
اگر یک سایت درباره صدها موضوع نامرتبط مطلب منتشر کند، ساختن هویت تخصصی دشوارتر میشود.
اما اگر سایت روی یک حوزه مشخص تمرکز کند، میتواند مجموعهای از محتواهای مرتبط و عمیق ایجاد کند.
برای مثال، سایتی که روی کتابهای مدیریت، بازاریابی و کسبوکار تمرکز دارد، میتواند محتوای مرتبط زیادی درباره:
خلاصه کتابها؛
معرفی نویسندگان؛
بازاریابی؛
مدیریت؛
فروش؛
برندسازی؛
کارآفرینی؛
و توسعه فردی
تولید کند.
این کتاب میتواند برای افراد مختلفی مفید باشد:
صاحبان کسبوکار؛
کارآفرینان؛
مدیران بازاریابی؛
متخصصان فروش؛
مدیران برند؛
تولیدکنندگان محتوا؛
مدیران سایت؛
متخصصان سئو؛
دانشجویان مدیریت و بازاریابی؛
و افرادی که قصد راهاندازی یک برند جدید دارند.
اگر بخواهیم مهمترین نکات کتاب را به شکل خلاصه بیان کنیم:
۱. در ذهن مشتری جایگاه بسازید.
۲. تلاش نکنید برای همه افراد همهچیز باشید.
۳. اگر نمیتوانید در یک بازار اول باشید، یک دسته جدید بسازید.
۴. روی یک مفهوم مشخص تمرکز کنید.
۵. تفاوت خود را با رقبا پیدا کنید.
۶. به جای تقلید، جایگاه متفاوتی ایجاد کنید.
۷. موفقیت امروز را تضمین موفقیت فردا ندانید.
۸. از شکستهای استراتژیک یاد بگیرید.
۹. به روندهای بلندمدت توجه کنید.
۱۰. برای اجرای استراتژی منابع کافی در نظر بگیرید.
اگر قصد مطالعه کتاب ۲۲ قانون ابدی بازاریابی اثر ال ریس و جک تروت را دارید، عنوان اصلی آن The 22 Immutable Laws of Marketing است.
برای تهیه نسخه فارسی، بهتر است نسخه چاپی یا الکترونیکی کتاب را از ناشر یا فروشگاههای قانونی کتاب تهیه کنید. هنگام خرید، نام نویسندگان، مترجم و ناشر را بررسی کنید تا نسخه مناسب را پیدا کنید.
اگر عبارت دانلود رایگان کتاب ۲۲ قانون ابدی بازاریابی را جستوجو میکنید، توجه داشته باشید که بعضی فایلهای رایگان موجود در اینترنت ممکن است بدون اجازه صاحب اثر یا ناشر منتشر شده باشند. تهیه نسخه قانونی کتاب علاوه بر رعایت حقوق نویسندگان، امکان دسترسی به نسخه کامل و باکیفیت را فراهم میکند.
کتاب ۲۲ قانون ابدی بازاریابی ال ریس و جک تروت بیشتر از اینکه یک کتاب درباره تبلیغات باشد، کتابی درباره ذهن مشتری و استراتژی جایگاهیابی برند است.
یکی از مهمترین پیامهای کتاب این است که کسبوکارها نباید فقط روی این موضوع تمرکز کنند که «محصول ما چقدر خوب است؟»
بلکه باید بپرسند:
مشتری ما را با چه چیزی به یاد میآورد؟
اگر پاسخ این سؤال مشخص نباشد، احتمالاً برند جایگاه قدرتمندی در ذهن مخاطب ندارد.
در بازاری که رقبا زیاد هستند، تلاش برای بهتر بودن در همه چیز معمولاً استراتژی مناسبی نیست. گاهی یک کسبوکار کوچک با انتخاب یک بازار محدود، یک مخاطب مشخص و یک پیام روشن میتواند جایگاه قدرتمندتری نسبت به رقبای بزرگ ایجاد کند.
در نهایت، میتوان فلسفه اصلی کتاب را اینگونه خلاصه کرد:
بازاریابی فقط جنگ بر سر محصول نیست؛ جنگی برای به دست آوردن جایگاهی در ذهن مشتری است.
به همین دلیل، مطالعه این کتاب میتواند برای هر کسی که قصد ساختن یک برند، فروشگاه اینترنتی، محصول یا کسبوکار جدید دارد، دیدگاه متفاوتی درباره رقابت و بازاریابی ایجاد کند.