
اگر از شما بپرسم شانس در زندگی چگونه بین آدمها توزیع شده است؟ احتمالاً هیچ نموداری در ذهنتان شکل نمیگیرد.
اما من مدتی است به یک سؤال عجیب فکر میکنم:
اگر شانس هم مانند بسیاری از پدیدههای طبیعی از یک الگوی آماری پیروی کند، چه؟
در آمار، پدیدههای زیادی از توزیع نرمال پیروی میکنند؛ قد انسانها، بسیاری از ویژگیهای زیستی، خطاهای اندازهگیری و حتی نتایج بعضی آزمونها. بیشتر دادهها در میانه قرار میگیرند و هرچه به دو سر نمودار نزدیک میشویم، تعدادشان کمتر میشود.
با خودم فکر کردم شاید شانس هم چنین رفتاری داشته باشد.
شاید بعضی افراد، سهم بزرگی از خوششانسی را در سالهای ابتدایی زندگی تجربه کنند؛ خانواده مناسب، معلم خوب، یک فرصت طلایی یا آشنایی با فردی که مسیر زندگیشان را تغییر دهد.
شاید عدهای دیگر، سالها فقط با تأخیر، شکست و انتظار روبهرو شوند و تازه در دهه چهارم یا پنجم زندگی، ورق برایشان برگردد.
کنجکاو شدم ببینم آیا پژوهشی در این زمینه انجام شده است یا نه.
نتیجه جستوجو برایم جالب بود.
هیچ پژوهش معتبری پیدا نکردم که زندگی هزاران نفر را بررسی کرده باشد و نشان دهد «شانس» از توزیع نرمال پیروی میکند یا نه. دلیلش هم روشن است؛ قبل از هر چیز باید بتوانیم «شانس» را تعریف و اندازهگیری کنیم، و این کار بسیار دشوار است.
اما پژوهشگران سالهاست از زاویهای دیگر به این موضوع نگاه میکنند.
در مطالعات طولی، زندگی افراد برای دهها سال دنبال میشود. نتیجه این پژوهشها نشان میدهد که رویدادهای غیرمنتظره، بیش از آنچه تصور میکنیم، مسیر زندگی انسانها را تغییر میدهند.
در جامعهشناسی نیز مقالهای با عنوان Chance Events in the Life Course به نقش اتفاقات پیشبینینشده در تغییر سرنوشت افراد پرداخته است.
حتی در یک پژوهش مشهور با عنوان Talent vs Luck، پژوهشگران با شبیهسازی رایانهای نشان دادند که موفقیت همیشه نصیب بااستعدادترین افراد نمیشود. گاهی افرادی با استعداد متوسط، اما با چند فرصت مناسب و کمی خوششانسی، بسیار موفقتر از افراد بسیار بااستعداد میشوند.
همه اینها یک سؤال را در ذهن من پررنگتر میکند:
اگر بتوانیم تمام خوششانسیها و بدشانسیهای یک انسان را از تولد تا پایان عمر ثبت کنیم، نمودار آن چه شکلی خواهد داشت؟
شاید اصلاً توزیع نرمال نباشد.
شاید کاملاً نامتقارن باشد.
و شاید هم چیزی باشد که هنوز کسی اندازهگیریاش نکرده است.
تنها چیزی که میدانم این است که ما معمولاً فقط یک لحظه از زندگی دیگران را میبینیم.
وقتی کسی را موفق میبینیم، نمودار کامل زندگیاش را نمیبینیم؛ فقط نقطهای را میبینیم که اکنون روی آن ایستاده است.
شاید سالها در سمت تاریک نمودار بوده است.
و شاید کسی که امروز احساس میکند دنیا با او سر سازگاری ندارد، هنوز به بخش دیگری از نمودار زندگیاش نرسیده باشد.
شاید زندگی، برخلاف قضاوتهای عجولانه ما، تا آخرین صفحهاش در حال رسم شدن باشد.
نظر شما چیست؟ اگر قرار بود «شانس» را اندازه بگیرید، آن را چگونه تعریف میکردید؟