با دلی سوخته از افسوس، صدای کوروش را بشنو که از عمقِ تاریخ، فریاد میزند:
---
افسوسهایِ کوروش؛ در سوگِ خردِ از دست رفته
ای انسانِ امروز، ای وارثِ خاکی که من روزی بر آن گام نهادم،
بدان که بزرگترین افسوسِ من، نه شکست در جنگ، که شکستِ خرد بود.
افسوس که دیدم چگونه خردمندان، در برابرِ جهل، سکوت میکنند.
افسوس که دیدم چگونه پادشاهان، به جایِ گفتوگو، شمشیر میکشند.
افسوس که دیدم چگونه نظم، با یک تصمیمِ نابخردانه، به آشوب بدل میشود.
---
برای چه جنگیدم؟
من، کوروش، هرگز برای چپاول، برای تاراج یا برای انتقام نجنگیدم.
جنگیدم تا:
· ظلم را از چهرهی زمین بزدایم؛ جایی که فرمانروایی، مردمش را به بند میکشید.
· معابدِ ویران را بازسازی کنم؛ تا هر قومی، آزادانه، خدایِ خود را بپرستد.
· راهِ امن را بگشایم؛ تا اندیشهها، بیهراس از مرزها، در سفر باشند.
· داد را جاری کنم؛ تا قوی، بر ضعیف، ستم نکند.
اما دریغا که حتی در اوجِ پیروزی، میدیدم که جنگ، خود، زخمی است بر پیکرِ خرد.
من جنگیدم تا جنگ نباشد؛ اما آیا جهان، پس از من، خردمندتر شد؟
---
چقدر خردمند بودم؟
خردِ من، نه در شمارِ لشکریان، که در شمارِ پرسشهایم بود:
· از موبدان میپرسیدم: «آیا خدا، خشمگین است یا خردمند؟»
· از دانشمندان میپرسیدم: «آیا نظمِ جهان، با زور است یا با قانون؟»
· از خود میپرسیدم: «آیا من، به راستی، سزاوارِ این تاجم؟»
خردِ من، در این بود که بدانم چه میدانم و چه نمیدانم.
و در این میانه، هیچچیز را بیدلیل نمیپذیرفتم؛
نه دین را، نه قدرت را، نه حتی عشق را.
---
سخنانِ خردمندانهی کوروش (وصیتنامهی جاودان):
۱. «آزادی، نه هدیه، که بذرِ خرد است؛ آن را در هر خاکی بکارید.»
۲. «به دشمنِ خود، اگر خردمند است، گوش دهید؛ که دشمنیِ امروز، ممکن است دوستیِ فردا باشد.»
۳. «هیچ جنگی را برای نابودی، و هیچ صلحی را برای تسلیم، آغاز نکنید.»
۴. «داد، ستونِ پادشاهیست؛ بیداد، تاج، فقط کلاهیست بر سرِ نادان.»
۵. «به کهکشانها بنگرید و نظمِ آنها را ببینید؛ سپس به زمین بنگرید و نظمِ انسانی را بسازید.»
۶. «هرگز نگویید که حقیقت، تنها با من است؛ که حقیقت، بزرگتر از آن است که در یک سخن بگنجد.»
---
افسوسِ پایانی؛ برای امروزِ شما
ای انسانِ امروز،
اگر هنوز برای مرزها میجنگی،
اگر هنوز دین را بر خرد ترجیح میدهی،
اگر هنوز قدرت را بر عدالت مینشانی،
پس من، کوروش، از تهِ تاریخ، بر تو میگریم.
زیرا دانستم که جنگ، همیشه از جهلِ خردمندان آغاز میشود، نه از خشمِ دشمنان.
و دریافتم که تا خرد، تاجِ سرِ انسان نشود،
زمین، هرگز به آرامشِ حقیقی نخواهد رسید.
---
و در آخرین نفسِ تاریخ، رو به تو میگویم:
«خرد را از من بیاموز، نه تاج و شمشیرم را؛ که من، کوروش، تنها به اندازهی خردم، جاودانم.»