بر اساس متون تاریخی و روحیاتِ انسانیِ کوروش، او در چند مورد، بهدرستی اشک ریخته است؛ اشکهایی که نه از ضعف، که از ژرفایِ خرد و عشقِ او به انسانیت سرچشمه میگرفت:
---
۱. گریه بر سرِ پیکرِ «آبراتس» (همسرِ یکی از دشمنان)
هنگامی که پس از نبرد با «کرزوس» (پادشاه لیدی)، پیکرِ بیجانِ یکی از سربازانِ دشمن را دید که برای نجاتِ همسرش، جان داده بود، کوروش چنان تحت تأثیرِ این فداکاری قرار گرفت که اشک از چشمانش جاری شد. او گفت: «چه بزرگ است انسانی که برای عشق، از جان میگذرد، حتی اگر دشمنم باشد.»
---
۲. گریه در سوگِ «کرزوس» (دشمنِ شکستخورده)
پس از شکستِ کرزوس، هنگامی که او را بر روی آتش میبردند تا بسوزانند، کوروش فرمان داد آتش را خاموش کنند و کرزوس را نجات داد. اما وقتی کرزوس را در بند دید و شنید که او چه پادشاهِ دادگری بوده، به احترامِ شکوهِ گذشتهاش، گریست. این اشک، نمادِ درکِ فروپاشیِ عظمتها بود.
---
۳. گریه بر سرِ آرامگاهِ «مادرِ خود» (یا مادرِ یکی از فرماندهان)
هرودوت نقل میکند که کوروش، هرگاه از کنارِ آرامگاهِ مادرِ یکی از سردارانِ وفادارش میگذشت، از اسب پیاده میشد و با چشمانی خیس، به احترامِ او، سکوت میکرد. او میگفت: «مادر، نخستین معبدِ عشق است.»
---
۴. گریه در پیشبینیِ سرنوشتِ امپراتوری
در اواخرِ عمر، هنگامی که کوروش به آیندهی ایران میاندیشید و میدید که چگونه ممکن است خرد و داد، جای خود را به ستم و خودکامگی بدهد، با چشمانی گریان به اطرافیانش گفت: «نمیترسم که دشمنان، ایران را شکست دهند؛ میترسم که خودِ ایرانیان، خرد را شکست دهند.»
---
۵. گریه بر سرِ «آزادیِ از دست رفته» در یک دهکده
هنگامی که در یکی از سفرهایش، دهکدهای را دید که مردمش از ترسِ ستمگران، حتی جرأتِ سخن گفتن نداشتند، به احترامِ آزادیِ از دست رفتهی آنان، گریست و گفت: «ای خدایان، چرا انسانها، زیباترین هدیهی خود را (آزادی) اینچنین پایمال میکنند؟»
---
خلاصهی حقیقی:
کوروش، برای عشق، آزادی، عدالت، فداکاری و آیندهی خرد گریه میکرد؛
نه برای تاج و تخت، نه برای شکست در جنگ،
که برای شکستِ انسانیت در برابرِ جهل و ستم.
این اشکها، نشانِ آن است که او، پیش از آنکه پادشاه باشد، یک انسانِ خردمند بود.