گردان دژ

در طول هشت سال جنگ تحمیلی، شاهد وجود یگان‌ها و نیروهای زیادی بودیم که در مقابل دشمن تا پای جان ایستادند و حماسه آفریدند: اما گردان 151 پیاده دژ خرمشهر به یقیین نخستین یگانی است که در آغاز جنگ این حماسه را رقم زد. این گردان در سال 1349 توسط نیروی زمینی شاهنشاهی ایران تاسیس شد که شامل 5 گروهان بود و بخشی از پوشش نیروی زمینی ارتش از خط مرزی شلمچه تا طلاییه را برعهده داشت و برای انجام این ماموریت به 32 پاسگاه تقسیم شد. پس از پایان جنگ ایران و عراق تا امروز، گردان 151 دژ پیاده هنوز به دفاع از حریم کشور اسلامی ایران مشغول است. در کتاب حاضر تصویری از مقاومت‌های گردان 151 پیادة دژ خرمشهر ارائه شده است. در پایان نیز اسامی شهدای گردان دژ و نیروی دریایی، شهدای دانشکدة افسری و هوانیروز و در ادامه شهدای نظامی که جزو آمار هیچ‌یک از یگان‌های درگیر نبوده‌اند، آمده است
دژ همانند سایر یگان‌های ارتش به هنگام انقلاب و پیروزی آن دچار حوادث گوناگونی گردید و عوامل متعددی در تضعیف آن بشدت ایفای نقش نمودند زیرا این یگان در منطقه تحت مسئولیت قادر به کنترل عبورهای غیرمجاز ازجمله نمونه بارز آن افراد خلق عرب و عوامل عراق به هنگام تردد به ایران بود. ضمناً منطقه شلمچه و حوالی پاسگاه کوت سواری و زید نزدیک‌ترین و مناسب‌ترین راه از عراق به ایران و بالعکس می‌باشد، بنابراین بجاست که این یگان توسط عواملی که به‌قصد ورود و خروج آزادانه را برای مقاصد خود حتمی می‌دانستند، بشدت تضعیف گردیده باشد کما اینکه حواث خلق عرب در سال ۵۸ در منطقه خرمشهر و خوزستان و ارسال هزاران قبضه سلاح از عراق آن‌هم از همین منطقه دلیلی بر این مدعا می‌باشد.
گردان دژ مأموریت داشت  که تا ۴۸ ساعت پیشروی دشمن را به تأخیر بی اندازد، اما تا امروز که ۱۰/۷/۵۹ می‌باشد این یگان موفق شده که از دسترسی دشمن به خرمشهر جلوگیری نماید و این‌یک پیروزی بزرگ برای خود می‌داند و به آن افتخار می‌کند و تابه‌حال توانسته‌اند که در این منطقه محاسبات دشمن را برهم بزند
این گردان در هنگام شروع جنگ ایران و عراق وظیفه ی حفاظت از مرز های ایران در استان خوزستان حدفاصل شلمچه تا کوشک را بر عهده داشت. در واقع راه زمینی اصلی که یگان های نیروی زمینی عراق قصد داشتند از طریق آن از نقطه مرزی شلمچه به سوی خرمشهر پیشروی و آن شهر را تصرف کنند، در محدوده استحفاظی و مٱموریت این گردان قرار داشت. مرز ایران و عراق از زمان حکومت محمدرضا شاه و بعد از عهدنامه ی 1975 الجزایر بین دو کشور دارای یک دژ(نوعی خاکریز) بود که در حد فاصل نیروهای ایران و عراق کشیده شده بود
این دژ به یک دژ مرکزی و دژهای فرعی تقسیم شده بود و مسئولیت دفاع از این دژها برعهده گردان 151 بود که نیروهای آن در پادگانی به نام پادگان دژ مستقر شده بودند ارتش عراق که در 31 شهریور 1359 حمله خود را برای اشغال خرمشهر آغاز کرد با دفاع شدید نیروهای گردان 151 روبه رو شد. این دفاع یک ماه تمام و تا 30مهر 1359 ادامه یافت
شدت درگیری ها در این گردان با نیروهای عراقی چنان بود که فقط در هفته اول جنگ 5 بار فرماندهی این گردان به دلیل کشته یا مجروح شدن فرماندهان تغییر کرد که نام های آن پنج فرمانده سرهنگ جاموسی، سرگرد شاهان، سروان کبریایی، سرگرد چهارمحالی و ستوان گیوتاج بود که این آخرین فرمانده در واقع پزشک گردان و افسر وظیفه بود که در نبود فرماندهان بالاترش مجبور شد فرماندهی گردان را برعهده بگیرد
در این دفاع 30 روزه از 19 افسر گردان 151 دژ فقط یک افسر زنده ماند که سرهنگ علی قمری هستند که در عملیات های مختف در 98 ماه خدمت در جبهه مجروحیت های زیادی را متحمل شده اند
مأموریت این گردان در زمان درگیری، انجام عملیات تأخیری و حفظ خطوط مرزی به مدت ۴۸ ساعت بود. برای کنترل مأموریت این گردان، دو پاسگاه یا دو دژ مرکزی در نظر گرفته شده بود، که یکی از آنها در شلمچه و دیگری در کوشک مستقر بود. فاصله دژهای ۳۲ گانه از یکدیگر، سه کیلومتر و استعداد هر دژ ۱۴ نفر نیروی انسانی شامل دو نفر افسر یا درجه‌دار و ۱۲ نفر سرباز، که همگی خدمه تفنگ 106 میلی متری و سلاح‌های موجود بودند. سلاح سازمانی هر دو دژ یک قبضه تفنگ ۱۰۶ و یک دستگاه تانک، همچنین سلاح سازمانی دژهای مرکزی علاوه بر حداقل دو قبضه تفنگ ۱۰۶، یک دستگاه تانک، یک قبضه خمپاره ۸۱ میلی‌متری و یک قبضه خمپاره ۱۲۰ میلی‌متری بود و برای هر دژ نیز یک قبضه تیربار کالیبر ۵۰ میلی‌متری اختصاص داده شده بود.

نویسنده:نازنین هاشمی

استاد:علی اکبر حسنوند