شر هرگز از بین نمیرود بلکه از وجودی به وجود دیگر منتقل میشود. و این حقیقت مسلّمی است که بر تاریخ تمام اعصار سایه انداخته. و همین هم موجب میشود که با مرگ هیتلر، مستبد دیگریظهور پیداکند.درواقع با از بین رفتنهروجود شری ،نوبت به وجود شر دیگری میرسد که تا آنروز زیر سایه ی دیگری ،قدرت اظهاروجود نداشته.باری ،آنکه آیا با گذر زمان ریشهی شر ضعیفتر میشود یاخیر،خود سوال دیگری است که فیالحال مجال پاسخگویی به آن را ندارم.اما به طورخلاصه باید بگویم که خیر.ممکن استکه برایمدتی ظاهراصلح برقرار شود یا استبداد ،مدرنیته شده و به شکل دیگری عرضه شود اما درحقیقتِ امر ،شر نه از بین میرود و نه کمرنگ میشود. بلکه به مناسبت ایام و بهمقتضایشرایط گاهی از دیده ها پنهان میشود تا خود، خودش را تقویت کرده و قدرتمند تر از قبل به صحنه بازگردد. من نیز در اینجا قصدندارم چیزی را انکار یا رد کنم بلکه راوی بی طرفی خواهم بود که بخشی از تاریخ را برایتان روایت میکند. تاریخی که قوم شکست خورده آرزوی نوشتنش را داشتند.