ما كلا يكپارچه فكر نمي كنيم در حالي كه كل جهان يكپارچه است وتعارض فكر هايمان با هستي ،ما را مقابل خود قرار داده و از هر چيز دوتايي مقابل همديگرلذت مي بريم
تمام درد هاي رواني ما هم ناشي از همين بسته هاي كوچك دوتايي ست كه در درون خود جمع كرده و با هم هي تقسيم و ضرب وكسر مي كنيم چنان كه اگر كسي به ما بگويد :پايين همان بالا است و دست چپ همان دست راست ،ايشان را متهم به احمق بودن ومانندحيواناتي كه از طرف ديگري خبر مي آورند …تا طرف ديگر را
درگير طرف ديگري كنند
و بعداز ديگران عذر مي خواهندتا ديگرو ديگران را با ديگري به استهزا بگيرند برخورد مي كنيم بدون آنكه بدانيم روبروي هر عاشق يك معشوق نيست بلكه روبروي يك عاشق يك عاشق ديگريست كه انتظار يك معشوق را از روبروي خوددارد به هر حال كلا روزگار بدي ست آنقدر روزگار بدي ست كه بيرون اگر بروي مانند دوران كرونا فشارماسك ،دماغ را كج وبايد ماسك را جلو يا بيني را عقب بكشي كه در هر دو صورت مانند عروسك خيمه شب بازي گوشهايت كج و بيني آدم دوباره راست مي شود…
آنقدر روزگار عجيبي ست كه بيرون اگر نروي مانند سالهاي زندگي در زندان هي فكر مي كني چه زندگي گُل و هي فكر مي كني چه زندگاني مزخرفي ست با اين تفاوت كه جاي ماسك بايد ميله ها را عقب جلو ببري ويا با اين تفاوت كه بيرون كشيدن پنبه از گوشها به سادگي پايين آوردن ماسك از روي دهان نيست چون نه سياستمدار توسط آن راي جمع مي كند و نه دانشمند به وسيله آن شهرت كه با دست و سوت از واكسني رونمايي كندتلفات اولي صدها برابر دومي ست امروز صبح اولين تلفن من ،شنيدن صداي ناز ِدخترم بود وقتي كه ناگهان از من پرسيد تو به عنوان يك شاعر چه تعريفي از خودت داري ؟
گفتم :هيچ…
گفت :چرا؟
گفتم :تنها تصور من از خودم اين است كه داخل يك زندان بزرگ بدنيا آمده ام و عاقبت بيرون يك زندان كوچك دفن خواهم شد دقيقا مانند اين شعر "هرمزعلي پور"👇
انگار کن که نقش من به آبهاییست رود یا دریا
که خزندگان با آن حنا بندان راه انداخته باشند
شفق را که بنگرم
یک دفعه بگویم گهوارهی زمین بازتابش را
به آدمی
که بسپارد میپرسم
اختر بی نام ما در کدام قطعه دچار
سرگیجه است
که گیرم بال افشان بر فراز گلها
بپردازیم
چه فایده اما
به غیبت صورت هایی که دل به یادشان قرار از کف میدهد
دچار خاکستر خود است
به بعد دیدن رقص نام هایی
که دیگر نمیتوان دید
و من تنها
به شدت ترس دارم
که حتی شعر و گریه را از یاد برده باشم
شعر که بنویسم یعنی زنده ام
به او
و مخاطب من چند هزار و یک نفر
یک نفر که راز مشترک ما
کودکی و سادگی و تنهایی
من که گاه درختی هستم که
پرندگانی خموش به هم مینگرند
و جان به این لحظهها
رهسپار کدام وادیست که بی اعتنا
به نزاری تنم
کمتر از تاج خدایی نمیپذیرد
و باقی بقای آنان که
به خون خود ببالند و تبار موهوم
چشم بر دنیا که ببندم
وصیتی ندارم که در سطر هایم
همه چیز را به روشنی گفته ام فکر میکنم
مثل آنکه
غم بهشت با اوست
ممکن است حتی چشم دیدن من را
نداشته باشد
مزار که اصلا نمیخواهم
باز البته هست
ولی
کمی
انگار حواسم رفت به سمت
سمت چه
یادم
رفت
بزرگترين اشتباه متافيزيك آن است كه مردگان يك ملت را از آمار و ارقام خارج و زندگان را تنها وفقط با آمار و عدد و رقم محاسبه مي كند واعتراض از آن جايي صورت مي گيرد كه مردگان دست به شورش و اجتناب از خوردن چند ظرف غذاي نذري و چند تكه حلوا وغيره…
وزندگان هم به خصوص آنهايي كه خودشان راقم اين محاسبه بودند مي خواهند از طول و عرض اين جدول فرار كنند
يعني كه هر انقلابي انفجار مردگان وزندگان يك ملت و فرهنگي ست كه مي خواهد ريشه هايش فقط سهم مردگان خود باشد
به طوري كه"يدالله رويايي" در اولين جمله كتاب "هفتاد سنگ قبر" تمام مردگان را شهيد مي خواند چرا كه آنان زنده ،
با مرگِ خويش اندوبعد…معناي غربت وهمچنين مهاجرت راتا قبرهاي دور و نزديك "بهشت زهرا "امتدادداده و مسئله ي بودن يانبودن رامسئله ي مردگان هم مي داندو مي نويسد: "اين كتاب را به همه شهيدان رفته به، ورانده از ،بهشت زهرا وبه چهره ديگر آنان كه منم تقديم مي كنم"به نظرم آهسته ترین موسیقی در جهان موسيقي سكوت است چيزي كه براي شنيدنش بايد ولوم آن را به وسيله ي فلسفه ي هوش زياد و زيادتر كني …يعني در جهان هيچ دستگاه وتكنولوژي به غير از تكنيك هوش نمي تواند ولوم موسيقي سكوت را كمي بالاببرد تا بلكه ويژگي گوش دادن را اندكي ارتقا ببخشد و در اين ارتقا هر صدايي كه با صداي منفي خود لباس فكر بر تن كند صفر را حتابا صداي ِ منفي صفر دچار ويژگي ميكند…
چرا ؟اصلا چرا ما بايد در محور مختصات اين همه عقب و جلو برويم چون اين كار لازمه مبارزه با قدرت باخود است لازمه مبارزه با دروغ گفتن به خود است لازمه مبارزه با تاييد ِخود و غيره …من هر وقت مثل اكثر انسانها به خودم دروغ مي گويم حرفهايم را بر عكس مي كنم و به آن طرف محور مختصات برده و از هر طرفي كه ميسر شود "قدر ِمطلق "ميگرم تا متوجه شوم كدام سمت آن مثبت و كدام سمت آن منفي است در زندگاني اعداد، تنها صفر مصوت ومابقي همه صامت اند…چيزي كه روبروي خودش را مثبت، و پشت خويش را منفي، وآدمهاي دو سويش را مثل پل صراط وادار به تفريق و تقسيم وجمع و ضرب مي كندبطوري كه نيچه مي گويد :
زندگي ما يك تهي بزرگ است
يعني به عقب و جلو مي رود اما تهي بودن خود را حفظ مي كند
چنان كوتاه،
كه از كوتاه،
هيچ كوتاهي ،
كوتاه تر نيست
من با هر سطري در متن وقتي كه برخورد مي كنم از كلمات آن ساعت درست كرده وبعد از خودم مي پرسم ساعت در اين متن چند است ؟
خارج از متن هم معتقدم همه چيز در اين جهان از يك ساعتي تبعيت مي كند (اين را از اسپينوزا ياد گرفته ام)
يعني ساعت چوب، ساعت دريا ،ساعت درخت ،ساعت آب وهزاران چيز ديگر …
براي دريافت و درك شعر "هرمز عليپور "عزيز هم بايد بفهميم ساعت در اين شعر چند است ؟
علاوه بر اهميت دايره ِهرمونتيك "شلاير ماخري" كه در كف ِ بحث هرم هاي هرمونتيك حائز اهميت مي باشد براي مبارزه با چسبيدن نوشتن به خواندن كه خواننده را بيشتر مطابق امر ويا فرمان و دستور خود دوست دارد رفت و برگشت ويا دايره ي متن ويا متن هاي نويسنده و خواننده از دريافت هاي همديگر( كه به قول بورخس:
خودم را ذاتا خواننده میدانم
همانطور که خبر دارید
من دست به کار خطیر نوشتن زده ام اما فکر میکنم آنچه خوانده ام از آنچه نوشته ام خیلی مهم تر است چون آدم ، آنچه دوست دارد، می خواند
اما آنچه دوست دارد را نمی نویسدبلکه آنچه از اش بر می آید را می نویسد)را بيشتر قابل اهميت وتا ايجاد دايره اي بزرگتر يعني پيوستن به يك دايره ي هرمونتيك مابين زندگان و مردگان در شعر بالا از "هرمز عليپور" قابل گسترش است
انگار کن که نقش من به آبهاییست رود یا دریا
که خزندگان با آن حنا بندان راه انداخته باشند…
در شعر "هرمز عليپور"اين قطعه هم شروع شعر است هم به قول "هوسرل" نقطه ي عطف ِ كل شعر جايي كه در محورمختصات آن صفر به وسيله خزندگان حنا مي بندد ودر قبل و بعد ِمحور به شكل بال افشان بر فرازگلها و يا فراموشي شعر و گريه كه كمتر از تاج ،خدايي نمي پذيرد و بدون وصيت آرزوي بقاي باقيان دارد…
شفق را که بنگرم
یک دفعه بگویم گهوارهی زمین بازتابش را
به آدمی
که بسپارد میپرسم
اختر بی نام ما در کدام قطعه دچار
سرگیجه است
در اين شعر حتا خزندگان قبل از آنكه پروانه شوند در انعكاس وزيبايي شفق گونه ي حنا مي پرسند :
اختر بي نام ما در كدام قطعه دچار سرگيجه است…
تصوير خزندگاني كه صفر را حنا بسته اند وقتي كه در بستر متن ،روان مي شوند در قسمت مثبت محور مختصات دچار پروانگي و در قسمت منفي محور مختصات اين شعر كرمهايي هستندكه به كار فسخ جسم مي پردازند
انگار کن که نقش من به آبهاییست رود یا دریا
که خزندگان با آن حنا بندان راه انداخته باشند
شفق را که بنگرم
یک دفعه بگویم گهوارهی زمین بازتابش را
به آدمی
که بسپارد میپرسم
اختر بی نام ما در کدام قطعه دچار
سرگیجه است
که گیرم بال افشان بر فراز گلها
بپردازیم …
اما همان طوري كه براي رسم يك منحني اعم از هذلولي و يا سهمي و يا بيضي و يا دايره و…احتياج به نقطه كمكي داريم نقطه ي كمكي در شعر "هرمز عليپور " جاي و جايگاه فعلي و واقعي خود شاعردر محورمختصات شعر است
اگر دقت كنيم در ابتداي اين شعر "هرمزعليپور"خودش را در قسمت مردگان يعني قسمت منفي محور مختصات شعر تصور مي كند و مي گويد: انگار كن كه نقش من به
آبهايي ست رود يا دريا …
ولي در وسط متن براي اطمينان و سركشيدن به دنياي زندگان وديدن پروانه هاي خود ،خودش را به جلوي محور مختصات مي آورد اما متاسفانه مي بيند كه بسياري ازدوستان و مخاطبان شعرش بعد از مرگ شاعر(يعني خودش ) پروانه گشته اند ومي گويد:
چه فایده اما
به غیبت صورت هایی که دل به یادشان قرار از کف میدهد
دچار خاکستر خود است
به بعد دیدن رقص نام هایی
که دیگر نمیتوان دید
و من تنها
به شدت ترس دارم
که حتی شعر و گریه را از یاد برده باشم
چنان كه اين رفت و آمد تا انتهاي شعر آنچنان ادامه ميگيرد كه تاسف را بر روي تاسف انباشته به طوري كه در تنها وجه مشترك خود با ديگران مي گويد:
که راز مشترک ما
کودکی و سادگی و تنهایی
من که گاه درختی هستم که
پرندگانی خموش به هم مینگرند
به هر حال "هرمز عليپور" در اين شعر مي خواهد بگويد:
كه مردگان امروز به اعتقاد مردگان ديروز اعتقادي ندارند
پس صميمانه مقابل متافيزيكي كه نظرات همه مردگان را يكي مي داند ودر برابرسوبژكتيويته ي تماميت خواهي كه با وجود تعويض مردگان از مرگ مي خواهد معناي واحد بسازد مي ايستد
تا از تفاوت مردگان تعريف هاي متغير از مرگ و ساعت شعري خود را باروزهاي بعد و قبل از مرگ كوكي سوالي كند
گرگان چاپ شده در مجله وزن دنیا شماره ۳۶
علي مومني
#ایبنا@peida_alimomeni
#ایسنا@peida_alimomeni