خوانش مینو نصرت بر شعر علی مومنی
قبری که قدش را
تا انتهای کهکشان می کند
فلات بی بدنی را
که از گردنش
فرومی نشست
می چرخد وُ
دوباره مردگان خودش را دفن
با نعش مردگان خودش
می گشت
علی مؤمنی
خوانش شعر را با نوشته ای از خالق اش علی مؤمنی آغاز می کنیم:
...مردگان و پارادایم حاکم بر آنها اصلی ترین نفرات تاریخ اند که از طبیعیترین زمان طبیعی به گذشته و حال و آینده تقسیم و انسان های امروز اصلیترین نفراتی هستند که در اکنونیترین حال خود باز قسمتی از مردگان آینده اند این متن با به رسمیت شناختن زمان آینده ی مردگان خود را قسمتی از مردگان آینده می داند ...
با عطف به متن فوق اگر برای سیارات منظومه ی شمسی نیز بخواهیم زمان گذشته ای و در آن گذشته، برای تنی چند از سیارات لحظات حیاتمندی قایل شویم، در آن صورت از اطلاق قبر به سیاره ی زمین دیگر متعجب نخواهیم شد چرا که شعر پرده از حقیقتی غیرقابل کتمان بر می دارد، چرا؟ زیرا این سیاره از لحظه ی تولد تا امروز همچنانکه راه کهکشان شیری را طی می کند، حول خورشید نیز می چرخد و بار عظیمی از مردگان را بر دوش خود می کشد و طواف می دهد؛ پس وقتی شاعر او را به مثابه قبر سیاری می نامد که بی وقفه در حال کندن قد و عمیق تر کردن خود است اغراق نمی کند؛ این قبر در عین حال «فلات بی بدنی را» نیز با خود می رقصاند و قد میکشد که فلات ایران است، سرزمینی که از مقطع حمله ی مغول «بدن» حیاتمند و حیاتساز انسانی اش را سه گانه ی حاکمان، صوفیان و عارفان با قفسانگاری و پلید و شیطانیانگاری به موجب فرمان «خلع بدن» از حیز انتفاع خارج کرده اند و آنچه از او برای ما مانده «فلات بی بدنی» است که «از گردنش / فرو می نشست»؛ فلات در این گزاره بدل به نمادی از انسان به دار آویخته ای شده که تحت فرمان سه ضلعی فوق، سرش را از بدنش جدا و ارتباطش را با بدن قطع کرده اند! اینک ما با یک سرِ بریده شده به مساحت ۱٫۶۴۸٫۱۹۵ کیلومتر مربع مواجهیم، سر عظیم اما بی بدنی که فاقد حیات و نوزایی است؛ به عبارت شعر جنازه ای که زمین آن را می چرخاند و با هر بار رفت و برگشت آنچه بر فلات بی بدن می گذرد این است: «می چرخد وُ / دوباره مردگان خودش را دفن / با نعش مردگان خودش» می گردد:
«سیاره ام جنازه ای / در سمت قبله ی قدیمی آفتاب / بر شانه هایش اورا / هردو ملایک / فریب کار می دانند»
در این گزاره ها مخاطب «سیاره ام» سیاره ی زمین و فلات ایران و بدن شاعر تو در توی هم است؛ بدن کوچک این شعر پر از بینامتنیت هایی است که اگر قدم به قدم بخواهیم هر یک را پی بگیریم می رسیم به کجا؟ به «سمت قبله ی قدیمی آفتاب»! به مکانی با مساحتی بالغ بر هشت و نیم میلیون کیلومتر مربع که یگانه قبله اش آفتاب بوده؛ و اگر بپرسیم: جه بر سر و بدن این سرزمین پهناور آمد که از او اینک جنازه ی بی بدنی بیش نمانده است؟ کافی است تاریخ را یکبار دیگر و این بار عمیق تر از مقطع حکمرانی حاکمان مقتدر، عارفان آسمانجُل و صوفیمسلکانِ مجیزگوی درباری بخوانیم و مرور کنیم برسیم به اینکِ ما و روزگاری که «هر دو ملایک» دست ساز آنها یعنی رقیب و عتید؟ نه گریبان عاملان تباهی را که گریبان انسان را چسبیده و «فریب کار می دانند»؛ بماند که در این گزاره رگه هایی از حقیقت نیز موجود است و این موجودی دقیقن سرشت فریبکار انسان هایی را چنگ می زند که در تسلیم محضِ خود به این دو ملایک کاذب و پوشالی به سهولت دست از مسئولیت خود به عنوان انسان کشیده و شانه به شانه ی فریبکاران به ابواب جمعی حاکمیت پیوسته، در آنِ واحد هم فریب می دهند و هم فریب می خورند به عبارت ضرب المثل توبره و آخور
و واکنش شاعر به این تباهی هر دم گسترده چیست؟ شعر را در تاریخ ثبت می کند و دایره را میچرخاند:
«پس می نویسم: قبری که قَدش را / تا انتهای کهکشان می کند / تا انتهاي جهان با آن/ ايرانِ بي بدنش / می رفت…»
چنانچه می خوانیم و می بینیم؛ دایره در چرخش خود بار دیگر به گزاره های آغازین شعر می رسد با این تفاوت که این بار حقیقت بمراتب تلخ تری را با خود یدک می کشد: اگر قبر سرآغاز شعر را ثبت لحظات جدا شدن سر و سران از بدن فلات بدانیم، قبر چرخانی را که هم اینک در سرانجام شعر می خوانیم و مشاهده می کنیم، قبری است که دیگر نه تنها فلات بی بدن ما را که هر آنچه هست و نیست سیاره را با خود می برد، سیاره ای که امروزه هر نوع پیشرفتی اعم از تکنولوژی، پدیده های هردم افزون مدرنتیه و سایبری و سفر به اعماق فضا و... مصادف است با پسرفتی هولناک و عمیق (آخرالزمانی؟) در محیط زیست انسانی و طبیعی و ...و مهم تر آن که آبشخور تمامی این تباهی ها سرمایه داری نوین و جهانخواری است که حیات انسانی و حیات طبیعی را با سرعتی غیرقابل باور رو به پرتگاه تباهی و نابودی می کشاند؛ و ماحصل؟ مرگ سیاره ی حیاتمندی است که همچون قبری عظیم مرده هایش را به دور خورشید میچرخاند و طواف می دهد و از قضا یکی از مرده هایش نیز «ایران بی بدن» ما است که با خود می برد تا کجا؟ تا انتهای جهان! چنانچه می بینیم محال است از این شعر مرده ای، زنده بیرون برود! آیا این معنا و مفهومِ دقیق جاودانگی نیست؟!
#مینو_نصرت
#علی_مومنی
#خوانش