چکیده:
«این نوشته جستجوی برای یافتن معنای زندگی، سفری از سردرگمی تا درک عشق، از سارتر تا ملاصدرا است. شاید عشق همان پلی باشد که انسان را از بیمعنایی نجات می دهد.
معنای زندگی:
مسئله معنای زندگی یکی از مهمترین مسئله هاییست که ذهنم را درگیر کرده است. گاهی به این فکر میکنم که اگر واقعاً زندگی معنا دارد، پس این معنا کجای زندگی پنهان شده است؟ زندگی یک مفهوم در حال حرکت است که نه شروع آن به دست من بوده است و نه پایان آن به دست من خواهد بود. حالا در میان اینهمه آمد و شد، من یک انسانم که به دنبال معنا میگردم. برایم سؤال است که اصلاً آیا میتوان به این معنا رسید یا حتی میشود این معنا را ساخت؟ یا شاید اصلاً زندگی نمیخواهد به این معنا برسد و فقط این منِ انسانم که برای فرار از پوچی جهان، میخواهم آنها را بسازم. چون من یک انسان ناآرام و بیقرارم و همیشه میخواهم دنبال دلیل باشم، حتی زمانی که دلیلی نیست. گاهی هم در زندگی به دنبال دلیل میگردم تا شاید بتوانم بهتر زندگی کنم. اما هرچه بیشتر پیش میروم، این دلایل کمتر میشوند و ابهامات بهطور واقعیتری جلوه میکنند.
بنظرم یا اصلاً زندگی معنا ندارد، یا باید آن را طی روزمرگیهای زندگی و در میان تجربیات زندگی بدست اورد. در مواجهه با زندگی شخصیم، گاهی احساس میکنم که معنا را نباید کشف کرد، بلکه باید آن را از دل انتخابهای روزمره بیرون کشید. همانند سارتر که در فلسفهاش، معنی را چیزی میداند که انسان باید خود آن را خلق کند. او میگوید زندگی همینطور بیمعناست و این انسان است که میتواند به آن معنا بدهد. اما شوپنهاور زندگی را نهایت رنج میداند و اینکه تلاش برای دستیافتن به معنا هم بیشتر یک توهم است تا از بیهودگی فرار کنی.
در تجربیات شخصیام زمانی بود که زندگی برایم تیره و تار بود و هیچ معنایی نداشت. اما گاهی در میان این زندگی پر تلاطم، چیزی مرا به جلو کشید. از بین واژگان موجود، فقط عشق را میتوانم انتخاب کنم. عشق صرفاً به معنای علاقه به شخصی از جنس مخالف نیست. چطور است یکبار هم که شده عشق را انکار نکنیم؟ شاید بتوانیم این جمله را رد کنیم که «شاید زندگی معنایی ندارد و شاید اصلاً بهتر است که زیستن بدون دلیل و معنا را انتخاب کنیم». بیا تا عشق را از اغراق، وابستگی و توهم که باعث میشود انسان از خودش دور شود، پاک کنیم. انگار در زندگی انسان یک خلا وجود دارد که این عشق است که این خلا را پر میکند.
فکر میکنم معنای زندگی نه بیرون از من است که آن را کشف کنم و نه یک موضوع ذهنی که از قبل در تفکرات من نقش بسته باشد. بیشتر میتوان معنای زندگی را یک نوع رابطه دانست، زیرا که دیگر «من» نابود میشود و «ما» شکل میگیرد.
نگاه فلاسفه اسلامی به عشق و زندگی
در بین فلاسفه اسلامی، مانند ابنسینا، عشق نه تنها یک مفهوم انسانی، بلکه تجلی از ارتباط میان خالق و مخلوق است. مولانا هم دیدگاه جالبی درباره عشق دارد که میگوید: این عشق الهی است که میتواند معنی زندگی را در دل انسان زنده کند. در نگاه مولانا، زندگی بدون عشق مانند جسمی بدون روح است.
در نگاه فلاسفه اسلامی، عشق نه تنها ارتباط انسان با خدا را تقویت میکند، بلکه به انسان قدرت میدهد تا در مواجهه با سختیها و چالشهای زندگی به معنای عمیقتری از وجود خود برسد. ملاصدرا در کتاب کسر اصنام جاهلیت یک جمله بیان میکند: «عشق به علت مستلزم عشق به معلول است.» که میتوان گفت ملاصدرا عشق را نه تنها انکار نکرده، بلکه آن را یک حقیقت وجودی دانسته است که جهان بر مدار آن میگردد. حال اگر خدا را علتالعلل بدانیم و به او عشق بورزیم، عشق به او سرچشمه هر عشق دیگری است و کسی که عاشق علت است، نمیتواند نسبت به مظاهر آن علت بیاعتنا باشد، چرا که اینها که همه معلول علت هستند، تجلی و ظهور آن علت هستند. پس عشق به خدا میتواند مستلزم عشق به طبیعت و زندگی باشد.
نتیجهگیری: عشق به زندگی و هستی
حال میتوان گفت که عشق نه تنها یک حالت درونی است که در قلب رخ میدهد، بلکه یک وجه عمیقی از درک معنای زندگی است. طبق مسئلهای که ملاصدرا بیان میکند، زندگی زمانی معنا پیدا میکند که در پرتو عشق به علتالعلل هستی، همه موجودات و طبیعت را تجلی او بدانیم و عشق پیدا کنیم به طبیعت، انسان، هستی و .... وحقوق آنها را رعایت کنیم. بنابر نظر فیلسوف بزرگ ایرانی ملاصدرا، زندگی که عشق در آن جاری است، زندگیای است که معنای حقیقی آن را یافته است، چون انسان از این سطح زندگی فراتر میرود و معشوق حقیقی را در این زندگی مییابد.
در پایان میتوانم بگویم که معنای زندگی چیزی است که در درون انسان است، اما برای کشف معنا باید از نیروی عشق استفاده کرد؛ عشق به خدا، عشق به جامعه، عشق به هستی و...
و این تنها راهی است که انسان به معنای عمیق زندگی دست پیدا میکند.