
تمایل و خطای ذهنی ما آدمها این است که تغییرات را خطی مدل کنیم، تغییرات را صعود یا نزول پایدار خطی ببینیم تا به سادگی با فرار از ابهام و عدم قطعیت، آینده را پیش بینی کنیم.
ولی واقعیت چیزی جز این است.
نان گندم، شکم پولادی میخواهد. کسی نیست که غره از موفقیت گذشته، مست و لایعقل، کور و کر نگردد. همین، شرط کافی برای عدم ادامهی رشد پایدار است.
تا دندان درد نگیرد هم کسی حاضر به تحمل درد کشیدن آن نیست. ناچاری، سیلی بیداری بخش خرد خفته است. همین، شرط کافی برای عدم ادامهی سقوط پایدار است.
این همان توضیح حرکت و رشد نوسانی انسانها، سازمانها و جوامع است. با این توضیح که انسانها و سازمانها مختار به انتخاب قطع ادامه هستند ولی جوامع محکوم به ماندن و ادامه.
نه رونق دههی چهل و پنجاه شمسی دلیل آبادی دههی ۶۰ بود و نه رکود دههی ۹۰ دلیل ویرانی روزهای پیش رو …
دردی باید تا درمانی خلق گردد.
صلح بی مرز امروز اروپا، حاصل ویرانیهای دو جنگ جهانی است.
محیط زیست دلربای امروز اروپا، حاصل دود و تعفن انقلاب صنعتی است.
رشد برق آسای امروز چین، حاصل سالها قحطی است.
دولت شفاف امروز گرجستان، حاصل فساد فراگیر دیروز است.
سلامت امروز سنگاپور، حاصل اعتیاد همهگیر گذشته است.
داستان توسعهی رومانی، مجارستان، مکزیک و … هم چیزی جز این نیست.
در ایران هم
باید زاینده رود خشک میشد تا بفهمیم کنار کویر جای برنج نیست.
باید با پیک پنجم رکورد میزدیم تا بفهمیم روغن بنفشه، واکسن نیست.
باید فروش نفت صفر میشد تا بفهمیم تحریم، کاغذ پاره نیست.
باید در عراق فحش میخوردیم تا بفهمیم آنجا، جای ما نیست.
باید اختلاس به دکل نفتی میرسید تا بفهمیم شفافیت، لوکس نیست.
باید عادل اخراج میشد تا بفهمیم رسانهی انحصاری، رسانه نیست.
گویا باید ابرتورم هم را ببینیم تا بفهمیم کسری بودجه، شوخی نیست.
ویرانی دیروز، دلیل آبادی فرداست.
پند خردمندان و نالهی دلسوزان، هیچ جا، هیچ وقت مانع بروز فاجعههایی چون بیپولی، بیآبی، بیکاری، بیماری و … نبوده و نیست. نسخهی طبیب برای روز درمان است.
هیچ دردی هم، بیدرمان نیست.
هیچ مشکلی، لاینحل نیست.
امروز، روز ارائهی راه حل و تزریق امید است.
امروز گوشها شنواست، چون چارهی دیگری نیست.
فریاد در گوش پر ز پنبه، مشت بر دیوار کوبیدن است و خاموشی در زمان پرسش نارفیقی.
آزموده ها را آزموده ایم.
نزدیکی درب آبادی، در مه حیرانیم.
پی نوشت:
۱-به نظر من ( که البته نمیتوانم ثابت کنم) شاید فرمول زیر مدلسازی بهتری برای توضیح روند تغییرات وضعیت جوامع باشد. تغییرات وضعیت جوامع، حرکتی سینوسی روی یک نمودار نمایی است. سرشار از اوج و افولهای مقطعی است که بیانگر آزمون و خطاهای آن دوره میباشد. وضعیت کلی نمودار نیز یک رشد نمایی ناشی از انباشت دانش و تجربه است. هر چه سرعت یادگیری و میزان انباشت تجربه بیشتر میشود، دامنهی نوسانات کمتر شده و به رشد پایدار نزدیکتر میگردد:
State=(a(t)sint+1)e^t
a(t) تابعی نرمالایز شده است که در هر لحظه از زمان سطح شناخت و آگاهی جامعه از مشکلات و راه حلها را بیان میکند. تابعیست که با سطح شناخت و آگاهی جامعه رابطه معکوس دارد. تابعیست با بوردی بین صفر تا یک. از یک شروع شده، با گذر زمان به علت وجود یادگیری، همراه با افزایش شناخت و آگاهی به صفر میل میکند. تا در نهایت رشد پایدار تحقق مییابد.
امروز در مقایسه با طول تاریخ شرایط زندگی بسیار بهتر هست. چه از لحاظ رفاه، چه بهداشت، چه حقوق بشر و … این همان نمودار نمایی اصلی هست. این همان خروجی انباشت دانش و تجربه است. آب لوله کشی داریم، برق داریم، تلفن داریم، اینترنت داریم، درمان داریم، مغول هم با نسلکشی حمله نمیکند.
ولی در مقایسه با گذشتهی نزدیک در مواردی چون آزادی انتخاب سیاسی، اوضاع اقتصادی، کیفیت آب و هوا و … بدتریم. امروز در پایینترین نقطهی تقعر نمودار سینوسی، در نقطهی کمینهی موضعی، با بالاترین سطح آگاهی مقطعی، در آغاز دورهی صعود یا برداشت حاصل آموختهها هستیم.
شرایط امروز ایران شاید از جهاتی شبیه اواخر دورهی قاجار باشد. اوج ناکارآمدی، استیصال و ناامیدی جامعه از بهبود، سرخوردگی مردم از مقایسهی وطن با فرنگ و … . با این توضیح که آینده، تکرار گذشته نیست. هر تقعری روی نمودار بالاتر از تمام تقعرهای پیشین است و هر تحدبی ایضا.
فاصلهی زمانی بین بیشینه و کمینههای موضعی نمودار، یا سیکلهای یادگیری و عمل جامعه نیز با بالارفتن سرعت یادگیری و تسهیل فرایندهای اصلاح و تغییر تصمیم، مستمر در حال کاهش است. این همان توضیح وجود شتاب یا افزایش سرعت پیشرفت جوامع است. تغییر یا پیشرفتی که در گذشته دهها سال به طول میانجامید، الان در چند سال اتفاق میافتد. نازی ها بیش از یک دهه بر آلمان حکم راندند و با جنگ رفتند ولی طول دورهی ترامپ به زور ۴ سال بود. ( به دلیل پرهیز از پیچیدگی، این پارامتر از فرمول حذف شده است مگرنه فاز تابع سینوسی خود تابعی از a , t میباشد.)
۲- این پاسخ ناتمام است، چون جزئی از مدل کلی است. با صرف نظر کردن از دینامیک کلی سیستم، تنها به متغیر شناخت و آگاهی جامعه و نرخ یادگیری که از دید من بیسواد علت العلل است، پرداخته و متغیرهای اثرگذاری چون میزان وجود تکثر اقتصادی، تکثر سیاسی، پوشش و تنوع رسانه، وضعیت زیستی جامعه، نهادها و فرایندها را شامل نشده است. خروجی مدل کلی نیز به همین شیرینیست.
۳- آنچه مینویسم بخشی برگرفته از کتب متعدد در زمینه توسعه و عقب ماندگی است. احتمالا علمی هست. برخی نظر یا برداشت شخصیست، بدون روش تحقیق، شبه علم!